II FZ 1789/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 1308/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 30 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r., I SA/Gd 1308/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił H. K. (dalej jako "skarżąca" lub "wnioskodawczyni") przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi skarżącej na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 30 lipca 2013 r., nr [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gdańsku podał, że wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 14 kwietnia 2014 r., skarżąca zwróciła się o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Do wniosku dołączyła odpis rocznego obliczenia podatku za 2013 r. (PIT-40A). W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że utrzymuje się z zasiłku emerytalnego w kwocie około 1.300 zł, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką działki (przy czym nie wskazała jej powierzchni) i mieszkania o powierzchni około 60 m², nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. 2.2. Działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., Referendarz sądowy WSA w Gdańsku zarządzeniem z dnia 23 kwietnia 2014 r. wezwał wnioskodawczynię w dniu 25 kwietnia 2014 r. do przedłożenia w terminie 7 dni: (1) dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość miesięcznych dochodów z tytułu emerytury; (2) oświadczenia, czy osiąga dochody z tytułu najmu lub dzierżawy lokalu mieszkalnego, którego jest właścicielką (wskazany w rubryce nr 7.2 formularza PPF); jeżeli tak – przedłożenia dokumentów obrazujących ich wysokość (umowa najmu lub dzierżawy, potwierdzenia wpłat); (3) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez nią rachunków bankowych (rachunków bieżących, rachunków oszczędnościowych, rachunków lokat, w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; (4) oświadczenia, czy wnioskodawczyni w okresie ostatnich sześciu miesięcy otrzymała jakiekolwiek świadczenia z pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej – przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter tej pomocy oraz jej wysokość; (5) dokumentów obrazujących wysokość poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów jej utrzymania (opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, inne); (6) dokumentów potwierdzających ponoszenie przez nią wydatków na odpłatne leczenie (pomoc lekarską i zakup leków); (7) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na nią wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości); (8) dowodów potwierdzających okoliczność prowadzenia egzekucji względem majątku wnioskodawczyni oraz obrazujących wysokość egzekwowanych świadczeń i dokonane czynności egzekucyjne; (9) dokumentów w przedmiocie stanu zadłużenia wnioskodawczyni wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, instytucji finansowych, dostawców mediów, kontrahentów i innych podmiotów; (10) oświadczenia, czy wnioskodawczyni pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak – przedstawienia dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto męża oraz dokumentów obrazujących w sposób kompleksowy jego stan majątkowy, w tym posiadane przez niego nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, w tym zarejestrowane na niego pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez niego rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujące historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Poinformowano wnioskodawczynię, że nie jest zobowiązana do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonka tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, na potwierdzenie czego wnioskodawczyni przedłoży stosowne orzeczenie sądu. Wyjaśniono również, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty, w tym oświadczenia zawarte w formularzu PPF. Powyższe wezwanie doręczono wnioskodawczyni w dniu 30 kwietnia 2014 r. (por. zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 67 akt sądowych). 2.3. Pismem z dnia 7 maja 2014 r. wnioskodawczyni zwróciła się o przedłużenie terminu do dostarczenia wymaganych dokumentów. Wyjaśniła przy tym, że z uwagi na uiszczenie przez nią należnego wpisu sądowego od skargi w dniu 3 lutego 2014 r. przedmiotowe wezwanie może okazać się zbędne. Do pisma dołączyła kopię potwierdzenia wpłaty 100 zł tytułem wpisu sądowego w sprawie. 2.4. Wniosek skarżącej został uwzględniony i zarządzeniem z dnia 14 maja 2014 r. przedłużono jej termin do nadesłania dokumentów do dnia 23 maja 2014 r., o czym została poinformowana pismem z dnia 19 maja 2014 r. Wnioskodawczyni, pomimo przedłużenia jej terminu do przedstawienia wymaganych dokumentów, nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. 2.5. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Gdańsku odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Odpis postanowienia doręczono skarżącej w dniu 16 czerwca 2014 r. Nie zgadzając się z ww. postanowieniem, skarżąca w dniu 23 czerwca 2014 r. złożyła sprzeciw, domagając się przyznania prawa pomocy, w którym podkreśliła, że przedstawiła Sądowi swoją trudną sytuacją materialną i dlatego nie może zgodzić się z kwestionowanym postanowieniem. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku (Sądu pierwszej instancji): Odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie WSA w Gdańsku stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała zasadności złożonego wniosku. Analiza materiału dowodowego pozwalała przyjąć, że skarżąca przedstawiła swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze wybiórczo, manipulując danymi tak, aby potwierdzały jej trudną sytuację finansową. Tym samym oświadczenie skarżącej uznać należało za niewiarygodne i budzące uzasadnione wątpliwości. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, że utrzymuje się z zasiłku emerytalnego w kwocie około 1.300 zł, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest właścicielką działki (przy czym nie wskazała jej powierzchni) i mieszkania o powierzchni około 60 m², nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. Natomiast z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy składanych przez wnioskodawczynię oraz jej małżonka w sprawach, toczących się przed WSA w Gdańsku wynika, że pozostaje ona w związku małżeńskim i zamieszkuje wspólnie z małżonkiem pod jednym adresem. Skarżąca w dotychczas składanych wnioskach w rubryce nieruchomości deklarowała jedynie mieszkanie o powierzchni 45 m², a wśród innych składników majątku – samochód osobowy. Z uwagi zatem na powzięte wątpliwości co do możliwości płatniczych skarżącej pismem z dnia 23 kwietnia 2014 r. zobowiązano wnioskodawczynię do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Co istotne, na wniosek skarżącej, zarządzeniem z dnia 14 maja 2014 r. przedłużono jej termin do nadesłania dokumentów do dnia 23 maja 2014 r., o czym wnioskodawczyni została poinformowana pismem z dnia 19 maja 2014 r. Wnioskodawczyni, pomimo przedłużenia terminu do przedstawienia wymaganych dokumentów, nie wykonała nałożonego na nią obowiązku. Wbrew twierdzeniom skarżącej, okoliczność uiszczenia przez nią wpisu od skargi nie oznacza zbędności zastosowania art. 255 p.p.s.a. w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca została prawidłowo pouczona, że niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Już z samego faktu nałożenia na nią zobowiązania w trybie art. 255 p.p.s.a., tj. złożenia oświadczeń oraz dodatkowych dokumentów celem usunięcia wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych, mogła przewidzieć, że niezłożenie stosownych dokumentów i oświadczeń będzie skutkowało odmową przyznania prawa pomocy. Skarżąca uchyliła się od przedstawienia istotnych dokumentów, które pozwoliłyby ustalić jej sytuację finansową w sposób niebudzący wątpliwości. 4. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Gdańsku, skarżąca zażądała jego uchylenia i przyznania prawa pomocy. Stwierdziła, że w postępowaniu przedstawiła swoją "trudną sytuację". Stąd wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżąca nie wykazała zasadności przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, uchylając się od przedłożenia dokumentów źródłowych, wskazanych w wezwaniu z dnia 25 kwietnia 2014 r. (patrz: pkt 2.2.), do czego skarżąca była zobowiązana na podstawie art. 255 p.p.s.a. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. lub częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowa jest prawidłowe, precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. 5.3. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zatem zasadność przyznania skarżącej prawa pomocy, analizując jej sytuację majątkową, zobrazowaną w oświadczeniach zawartych w formularzu urzędowym PPF. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżąca pomimo ww. wezwania z dnia 25 kwietnia 2014 r. (k. 63 akt sądowych) i zawarcia w nim pouczenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do niego, nie udokumentowała swojej sytuacji majątkowej. Niezastosowanie się do wezwania Sądu pierwszej instancji, skierowanego do skarżącej w trybie art. 255 p.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy okazał się być niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń skarżącej pozostały niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie skarżącej o zasadności jej wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji bezzasadność zażalenia na postanowienie oddalające ten wniosek. Zasadnie Sąd pierwszej instancji doszedł do wniosku, że wobec uchylania się skarżącej od przedstawienia rzetelnych wyjaśnień oraz żądanych dokumentów, należało stwierdzić, że skarżąca nie zrealizowała ciążącego na nim na mocy art. 246 § 1 p.p.s.a. obowiązku i nie wykazał zasadności przyznania prawa pomocy ani w zakresie częściowym ani (tym bardziej) w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To strona powinna (czego w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła) przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. 5.4. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle oświadczenia skarżącej we wniosku o przyznanie prawa pomocy na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji (patrz: pkt 3) oraz konkluzja, że skarżąca nie wykazała zasadności przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.