I FZ 501/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym z dnia 4 listopada 2013 r. sygn. akt I SO/Wr 6/13 w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 26 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2010 r. postanawia oddalić zażalenie 1.1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 listopada 2013 r., sygn. akt I SO/Wr 6/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił K. M. (dalej: skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 1.2. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że od roku 2012 nie pracuje, jej firma nie funkcjonuje "ponieważ zbankrutowała", przeszła załamanie nerwowe i nie jest w stanie podjąć pracy, ma bardzo dużo niespłaconych zobowiązań oraz kredytów (łącznie ponad 900.000 zł), jest na utrzymaniu rodziców i teściów, nie posiada majątku, wszystko, co posiadała, zostało zajęte przez komorników i nie posiada żadnych oszczędności ani dochodów. Dodała, że jej mąż również nie pracuje, nie posiada żadnych dochodów ani oszczędności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i dwiema nieletnimi córkami oraz jest właścicielem lokalu położonego w L. przy ul. [...]. Z przedstawionych dokumentów wywiedziono ponadto, że prowadzona w latach 2011 i 2012 przez nią pozarolnicza działalność gospodarcza przyniosła stratę w kwocie 1.106.731,33 zł i 100.961,43 zł (przy przychodzie w kwocie odpowiednio 1.934.363,17 zł i 9.927,31 zł). W maju, czerwcu i lipcu 2013 r. świadczyła ona usługi i dokonała dostawy towarów i wartości po 813 zł, oraz nabyła towary i usługi o wartości 1.769 zł, 0 zł i 1.382 zł. W deklaracji VAT za lipiec 2013 r. wnioskująca wykazała nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie 4.369 zł. W treści pisma procesowego z dnia 16 września 2013 r. oświadczyła, że lokal użytkowy wskazany we wniosku wynajęła w roku 2011 uzyskując zapłatę czynszu jednorazowo za cały okres najmu. 1.3. Postanowieniem dnia 1 października 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. 1.4. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. 2.1. Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 4 listopada 2013 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. 2.2. W uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie zabrakło informacji pozwalających na ocenę, czy zasadne jest przyznanie prawa pomocy skarżącej w jakimkolwiek zakresie. Zdaniem sądu pierwszej instancji, skarżąca ustosunkowując się do wezwania referendarza nie usunęła powstałych wątpliwości co do oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Uznano, że przedstawiona przez skarżącą sytuacja, jest tylko wycinkiem informacji, które nie pozwalają na obiektywną ocenę jej sytuacji materialnej. Nieudzielanie przez skarżącą rzetelnych informacji w tym zakresie spowodowało, iż niewyjaśnione zostały podstawowe okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej. Zdaniem sądu pierwszej instancji skarżąca przedstawiając swoją sytuację majątkową koncentrowała się jedynie na dobranych wybiórczo fragmentach, akcentując te z nich, które mogłyby świadczyć o trudnej sytuacji finansowej (m.in. brak pracy, zajęcia komornicze, zawieszenie działalności gospodarczej). Ponadto, skarżąca utrzymując, iż wraz z mężem nie osiągają żadnych dochodów, nie posiadają żadnych oszczędności, mają na utrzymaniu dwójkę dzieci, lakonicznie wyjaśnia, że otrzymuje pomoc doraźną od rodziców i teściów jednocześnie nie wskazuje w żaden sposób skąd czerpie środki na bieżące utrzymanie i na jakim poziomie kształtują się jej wydatki i w jakiej wysokości otrzymuje pomoc od rodziny. Zatem mimo iż sąd nie kwestionuje obciążeń finansowych strony i związanych z tym trudności (zajęcia rachunków bankowych, brak pracy, brak środków na spłatę kredytów), to wobec niejasności dotyczących przychodów skarżącej i jej męża i aktualnych źródeł utrzymania, ocenia jako niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej strony. 3.1. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz zwolnienie od kosztów wpisu sądowego. 3.2. W uzasadnieniu wniesionego środka zaskarżenia wskazano, że wbrew twierdzeniom sądu pierwszej instancji w sposób pełny i jednoznaczny skarżąca wykazała swoją sytuację majątkową, a przede wszystkim fakt, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Skarżąca jeszcze raz wskazała, że jest osobą bezrobotną, nie posiada środków pieniężnych na rachunkach bankowych, a ponadto nie jest w stanie realizować swoich zobowiązań kredytowych. Podkreśliła, że w sposób prawidłowy i niebudzący wątpliwości opisała swoją sytuację rodzinną i majątkową, przedłożyła wszystkie konieczne dokumenty. Za niezasadne uznaje skarżąca twierdzenie, że nie dopełniła obowiązku uzupełniania wniosku na żądanie organu – pismem z dnia 16 września 2013 r. wyjaśniła bowiem wszystkie zaistniałe wątpliwości. Fakt braku zatrudnienia, nieosiągania dochodów i znaczne zadłużenie należy w jej ocenie iznać za przesłanki do zwolnienia od wpisu sądowego. Celem uzupełnienia ewentualnych wątpliwości skarżąca przedłożyła oświadczenia swojego ojca oraz rodziców jej męża o udzielaniu jej u rodzinie pomocy finansowej. Ponadto skarżąca wskazała, iż przy rozważaniu zasadności jej zażalenia należy zwrócić szczególną uwagę na przepisy art. 7 i art. 8 k.p.a., w których zawarto uregulowania nakazujące prowadzenie postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do władzy publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. 5. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Więc to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeśli jednak oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd rozpoznający wniosek może przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, polegające na wezwaniu tegoż wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedstawienia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). 6. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Z uzasadnienia orzeczenia wynika, że głównym motywem oddalenia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy było to, iż w przekonaniu sądu pierwszej instancji przedstawiła ono w sposób niepełny swój stan majątkowy, akcentując tylko wybrane informacje świadczące o sytuacji finansowej jej oraz jej rodziny. Wątpliwości te podziela również Naczelny Sąd Administracyjny. 7. Z przedstawionych przez skarżącą deklaracji wynika, że prowadzona w latach 2011 i 2012 przez nią pozarolnicza działalność gospodarcza przyniosła stratę w kwocie 1.106.731,33 zł i 100.961,43 zł (przy przychodzie w kwocie odpowiednio 1.934.363,17 zł i 9.927,31 zł). Mimo wynikających z tych deklaracji strat i oświadczeń skarżącej dotyczących problemów finansów, uprawniona jest konstatacja, że prowadziła ona działalność gospodarczą w znacznych rozmiarach o czym świadczą przychody sięgające w 2011 r. prawie dwóch milionów złotych. Wykazywana w deklaracjach podatkowych strata nie oznacza automatycznie braku jakichkolwiek środków. W przedstawionych wydrukach bankowych nie znajduje się jednak kompletna historii operacji na rachunkach bankowych lub nawet taka, która pozwoliłaby stwierdzić, jak skarżącą dysponowała znajdującymi się tam środkami - skarżąca tłumaczyła to brakiem takiej możliwości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niewyjaśniony został także stan majątkowy małżonka skarżącej. Poza pisemnymi oświadczeniami zainteresowanych, nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał fakt, że w rzeczywistości nie ma on żadnego majątku. Skarżąca posiada ponadto nieruchomość, którą wynajmuje na prowadzenie działalności gospodarczej. Z jej oświadczenia wynika, że dochód z umowy najmu lokalu użytkowego zgodnie z umową z dnia 15 września 2011 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. został uregulowany z chwilą podpisania umowy. Skarżąca nie przedłożyła na tą okoliczność dowodu. Takie a nie inne ukształtowanie stosunków cywilnoprawnych w zakresie umowy najmu lokalu nie stanowi zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego wystarczającego powodu, aby uznać że jest uzasadnionym przeniesienie na skarb państwa ciężaru uiszczenia wpisu sądowego w sytuacji gdy skarżąca dysponuje majątkiem, z którego może czerpać dochody. 8. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie skarżącej.