I OSK 1589/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant: specjalista Edyta Pacewicz po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 października 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 51/13 w sprawie ze skarg M.S. na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie: z dnia 12 grudnia 2012 r. nr [..] z dnia 12 grudnia 2012 r. nr [..] z dnia 12 grudnia 2012 r. nr [..] z dnia 12 grudnia 2012 r. [..] z dnia 12 grudnia 2012 r. nr [..] z dnia12 grudnia 2012 r. nr [..] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 3 października 2013 r. oddalił skargi M.S. (dalej jako "skarżący") na postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 12 grudnia 2012 r. nr: [..] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia odwołania. Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Prezydent Miasta Krakowa decyzjami: - z 29 czerwca 2012 r. nr [..] zmienił własną decyzję z 20 stycznia 2012 r. nr [..] orzekając, że od 1 lipca 2012 r. świadczenie okresowe przyznane skarżącemu nie przysługuje; - z 29 czerwca 2012 r. nr [..] zmienił decyzję własną z 23 stycznia 2012 r. nr [..] orzekając, że od dnia 1 lipca 2012 r. świadczenie zasiłku stałego przyznane skarżącemu nie przysługuje; - z 9 lipca 2012 r. nr [..] stwierdził nienależnie pobrane świadczenie w formie zasiłków celowych z przeznaczeniem na zakup żywności w kwocie 2.250 zł przyznanych za okres od listopada 2010 r. do marca 2012 r. i zażądał zwrotu ww. kwoty do 30 września 2012 r.; - z 9 lipca 2012 r. nr [..] stwierdził nienależnie pobrane świadczenia w formie zasiłków stałych w kwocie 11.100 zł, przyznanych na okres od 1 czerwca 2010 r. do 30 czerwca 2012 r. i zażądał zwrotu ww. kwoty do 30 września 2012 r.; - decyzją z 9 lipca 2012 r. nr [..] stwierdził nienależnie pobrane świadczenia w formie zasiłków okresowych w kwocie 500 zł przyznanych za okres od 1 czerwca 2010 r. do 30 czerwca 2012 r.; - decyzją z 9 lipca 2012 r. nr [..] stwierdził nienależnie pobrane świadczenie w formie zasiłków celowych w łącznej wysokości 200 zł., w tym zasiłku celowego na zakup odzieży w kwocie 150 zł oraz zasiłku celowego na zakup środków czystości w kwocie 50 zł i zażądał zwrotu ww. kwoty do dnia 30 września 2012 r.; Skarżący wniósł w dniu 21 października 2012 r. odwołanie od ww. decyzji wraz z wnioskami o przywrócenie terminu do ich wniesienia. Wniosek o przywrócenie terminu uzasadnił okolicznością, że nie przebywał w miejscu zamieszkania i nie wiedział o wydaniu decyzji. Powołał się również na zły stan zdrowia oraz ciężką sytuację osobistą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie postanowieniami z 12 grudnia 2012 r. odmówiło skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołań od ww. decyzji Prezydenta Miasta Krakowa. Organ stwierdził, że decyzje zostały prawidłowo doręczone w sposób przewidziany w art. 44 § 4 z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako "Kpa"), odwołania zaś zostały złożone po upływie terminu określonego w art. 129 § 2 Kpa. Zdaniem organu podana przez skarżącego przyczyna uchybienia terminu to przyczyna zawiniona. Skarżący wskazał bowiem, że był chory potwierdzając tę okoliczność zaświadczeniem lekarskim z 5 marca 2012 r. oraz, że przez cały lipiec 2012 r. przebywał w [..] u bliskiego kolegi. Okoliczność tą uprawdopodobnił pismem z 3 grudnia 2012 r zatytułowany "zaświadczenie", w którym Z.K. zaświadczył, że skarżący przez cały lipiec 2012 r. przebywał w miejscowości [..]. Jednakże okoliczność ta nie usprawiedliwia uchybienia terminu w złożeniu odwołań. Również powoływanie się na zły stan zdrowia psychicznego wywołany rozwodem nie może zostać uwzględnione. Na powyższe postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie skarżący złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zaskarżając je w całości. Wskazał, że postanowienia te są sprzeczne z Konstytucją RP, zasadami współżycia społecznego i art. 58 § 1 Kpa. Jego zdaniem przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności oraz doręczone zaświadczenie były wystarczające aby przyjąć, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie w dniu 3 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie połączył sprawę o sygn. akt III SA/Kr 51/13 ze sprawami o sygn. akt III SA/Kr 52/13, III SA/Kr 53/13, III SA/Kr 54/13, III SA/Kr 55/13, III SA/Kr 56/13 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Powołanym wyrokiem z 3 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie powyższe skargi oddalił. W ocenie Sądu prawidłowe było wyrażone w zaskarżonych postanowieniach stanowisko organu co do braku podstaw do przywrócenia skarżącemu uchybionego przez niego terminu. Podstawowym kryterium przywrócenia terminu, w myśl art. 58 § 1 Kpa, jest uprawdopodobnienie przez stronę braku jej winy w uchybieniu terminu. Zdaniem Sądu okoliczności wskazane przez skarżącego nie dają podstaw do uznania, iż nie ponosi on winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołań od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa. O braku winy można mówić tyko w tym przypadku, gdy strona w celu dochowania terminu zmuszona byłaby do podjęcia nadzwyczajnego wysiłku, przykładowo zagrażającego jej zdrowiu lub życiu albo narażającego ją na poważne straty. Taka sytuacja nie zachodziła w rozpoznawanej sprawie. Nieobecność skarżącego w miejscu zamieszkania nie może świadczyć o obiektywnej niemożliwości dochowania przez niego terminu do złożenia odwołań. Skarżący mógł bowiem poczynić starania, aby samodzielnie lub też przy pomocy innych osób odebrać kierowaną do niego przez organ I instancji korespondencję lub ustalić, choćby drogą telefoniczną lub przy użyciu poczty elektronicznej, czy taka korespondencja w czasie jego nieobecności w miejscu zamieszkania nie była do niego wysyłana. Nie ulega także wątpliwości, że skarżący, dbając należycie o zabezpieczenie swoich interesów w toczącym się postępowaniu administracyjnym, mógł na przykład pisemnie lub nawet telefonicznie (przy użyciu poczty elektronicznej) poinformować organ o tym fakcie, zwracając się z prośbą o niedoręczanie mu w tym czasie ewentualnych rozstrzygnięć. Skarżący wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżając powyższy wyrok w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć wpływ ma wynik sprawy, tj.: - art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "Ppsa") w zw. z art. 58 § 1 Kpa oraz art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 Kpa poprzez oddalenie skarg na postanowienia, mimo że zostały one wydane z naruszeniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego polegającym na braku rozpatrzenia w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału i na bezpodstawnej odmowie przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania, podczas gdy skarga powinna zostać uwzględniona, ponieważ skarżący załączając zaświadczenie lekarskie uprawdopodobnił, że cierpi na chorobę uzasadniającą przyjęcie, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy, która to okoliczność stanowiła podstawę do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 Ppsa w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 141 § 4 Ppsa poprzez zaniechanie przez Sąd wyjścia przy rozpatrywaniu sprawy poza granice skargi i nieuwzględnienie znaczenia znajdującego się w aktach zaświadczenia lekarskiego oraz poprzez brak oceny części okoliczności faktycznych oraz wybiórcze przedstawienie uzasadnienia stanu sprawy przejawiające się w nieustosunkowaniu się do okoliczności jaką była choroba skarżącego i nieuzasadnionym przyjęciu, że brak jest podstaw do przywrócenia skarżącemu terminu, podczas gdy okoliczność choroby uprawdopodobnionej zaświadczeniem lekarskim, uzasadniała przywrócenia terminu. Przedstawiona przez Sąd ocena stanu faktycznego prowadzi do wniosku, że kontrola legalności postępowania organu została ograniczona jedynie do wybranych materiałów i nie objęła okoliczności choroby skarżącego. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz przyznanie na podstawie art. 250 Ppsa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. W skardze kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie powyższych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu (art. 183 § 1 Ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Sąd z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania - ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Przechodząc do oceny pierwszego z zarzutów, wskazać należy że Sąd I instancji w żaden sposób nie naruszył art. 3 § 1 Ppsa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 151 Ppsa w zw. z art. 58 § 1 Kpa oraz w zw. z art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 Kpa, uznając, iż organ prawidłowo uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu do wniesienia odwołań. Zgodnie z art. 58 Kpa w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W świetle poglądów prezentowanych zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowoadministracyjnym, kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku, wiąże się z obowiązkiem strony dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest zatem dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W konsekwencji o braku winy można mówić tylko w sytuacji, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Stan sprawy jednoznacznie wskazuje, że taka sytuacja nie miała miejsca. W przedmiotowej sprawie, jak prawidłowo wskazał to Sąd I instancji – taka obiektywna przeszkoda nie istniała. Ogólny zły stan zdrowia oraz przebywanie u znajomego w żadnym razie nie mieszczą się w obiektywnych przeszkodach, które uniemożliwiły skarżącemu dochowanie terminu. Fakt choroby, czy przebywanie poza miejscem zamieszkania, nie są równoznaczne z niemożnością dokonania czynności procesowej. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, nawet najpoważniejsza choroba, która nie ma nagłego charakteru, o ile tylko strona ma obiektywne możliwości podjęcia określonych czynności w postępowaniu sądowym, nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Dopiero nagłe, niedające się wcześniej przewidzieć zdarzenie, może stanowić uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienie NSA z 30 grudnia 2008 r. sygn. akt I OZ 925/08, publ. CBOSA). Podkreślić należy, iż tylko w sytuacji, gdy strona dołożyła wszelkiej staranności i dbałości o swoje interesy, a niedopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody - w danych warunkach - nie do przezwyciężenia można uznać, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Przywrócenie bowiem terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W niniejszej sprawie podniesione przez skarżącego okoliczności nie mają charakteru nagłego, udaremniającego możliwość złożenia odwołania w terminie. Stan zdrowia skarżącego trwający od dłuższego czasu, nie mógł być podstawą do przywrócenia terminu. Tak więc, mimo że skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie o złym stanie zdrowia, nie można uznać by świadczyło ono o tym, że stan zdrowia skarżącego, w istotnym dla przedmiotowej kwestii okresie, uniemożliwiał mu prowadzenie spraw i dokonywanie czynności, co nie mogło stanowić podstawy do przywrócenia terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest oczywiste, że skarżący nie dochował należytej staranności w zachowaniu terminu do wniesienia przedmiotowych odwołań, gdyż - jak już wskazane zostało wyżej - dopuszczenie się choćby lekkiego niedbalstwa stanowi przesłankę wyłączającą przywrócenie terminu. W związku z powyższym bezzasadny jest również drugi z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 151 Ppsa w zw. z art. 134 § 1 Ppsa w zw. z art. 141 § 4 Ppsa poprzez zaniechanie przez Sąd I instancji wyjścia przy rozpatrywaniu sprawy poza granice skargi i nieuwzględnienie znaczenia znajdującego się w aktach zaświadczenia lekarskiego oraz poprzez brak oceny części okoliczności faktycznych oraz wybiórcze przedstawienie uzasadnienia stanu sprawy. Sąd I instancji w sposób umożliwiający kontrolę instancyjną uzasadnił zaskarżony wyrok i rozpoznał istotę sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, uznając że skarga kasacyjna nie posiadała usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 Ppsa, orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 Ppsa) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-262 Ppsa.