II GSK 1511/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska (spr.) Sędzia NSA Joanna Zabłocka Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Protokolant asystent sędziego Elżbieta Jabłońska-Gorzelak po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 lutego 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 1966/13 w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. odstępuje od zasądzenia w całości kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 18 lutego 2014 r., po rozpoznaniu skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2013 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego; uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] lutego 2013 r. oraz orzekł o zasądzeniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. I Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec W. S. (dalej: skarżący) na podstawie tytułów wykonawczych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. Inspektorat w N. (dalej: wierzyciel) z dnia [...] marca 2008 r., obejmujących zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie należności głównej 42 432,60 zł wraz z odsetkami. Zawiadomieniem z dnia [...] marca 2010 r., doręczonym [...] marca 2010 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych, organ dokonał zajęcia świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego W. S.. Pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. zobowiązany wystąpił z wnioskiem o wyliczenie kwoty pobranej przez ZUS i zwrot tej kwoty wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wskazał, że nigdy nie prowadził działalności gospodarczej w województwie zielonogórskim i nie był w Zarządzie Spółki "T.". W związku z tym wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. organ pierwszej instancji odmówił umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 29 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015; dalej: u.p.e.a.), organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ stwierdził, że wierzyciel w pismach z dnia [...] września 2012 r. i [...] grudnia 2012 r. potwierdził, że zaległości objęte ww. tytułami wykonawczymi są nadal wymagalne, w związku z czym brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Podniósł, że wierzyciel potwierdził wymagalność dochodzonych należności, wskazując, że decyzja w sprawie przeniesienia na skarżącego odpowiedzialności za zaległości "T." Spółki z o.o. została wydana na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2002 r. Rep. A nr [...], z którego wynika, że Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników Spółki"T." powołało W. B. S. na członka Zarządu. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w piśmie Sądu Rejonowego w Z. VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego z dnia [...] maja 2007 r. Dodatkowo organ odwoławczy podniósł, iż w znajdującym się w aktach sprawy piśmie z dnia [...] grudnia 2012 r. wierzyciel wskazał, iż dochodzone należności nie wygasły. W skardze na opisane postanowienie W. S. wniósł o jego uchylenie. W piśmie z dnia [...] lutego 2014 r. pełnomocnik skarżącego doprecyzował skargę i podniósł, że zobowiązanemu nie doręczono upomnienia mimo tego, iż organ miał taki obowiązek wynikający z przepisów prawa. Ponadto organ pominął i nie rozważył podnoszonych przez stronę argumentów o niezgodności treści obowiązku opisanego w tytule wykonawczym z treścią obowiązku opisanego w art. 116 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 749; dalej: o.p.). W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 212, dalej: p.p.s.a.) uwzględnił skargę. W motywach uzasadnienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że w dacie wydania tytułów wykonawczych, tj. [...] marca 2008 r. oraz w dacie doręczenia skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych obowiązywał art. 27 § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym do tytułu wykonawczego wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podaje w tytule wykonawczym podstawę prawną braku tego obowiązku. Ze znajdujących się w aktach administracyjnych tytułów wykonawczych z dnia [...] marca 2008 r. o numerach od [...] do [...] wynika, że upomnienia były doręczane w różnych datach, tj. [...] listopada 2007 r. i [...] września 2007 r. (tytuły wykonawcze nr [...] i [...]). WSA podniósł, że zestawienie tych dat pozwala na stwierdzenie, że przedmiotowych upomnień nie doręczono skarżącemu. Upomnienia, o których mowa w tytułach wykonawczych o numerach [...] i [...], zostały – według wierzyciela – doręczone skarżącemu w dniu wydania decyzji o przeniesieniu na niego odpowiedzialności za zaległości Spółki "T.", więc upomniano go jeszcze przed przeniesieniem na niego odpowiedzialności. Zdaniem Sądu takie działanie nie jest prawidłowe, bo organ nie mógł upomnieć kogoś, kto w chwili wydania upomnienia nie był odpowiedzialny za zaległość, gdyż decyzja z dnia [...] września 2007 r. nie stała się jeszcze prawomocna. Nie można również domniemywać, co zdaniem Sądu pierwszej instancji uczynił organ, iż wydanie decyzji z dnia [...] września 2007 r. i jej doręczenie zastępuje wydanie upomnienia, ponieważ przepisy prawa tego nie przewidują. WSA podkreślił, że nieskuteczne doręczenie pisma zawierającego upomnienie jest równoznaczne z brakiem wykonania tej czynności przez organ egzekucyjny. Z kolei wszczęcie egzekucji administracyjnej bez uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia zawierającego wezwanie do wykonania obowiązku jest sprzeczne z art. 15 § 1 u.p.e.a. Zdaniem Sądu, w sprawie nie zaszły również przesłanki z § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541; dalej: rozporządzenie wykonawcze), które określa przypadki, kiedy postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi WSA wyjaśnił, że Sąd nie może badać prawomocnej decyzji z dnia [...] września 2007 r., na podstawie której wystawiono tytuły egzekucyjne, w związku z czym zarzuty dotyczące naruszenia treści art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a. w zw. art. 116 § 2 o.p. oraz w zw. z art. 31 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1442) nie mogły zostać uznane za zasadne. II Skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Izby Skarbowej w W., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z: 1) art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w związku z § 13 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie postanowień w wyniku wadliwego uznania, iż w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne nie mogło być wszczęte bez doręczenia zobowiązanemu upomnienia, pomimo określenia dochodzonej należności w orzeczeniu, tj. decyzji ZUS Oddział w Z. Inspektorat w N. z dnia [...] września 2007 roku w przedmiocie orzeczenia o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległe należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych obciążające "T." Sp. z o.o. z siedzibą w W. na prezesa jej zarządu – W. S.; 2) art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez uwzględnienie skargi, uchylenie postanowień i wadliwe przyjęcie, że przed wszczęciem egzekucji wierzyciel miał obowiązek skierowania do zobowiązanego upomnienia wskazanego w art. 15 u.p.e.a.; 3) § 13 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego poprzez uwzględnienie skargi, uchylenie postanowień i wadliwe przyjęcie, że wskazany przepis rozporządzenia nie miał zastosowania w sprawie, bowiem egzekucja dochodzonej w orzeczeniu należności nie może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia; 3) § 13 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego poprzez dokonanie wadliwej wykładni tego przepisu, zakładającej, że należność dochodzona na podstawie decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległe należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie jest "należnością określoną w orzeczeniu"; 4) art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez niezasadne przyjęcie, że w sprawie nie istniała możliwość zaniechania doręczenia dłużnikowi pisemnego upomnienia, wskazanego w tym przepisie, podczas gdy w rzeczywistości zachodziła przesłanka określona w § 13 rozporządzenia wykonawczego, gdyż należność pieniężna została uprzednio określona w orzeczeniu – decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zaległe należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Podnosząc te zarzuty, Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W. S. nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna oparta jest na uzasadnionych podstawach i podlega uwzględnieniu. Przede wszystkim zasadny jest zarzut naruszenia przepisu § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541). Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Nie jest kwestionowane, iż należność pieniężna stanowiąca zobowiązanie będące przedmiotem postępowania egzekucyjnego została określona w decyzji ZUS z dnia [...] września 2007 r. nr [...]. Dodatkowo skarżący został w tej decyzji poinformowany (nie należy tej informacji traktować jako upomnienia) o konieczności uiszczenia przedmiotowej należności w określonym terminie. W tych okolicznościach z przepisu § 13 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego wynika, iż postępowanie egzekucyjne mogło być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Wadliwe w związku z powyższym jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że doszło do naruszenia art. 59 § 1 pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegające na przyjęciu, iż wierzyciel miał obowiązek doręczyć skarżącemu upomnienie przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego – gdyż z tego obowiązku jak wskazano wyżej – zgodnie z § 13 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego wierzyciel był zwolniony. Jako nieuzasadniony należy również ocenić pogląd Sądu pierwszej instancji, iż organ naruszył również przepis art. 15 § 1 u.p.e.a. Jak wynika z treści tego przepisu, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania zobowiązania, przesłał zobowiązanemu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Jednak jak wskazano wyżej, przepis szczególny tj. § 13 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego zwalnia wierzyciela od obowiązku przesłania zobowiązanemu pisemnego upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a. Z utrwalonego już orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że przez należność określoną w orzeczeniu, o którym mowa w § 13 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, "należy rozumieć taką należność, której wysokość wynika z treści tego orzeczenia i to bez względu na to, czy ma ona konstytutywny czy deklaratoryjny charakter" (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt II FSK 1441/10, publ. CBOSA). Sąd pierwszej instancji rozpozna ponownie sprawę, uwzględniając wyżej zaprezentowane stanowisko. Reasumując powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a., uwzględniając charakter i stan sprawy, jak również sytuację majątkową skarżącego.