II SA/Bk 425/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 września 2013 r. sprawy ze skargi E. S., Z. B., H. T. P., S. A. P. oraz A. P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy waloryzacji odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr[...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie mogą być wykonane w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewody P. solidarnie na rzecz skarżących E. S., Z. B., H. T. P., S. A. P. oraz A. P. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wojewoda P. decyzją z dnia [...] marca 2013r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E. S., Z. B., A. P. - reprezentowanego przez pełnomocnika M. P., H. T.P. - reprezentowanej przez pełnomocnika I. U, oraz S. A. P. reprezentowanego przez pełnomocnika A. P., od decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] grudnia 2012 r. znak [...] o odmowie waloryzacji przyznanego W. P. odszkodowania w kwocie 995,88 zł, za nieruchomość o pow. 1930 m2, położoną w B. przy ulicy Ś. i Z., wywłaszczoną prawomocnym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1954r.,nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne. Zawiadomieniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. nr [...] z dnia [...] lutego 1954r., na wniosek Państwowego Liceum Pedagogicznego w B. wszczęto, w trybie art. 18 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, póz. 31), postępowanie wywłaszczeniowe co do nieruchomości o powierzchni 1930 m2, położonej w B. przy ul. Ś. i Z., nieposiadającej księgi wieczystej, a stanowiącej własność W. P. Opisana wyżej nieruchomość została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. Nr [...] z dnia [...] lipca 1954r. Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. Nr [...] z dnia [...] listopada 1954r., wydanym na podstawie art. 27 - 33 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych i przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 52, póz. 339), orzeczono o przyznaniu W. P. odszkodowania w kwocie 995,88 zł za wywłaszczoną nieruchomość. Wnioskiem z dnia 6 sierpnia 2012r. E. S., Z B., A. P.– reprezentowani przez pełnomocnika M. P., H. T. P. - reprezentowana przez pełnomocnika I. U. oraz S, A. P. reprezentowany przez pełnomocnika A. P. wystąpili o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, argumentując, że ustalone odszkodowanie, z uwagi na zaniżenie wartości wywłaszczanej nieruchomości, nie zostało nigdy podjęte przez ówczesnego właściciela – W. P. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012r., nr [...] Prezydent Miasta B., działający jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej odmówił waloryzacji przyznanego W. P. odszkodowania w kwocie 995,88 zł za wywłaszczoną prawomocnym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. nr [...] z dnia [...] lipca 1954 roku - nieruchomość o powierzchni 1930 m2, nieposiadającą urządzonej księgi wieczystej, położoną w B. przy ul. Ś. i Z. Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli Z. B., A. P. -reprezentowany przez pełnomocnika M. P., H. T. P. -reprezentowana przez pełnomocnika I. U. oraz S. A. P. reprezentowany przez pełnomocnika – A. P.. Podkreśli, że na żadnym z dokumentów, na które powołuje się organ nie widnieje podpis W. P. potwierdzający odbiór ustalonego odszkodowania. Wojewoda P. zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2013r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ w pierwszej kolejności przypomniał zasady ustalania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, uregulowane w rozdziałach 4 i 5 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Analizując te regulacje podał, że w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że decyzja ustalająca odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość została wydana w dniu 4 listopada 1954r., czego nie kwestionuje również strona wnosząca odwołanie, a spór dotyczy tego, czy ustalone odszkodowanie zostało faktycznie wypłacone W. P. Wojewoda P. odnosząc się do tej okoliczności pokreślił, że w dokumentacji archiwalnej przedmiotowej sprawy brak jest wprawdzie zwrotnego potwierdzenia odbioru przez W. P. zarówno decyzji wywłaszczeniowej, jak i decyzji ustalającej odszkodowanie, jednakże, jak wynika z pisma z dnia 20 listopada 1954r. nazwanego jako "Pozew" skierowanego do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, strona była informowana przez organy administracji o czynnościach podejmowanych w sprawie. Ponadto, co podkreślił organ, z pisma Dyrektora Państwowego Liceum Pedagogicznego w B. z dnia 10 marca 1955r. skierowanego do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B. wynika wprost, iż do wszystkich wywłaszczonych właścicieli dnia 12 grudnia 1954 r. wysłane zostały wezwania, by stawili się celem podjęcia odszkodowania w dniach od 20 do końca grudnia 1954 r. W piśmie tym wskazano, iż po odbiór ustalonego odszkodowania stawił się także W. P. W ocenie organu II instancji nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy jest również fakt, iż w aktach sprawy znajduje się rozstrzygnięcie Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z dnia [...] lipca 1957r., mocą którego utrzymano w mocy orzeczenie PWRN z dnia [...] czerwca 1957 r. wydane w stosunku do strony analogicznego postępowania, B. D., podjęte w takich samych realiach. Odnosząc się zaś do zarzutu o braku dokumentów, które potwierdzałyby w sposób wiarygodny, iż W. P. - ówczesny właściciel przedmiotowej nieruchomości, odebrał orzeczenie o dokonaniu wywłaszczenia oraz odszkodowanie za nią, organ powołując się na wnioski wypływające z praktyki urzędowej w tego typu sprawach wskazał, że takim dowodem jest właśnie pismo Dyrektora Liceum Pedagogicznego w B. z dnia [...] marca 1955r. Okoliczność wypłacenia odszkodowania została też potwierdzona w piśmie Naczelnika Wydziału w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych nr [...] z kwietnia 1960r., w którym wyjaśniono, iż należności z tytułu odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości wypłacane były przez Państwowe Liceum Pedagogiczne w B. w dniach 20-31 grudnia 1955r., o czym zainteresowani byli powiadomieni. Powołując się na powyższe okoliczności organ odwoławczy nie podzielił argumentów odwołania i utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, stwierdzając, że skoro odszkodowania zostało wypłacone, to obecnie nie ma podstaw do jego waloryzacji. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wywiedli E. S., Z.B. , H. T.P., S. A. P. i A. P. zarzucając jej naruszenie: - art. 21 ust. 2 w zw. z art. 64 ust.2 Konstytucji poprzez naruszenie prawa do słusznego odszkodowania za wywłaszczenie; - art. 132 ust. 1 a w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez organ, iż pomimo istnienia wszystkich okoliczności uzasadniających waloryzację ustalonego w drodze decyzji z dnia [...].07.1954 r. odszkodowania, organ uznał, iż w/w podstawa do jego wypłaty nie zachodzi, - naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez uznanie, że organ administracji nie dokonał wszechstronnego wyjaśnienia sprawy oraz przeprowadzenia postępowania dowodowego w niezbędnym zakresie - co skutkowało pominięciem okoliczności faktycznych, które w sposób dostateczny dowodziły, że w przedmiotowej sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające uznanie, iż nie nastąpiła wypłata odszkodowania za przeprowadzone postępowanie wywłaszczeniowe. Uzasadniając skargę podkreślono, że dokumenty, na które powołują się organy, w żaden sposób nie potwierdzają, że ustalone odszkodowanie zostało przez W. P. odebrane, albowiem na żadnym z nich nie ma jego podpisu. Dokumenty te, zdaniem skarżących, mogą co najwyżej uzasadniać fakt przeprowadzenia procedury wywłaszczenia oraz próby polubownej sprzedaży nieruchomości. Adnotacja zaś sporządzona przez ówczesne władze ludowe o wypłacie odszkodowania bez jednoczesnego wskazania jakiegokolwiek innego dowodu potwierdzającego fakt stawienia się W. P. po jego odbiór i jego odbioru nie może być wystarczającym dowodem na potwierdzenie wypłaty tego świadczenia. W tych okolicznościach w związku z brakiem dowodów na wypłatę odszkodowania ówczesnemu właścicielowi powstaje obowiązek wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania na rzecz jego spadkobierców. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca waloryzacji odszkodowania przyznanego W. P. za nieruchomość wywłaszczoną prawomocnym orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] lipca 1954r. W kontrolowanym postępowaniu bezsporne jest, iż na podstawie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. Nr [...] z dnia [...] lipca 1954r. doszło do wywłaszczenia, na rzecz Skarbu Państwa, nieruchomości o powierzchni 1930 m2, położonej w B. przy ul. Ś. i Z., nieposiadającej księgi wieczystej, a stanowiącej własność W. P. Poza sporem jest również, że orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. Nr [...] z dnia [...] listopada 1954r., wydanym na podstawie art. 27 - 33 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych i przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 52, póz. 339), przyznano W. P. odszkodowanie w kwocie 995,88 zł za wywłaszczoną nieruchomość,. Kwestią sporną natomiast była okoliczność wypłaty tegoż odszkodowania na rzecz ówczesnego właściciela. Organy administracji odmawiając skarżącym (następcom prawnym W. P.) waloryzacji przyznanego odszkodowania przyjęły, że odszkodowanie to zostało już wypłacone, co potwierdzają jednoznacznie dokumenty w postaci: - pisma z dnia 20 listopada 1954r. nazwanego jako "Pozew" skierowanego do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej; - pisma Dyrektora Państwowego Liceum Pedagogicznego w B. z dnia 10 marca 1955r. skierowanego do Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w B., z którego wynika, że do wszystkich wywłaszczonych właścicieli dnia 12 grudnia 1954 r. wysłane zostały wezwania, by stawili się celem podjęcia odszkodowania w dniach od 20 do końca grudnia 1954r., a po odbiór ustalonego odszkodowania stawił się także W. P.; oraz - pisma Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z dnia 5 lipca 1957r. o utrzymaniu w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] czerwca 1957r. wydane w stosunku do strony analogicznego postępowania, B. D., podjęte w takich samych realiach. Dokonując analizy powyższych dokumentów oraz pozostałej części materiału zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego, Sąd doszedł do wniosku, że ustalenia organów administracji, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało wypłacone W. P. nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Dowodem takim nie może być z całą pewnością pismo z dnia 20 listopada 1954r. zatytułowane "Pozew". Po pierwsze, nie zostało podpisane przez W. P, a po drugie nie dotyczy kwestii wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Także kolejny z powołanych przez organ dokumentów, tj. pismo Dyrektora Państwowego Liceum Pedagogicznego w B. z dnia 10 marca 1955r., nie stanowi dowodu na to, że W. P. rzeczywiście odebrał sporne odszkodowanie. Na powołanym piśmie nie ma bowiem podpisu zainteresowanego. W ocenie Sądu niezrozumiałe jest również, jaki związek z ustaleniem, czy W. P. otrzymał odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość, ma pismo Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej z dnia 5 lipca 1957r. o utrzymaniu w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] czerwca 1957 r., skoro zostało ono wydane w stosunku do innej osoby, tj. B. D. Konkludując powyższe należy stwierdzić, że powołany w zaskarżonej decyzji materiał dowodowy nie jest wystarczający na przyjęcie jako udowodnionego faktu wypłaty ustalonego w decyzji z dnia [...] listopada 1954r. odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Zdaniem składu orzekającego przy ustaleniu tej znamiennej w sprawie okoliczności należało w ramach dostępnych środków dowodowych dopuścić wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia spraw (art. 75 § 1 k.p.a.). Przepis art. 77 § 1 kpa zobowiązuje, bowiem organ administracji do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zaś art. 80 stwierdza, że to, czy dana okoliczność została udowodniona organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Przepisy te stanowią rozwinięcie ogólnej zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 7 k.p.a., stanowiącym, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W związku z tym, iż w postępowaniu administracyjnym nie ma miejsca na przypuszczenia, stąd też wydane rozstrzygnięcia muszą wynikać z jednoznacznie ustalonego - przy pomocy wszelkich dostępnych środków dowodowych - stanu faktycznego. Samo zaś przypuszczenie, że pewna okoliczność (w tym przypadku: osobisty odbiór odszkodowania) miała miejsce, nie daje jeszcze podstawy do wysnuwania wniosku, iż dana okoliczność faktycznie miała miejsce. Tym bardziej, że skarżący od początku postępowania twierdzili, że przedmiotowe odszkodowanie, z uwagi na rażące zaniżenie wartości wywłaszczonej nieruchomości, nie zostało przez W. P. – pobrane. O czym też może świadczyć brak podpisu tej osoby na jakimkolwiek dokumencie prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego. Podsumowując, skoro ustalenie, czy nastąpiła wypłata przedmiotowego odszkodowania jest najistotniejszą z okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, bowiem wypłata odszkodowania powoduje, że waloryzacja świadczenia nie jest możliwa, to w ramach dostępnych środków dowodowych organy administracji powinny dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a w szczególności przesłuchać świadków, a także w miarę potrzeby strony (art. 86 k.p.a.). Decyzja wydana bez takiego ustalenia jest przedwczesna i narusza wskazane wyżej przepisy postępowania. Wobec stwierdzonego naruszenia wyżej wymienionych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. nr 270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy winien mieć na względzie powyższe rozważania, co do obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a następnie ustalić, czy kwestionowane odszkodowanie rzeczywiście nie zostało wypłacone. Przy pozytywnym ustaleniu tej okoliczności, organy zobowiązane będą ustalić kwotę odszkodowania zwaloryzowanego zgodnie z regułą określoną w art. 132 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. (t.j. Dz.U. z 2010r. nr 102, poz. 651 ze zm.). Uwzględnienie skargi czyniło koniecznym orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art. 152 cytowanej ustawy). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.