III SA/Kr 334/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec (spr.) Sędziowie NSA Krystyna Kutzner WSA Barbara Pasternak Protokolant Ewelina Kalita po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 stycznia 2013 r. nr [....] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadnienie: Decyzją z dnia [...] 2012 r. ([...]) na podstawie art. 104 kpa oraz art. 3 ust. 3 i 4, art. 4, art. 8, art. 14 i 17 ust. 1 pkt 5, art. 39, 102, 104, 106 i 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), §1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) Prezydent Miasta odmówił przyznania M. S. świadczenia w formie zasiłku celowego. Organ administracji ustalił, że M. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o pomoc nie posiadał żadnego źródła dochodu, do czerwca br. utrzymywał się ze świadczeń przyznanych z pomocy społecznej oraz legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W sierpniu 2012 r. M. S. poniósł opłaty mieszkaniowe, na które składał się: czynsz-uregulowany z zaciągniętej w banku pożyczki (nie ustalono wysokości opłaty, gdyż książeczka mieszkaniowa znajduje się u siostrzeńca M. S.), gaz w wysokości 69,55 zł i energia elektryczna w wysokości 62,40zł. Dodał organ, że przychód wnioskującego za rok 2011 wyniósł 104 894, 68 zł, a nadto wnioskujący dokonuje operacji finansowych dla których przeprowadzania konieczne jest posiadanie zasobów finansowych (oświadczenie strony z dnia 30 kwietnia 2012 r.). Co prawda w dniu 1 października 2012 r. do organu I instancji wpłynęło pismo z którego wynika, że w dniu 31 maja 2012 r. rachunek inwestycyjny strony został zamrożony ze stanem zerowym konta, jednak na wezwanie organu o udzielenie informacji o stanie rachunku przed jego zamrożeniem oraz dokonywanych na nim operacji w okresie od stycznia do maja 2012 r. udzielił wnioskujący lakonicznej odpowiedzi. Wedle organu wyjaśnienia wnioskodawcy z dnia 22 października 2012 r. o nieposiadaniu żadnych rachunków inwestycyjnych i zakończeniu działalności inwestycyjnej są niewiarygodne. Poddał organ w wątpliwość również oświadczenie strony złożone w dniu 5 marca 2012 r. o otrzymywanych środkach finansowych na inwestycje na giełdzie od osoby trzeciej i przekazaniu tejże osobie kwoty w wysokości 2000-3,5000 zł po zamknięciu rachunku. Wyjaśnił organ, że w myśl art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wsparcie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb (art. 3 ust. 1 ww. ustawy) oraz umożliwienie osobie lub rodzinie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna wymaga jednak wystąpienia dwóch przesłanek, tj. trudnej sytuacji życiowej i niemożliwości jej samodzielnego przezwyciężenia. W ocenie organu w roku podatkowym 2011 r. M. S. posiadał spore zasoby finansowe, których nie wykazywał w składanych oświadczeniach o stanie majątkowym i dochodzie jednorazowym, a które mógł racjonalnie rozdysponować także w roku 2012. Osiągnięcie tak wysokiego przychodu wedle organu orzekającego sprawia, że nie jest zasadne przyznanie wnioskowanej pomocy, gdyż racjonalnie nimi gospodarując mógł wnioskujący samodzielnie pokryć koszty związane z zakupem obuwia i odzieży, leków, środków czystości i higieny oraz remontu. Wskazał organ również, że Ośrodek posiada ograniczone środki finansowe i w pierwszej kolejności zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej uwzględnia potrzeby osób i rodzin, jeżeli odpowiadają one celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Od powyższej decyzji odwołanie złożył M. S. podnosząc, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i narusza prawa odwołującego się wynikające z Konstytucji RP. Dodał odwołujący się, że spełnia kryteria dotyczące przyznania pomocy z MOPS, od 2008 r. nie posiada żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu, a nadto jest osobą niepełnosprawną, bez środków na życie, leczenie i zaległościami finansowymi wobec osób fizycznych i prawnych. Decyzją z dnia 28 stycznia 2013 r. ([...]) na podstawie art. 8, 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej oraz art. 138§1 pkt 1 kpa Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podał, iż organ I instancji nie kwestionuje faktu, że M. S. pozostaje bez dochodu, a przyznania świadczenia odmówiono z uwagi na posiadane przez niego inne zasoby finansowe. W opinii organu I instancji rozdysponowanie tak wysokiego przychodu jaki wykazał M. S. świadczy o nieracjonalnym gospodarowaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało nadto, że z przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej wynika, że organ administracji może ale nie musi przyznać zasiłek celowy. Organ I instancji uzasadnił przesłanki przemawiające za przyjętym stanowiskiem; szczegółowo wskazał z jakich powodów odmówił przyznania zasiłku opierając się na faktach wynikających z posiadanych przez organ wiadomości i dokumentów. Na powyższe rozstrzygnięcie M. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. Naruszenie przepisów procedury administracyjnej: art. 10§1 kpa poprzez pozbawienie strony prawa do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów; art. 9 kpa poprzez nieudzielenie pomocy przez organ i niezbędnych wyjaśnień w zakresie obowiązującego prawa; art. 7, 77 i 80 kpa poprzez wydanie decyzji pomimo, niepełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niezebraniu w sposób wyczerpujący materiału dowodowego; art. 73 kpa poprzez niewydanie odpisów z akt sprawy; art. 107 §3 kpa poprzez wadliwe uzasadnienie decyzji. 2. Błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że uwidoczniony na rachunku maklerskim przychód był dochodem i że skarżący mógł swobodnie dysponować tymi środkami, jak również poprzez "całkowitą swobodę w ocenie dowodów" i naruszenie reguł uznania administracyjnego. 3. Naruszenie przepisów art. 3, 7, 8 i 100 ustawy o pomocy społecznej. 4. Naruszenie przepisów innych ustaw mających związek z przedmiotową sprawą, a to: ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, ustawy o ochronie danych osobowych, Konstytucji RP, Karty Praw Osób Niepełnosprawnych jak również naruszenie zasad współżycia społecznego. Wskazał skarżący, że kluczowe dla niniejszego postępowania było wyjaśnienie czy odwołujący się posiadał środki finansowe, tymczasem organ I instancji tego nie wyjaśnił i bezpodstawnie przyjął, że takimi środkami skarżący dysponował. Podniósł też, że czynienie mu zarzutu z respektowania prawa przewidzianego w ustawie o ochronie danych osobowych stanowi nadużycie prawa i nie było podstaw prawnych do udzielenia informacji organowi o osobach, które pożyczały środki finansowe skarżącemu. Zarzucił również organowi odwoławczemu powielanie błędów organu I instancji oraz lakoniczne i ogólnikowe uzasadnienie zaskarżonej decyzji. W pozostałym zakresie powtórzył skarżący argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podał co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., nr 270, zwana dalej ustawą p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie stanowił art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 z późn. zm., zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej). Zgodnie z ust. 1 tego przepisu, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W myśl ust. 2 natomiast, zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z kolei w myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Przy czym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób (art. 8 ust. 3 ustawy). Słusznie zauważyły organy administracji obu instancji, że z użytego w treści zawartego w ustawie sformułowania: "może być przyznany" wynika, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach tzw. uznania administracyjnego. Okoliczność ta, nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w sytuacji nawet spełnienia przez nią kryteriów ustawowych. Działanie w ramach uznania administracyjnego doznaje jednak ograniczenia przepisami artykułów 7 i 77 § 1 kpa zobowiązujących organy administracji publicznej do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Nie uczyniły zadość temu obowiązkowi organy orzekające w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie, organy administracji nie ustaliły sytuacji materialnej skarżącego, a w szczególności czy uzyskał skarżący jakikolwiek dochód, a jeśli tak to w jakiej wysokości. Organy skoncentrowały się jedynie na przychodzie strony uzyskanym w 2011 r. Podnieść również należy, że organy w żaden sposób, nie ustosunkowały się do treści pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 15 maja 2012 r., z którego wynika, iż w 2011 r. dochód skarżącego wyniósł 0,00 zł. Nie udowodniły również, że środki finansowe uzyskane, jeśli takie skarżący uzyskał, z giełdy faktycznie pozostawały do dyspozycji skarżącego. Organy zobowiązane są wydając decyzję w ramach uznania administracyjnego wskazać kryteria, jakimi kierowały się podejmując określone rozstrzygnięcie, gdyż te podlegają właśnie ocenie sądu administracyjnego. Organy administracji wydały zatem decyzję nie wyjaśniwszy w sposób staranny i wszechstronny istotnych dla sprawy okoliczności. Nie umotywowały też w sposób prawidłowy podjętego rozstrzygnięcie. Takie uchybienia usprawiedliwiają postawienie organom zarzutu przekroczenia ram uznania administracyjnego. Rozpatrując ponownie sprawę organ administracji winien zastosować się do podanych powyżej wskazówek, aby nie narazić się na ponowny zarzut uchybienia przepisom prawa. Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 145 §1 ust. 1 lit. a i c ppsa orzeczono jak sentencji wyroku.