I OZ 1251/13

Dnia 15 stycznia 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2014 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 listopada 2013 r., sygn. akt IV SO/Wa 21/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. H. o wymierzenie Marszałkowi Województwa Mazowieckiego grzywny za nieprzekazanie w ustawowym terminie skargi z dnia 24 marca 2012 r. na bezczynność i przewlekłość organu w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2013 r., sygn. akt IV SO/Wa 21/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K. H. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia 22 października 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pozostawił przedmiotowy wniosek bez rozpoznania. Od powyższego zarządzenie, w przewidzianym prawem terminie, J. H. jako pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw. W związku z tym, że pełnomocnik wskazał, że K. H. pozostaje na jego utrzymaniu, zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 2013 r. wezwano pełnomocnika do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie, w terminie 7 dni: - wyciągów z posiadanych przez J. H., jego żonę oraz K. H. rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; - dokumentu potwierdzającego wysokość otrzymywanego przez J. H. i jego żonę świadczeń rentowych z ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia wskazującego, jakie koszty ponosi J. H. na wynajem domu, w którym mieszka oraz wyjaśniającego, dlaczego nie mieszka w domu córki, a także wyjaśniającego, czy dom córki jest aktualnie zamieszkiwany, - oświadczenia wskazującego, jakie wydatki J. H. poniósł w okresie ostatnich trzech miesięcy na kształcenie i wyżywienie córki oraz jakie środki przeznaczył w okresie ostatnich trzech miesięcy na zakup węgla lub drzewa opałowego. Wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 11 września 2013 r. Termin do wykonania wezwania Sądu upłynął zatem bezskutecznie w dniu 18 września 2013 r. Skarżąca, ani działający w jej imieniu pełnomocnik w zakreślonym terminie nie wykonali wezwania Sądu. Natomiast w dniu 17 września 2013 r. pełnomocnik skarżącej złożył do Sądu zażalenie na zarządzenie z dnia 27 sierpnia 2013 r., wzywające go do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 26 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił przedmiotowe zażalenie. Postanowienie Sądu zostało następnie utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 13 listopada 2013 r. oddalił zażalenie J. H. na kwestionowane postanowienie Sądu z dni 26 września 2013 r. Dodatkowo wskazano, że doręczając pełnomocnikowi skarżącej postanowienie Sądu z dnia 26 września 2013 r., po raz kolejny wezwano go do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie aktualnej sytuacji rodzinnej majątkowej i dochodowej K. H. Pełnomocnik został jednocześnie pouczony o treści art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Pomimo upływu zakreślonego terminu (7 dni) pełnomocnik nie wykonał kolejnego wezwania Sądu. Wskazując na powyższe Sąd pierwszej instancji stwierdził, że działający w imieniu skarżącej pełnomocnik nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, wobec czego nie było możliwe dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna skarżąca się liczyć w postępowaniu sądowym z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Okoliczności te powodują ostatecznie, że brak jest podstaw aby przyjąć, iż wnioskodawczyni uprawdopodobniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik skarżącej wnosząc o jego uchylenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 P.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu Sąd pierwszej instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 P.p.s.a. - wezwał pełnomocnika skarżącej do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Pełnomocnik nie uczynił jednak zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę jego rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego. Podkreślenia wymaga, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie można Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie zarzucić błędu, bowiem Sąd ten zasadnie uznał, że skoro działający w imieniu skarżącej pełnomocnik nie przedstawił istotnych dla oceny wniosku dokumentów, dotyczących sytuacji materialnej swojej córki, to tym samym nie wykazano w dostateczny sposób, iż nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie było zatem podstaw prawnych do udzielenia stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.