II FZ 595/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik, , , po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o. o. w organizacji z siedzibą w S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 maja 2015 r. sygn. akt I SA/Po 499/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. sp. z o. o. w organizacji z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 21 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wydania potwierdzenia nadania numeru NIP postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Po 499/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek A. sp. z o.o. w organizacji z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego i adwokata. W motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sąd podniósł, że w dniu 3 kwietnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 296/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, jakie spółka wniosła na wydane w niniejszej sprawie postanowienie z dnia 21 stycznia 2014 r., którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił jej przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 17 czerwca 2014 r., uzupełnionym urzędowym formularzem w dniu 29 lipca 2014r., strona skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego i adwokata. W uzasadnieniu wniosku podała, że wniosek jest zasadny, gdyż Spółka nie ma żadnych dochodów. Jak wskazano we wniosku NIP i REGON jest w trakcie załatwiania. Planowana jest działalność głównie rolnicza. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy wynosi 5.000,- zł, skarżąca nie posiada środków trwałych, skarżąca za ostatni rok obrotowy nie miała zysku. Na Spółkę została nałożona kara – kwota ponad 200.000 zł - przez A. w K. i w P. Następnie postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2014r. oddalono wniosek o wyłączenie referendarza sądowego. Dalej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 22 października 2014r. odrzucił zażalenie na postanowienie 27 sierpnia 2014r. Pismem z dnia 14 listopada 2014 r. strona skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie z dnia 22 października 2014r. wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 19 listopada 2014 r. wniosek o prawo pomocy zawarty w zażaleniu z dnia 14 listopada 2014. uznano za tożsamy z wnioskami o przyznanie prawa pomocy z dnia 17 czerwca 2014 r. oraz z dnia 29 września 2014 r., które to wnioski nie zostały rozpoznane. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nie miała i nie ma żadnych dochodów, przez co nie składała rocznych zeznań podatkowych. Skarżąca podała, że jest zadłużona, gdyż nie ma czym płacić, zadłużenie wynosi 30.000,- zł. Spółka nie zatrudnia pracowników. Z oświadczenia wynika, że strona nie ma dokumentów, o którego została wezwana, t.j. sprawozdań finansowych, deklaracji VAT-7, wyciągów rachunków bankowych, ewidencji środków trwałych. W ocenie Sądu osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powołać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że ich nie ma, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że skarżąca nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania, prawa pomocy. Wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia konkretnych, wskazanych w wezwaniu, dokumentów źródłowych obrazujących jej aktualną sytuację materialną czego nie uczyniła. W konsekwencji niewyjaśnione pozostały okoliczności istotne dla oceny jej realnych możliwości finansowych oraz jej stanu majątkowego. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie w całości ponieważ jest ono niezgodne ze stanem faktycznym sprawy. Ponowiła także wniosek o przyznanie pełnomocnika urzędu i zwolnienie z kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy zapewnić ma prawo do sądu osobom najuboższym w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z treści powyższych przepisów wynika, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazać, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, poprzez złożenie stosownych oświadczeń na urzędowym formularzu. Natomiast ocenę okoliczności przytoczonych w nim przez wnioskodawcę ustawodawca pozostawił uznaniu sądu. Ocena ta jest swobodna, jednak nigdy nie dowolna. Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy musi wyczerpująco odnieść się do przytoczonych w nim okoliczności oraz wyjaśnić z jakich powodów wniosek spółki zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w ocenie, którą przedstawił Sąd pierwszej instancji, elementów przemawiających za zmianą zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że spółka nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Strona została wezwana do przedłożenia konkretnych, wskazanych w wezwaniu, dokumentów źródłowych obrazujących jej aktualną sytuację materialną, czego nie uczyniła. Tym samym spółka uniemożliwiła sądowi zapoznanie się z jej realnymi możliwościami finansowymi i stanem majątkowym. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Ponadto należy zauważyć, że to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione przez spółkę zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.