I OZ 102/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 21 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia A. z siedzibą w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wr 477/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A. z siedzibą w L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 26 września 2013 r. (sygn. akt IV SA/Wr 477/13) odrzucono wniosek Stowarzyszenia A. z siedzibą w L. (dalej: Stowarzyszenia) o przywrócenie terminu do złożenia na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Pismem z 6 października 2013 r. Stowarzyszenie wniosło zażalenie od tego postanowienia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 11 października 2013 r. wezwano Stowarzyszenie do uiszczenia wpisu sądowego od zażalenia w kwocie 100 zł. W odpowiedzi na to wezwanie Stowarzyszenie wniosło o zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia. Zarządzeniem referendarza sądowego z 30 października 2013 r. wezwano Stowarzyszenie do złożenia powyższego wniosku o zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia na wymaganym urzędowym formularzu oraz do nadesłania wymienionych w wyżej wskazanym zarządzeniu dokumentów źródłowych potwierdzających sytuację materialną skarżącego Stowarzyszenia. W odpowiedzi na wezwanie z 30 października 2013 r. Stowarzyszenie złożyło na urzędowym formularzu z 20 listopada 2013 r. wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Stowarzyszenie wskazało, że działa non profit i angażuje się w społeczną kontrolę przestrzegania przepisów ustawy o ochronie i opiece nad zabytkami. Podało, że Stowarzyszenia tego nie dotyczą rubryki urzędowego formularza o numerach: 6 - wysokość kapitału zakładowego, majątku oraz środków finansowych, 7 - wysokość środków trwałych wnioskodawcy, 8 - wysokość zysku lub start za ostatni rok obrotowy według bilansu, 9 - stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Do formularza Stowarzyszenie dołączyło pisemne wyjaśnienie z 20 listopada 2013 r., dotyczące wymaganych dokumentów źródłowych, w którym podało, że nie posiada konta bankowego, nie sporządza sprawozdań z działalności finansowej, ponieważ z uwagi na sytuację finansową członków Stowarzyszenia nie są pobierane składki członkowskie. Nie składa deklaracji podatkowych ze względu na brak działalności finansowej. Posiada trzech członków założycieli zgodnie z wymogami ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Wyjaśniło również, że zgodnie z w/w ustawą nie może otrzymać dotacji, spadków i darowizn. Nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego i nie zatrudnia pracowników. Jest stowarzyszeniem non profit i działa pro publico bono, opierając swoją działalność na społecznej pracy członków. Postanowieniem z 28 listopada 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Od tego postanowienia Stowarzyszenie wniosło sprzeciw. Postanowieniem z 30 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, między innymi, że Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy, nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. W ocenie Sądu pierwszej instancji, stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swych praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. To, że stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go automatycznie od obowiązku zapewnienia środków na swą działalność – chociażby w drodze obowiązkowych składek. Okoliczność, że skarżące Stowarzyszenie świadomie odstąpiło od pozyskiwania środków na swą działalność nie może oznaczać, że ciężar ten w całości przechodzi na Skarb Państwa. Skoro stowarzyszenie dobrowolnie pozbawiło się środków, z których mogłoby pokryć koszty postępowania, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych nie jest usprawiedliwiony. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na podatników przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku. W piśmie z 13 stycznia 2014 r. Stowarzyszenie wniosło nie zawierające uzasadnienia zażalenie na postanowienie z 30 grudnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.: dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Stowarzyszenie, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Z faktu, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w tym na prowadzenie sporów sądowych. Odstąpienie od pozyskiwania środków przez Stowarzyszenie na jego działalność statutową oznaczałoby niedopuszczalne przerzucenie finansowania tej działalności na Skarb Państwa. Oznacza to, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a zażalenie podlega oddaleniu. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.