III SA/Po 367/13

Dnia 9 października 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędziowie NSA Tadeusz M. Geremek WSA Tomasz Świstak Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2013 roku przy udziale sprawy ze skargi R. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] stycznia 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej renty rolnej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2012r. nr [...], [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. R. D. w dniu 21 września 2012 r. wystąpiła z wnioskiem do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie nienależnie pobranej renty rolniczej. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. wydana na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 4 a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranej renty rolniczej w wysokości [...] zł. R. D. wnioskiem z dnia 30 listopada 2012 r. zwróciła się o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. i art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. strona została zobowiązana do zwrotu kwoty [...] zł nienależnie pobranych świadczeń za okres od 01.06.2010r. do 31.12.2010r. Aktualnie zadłużenie wynosi [...] zl (w tym odsetki w kwocie [...] zt + koszty upomnienia [...] zł). Nadpłacone zostało 50% części uzupełniającej renty z tytułu niesłusznie pobieranego zwiększenia, ponieważ R. D. prowadziła działalność rolnicza z małżonkiem, który nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Jak wyjaśnił organ, zgodnie z art.28 ust.6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wypłata części uzupełniającej renty rolniczej ulega zawieszeniu w połowie, jeżeli emeryt lub rencista prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem, który nie ma ustalonego prawa do emerytury albo renty i nie spełnia warunków do uzyskania emerytury rolniczej albo renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli małżonek ten podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy. Zgodnie z art. 41a ust. l pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan funduszów emerytalno-rentowego i składkowego Kasy. Na podstawie zgromadzonych dokumentów oraz opierając się na protokole z przeprowadzonej w dniu 03.10.2012r. oględzin w gospodarstwie domowym strony ustalono, że zamieszkuje ona wraz z mężem. Warunki mieszkaniowe są średnie. J. D. pozostawał w zatrudnieniu na terenie Belgii do dnia 5. 04. 2012r. Obecnie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w Placówce Terenowej KRUS w S. Z wywiadu przeprowadzonego dla MGOPS wynika, że pracuje również dorywczo. Małżonkowie posiadają gospodarstwo rolne o pcw. [...] ha fiz. i [...] ha przeliczeniowych. W gospodarstwie na gruntach rolnych prowadzą uprawę zbóż. Ze sprzedaży ziarna uzyskiwany jest dochód w wysokości [...] zł. Zgodnie z pozyskaną informacją z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. wynika, że J. D. otrzymał za rok 2012 dopłaty unijne w wysokości [...] zł. Strona przedłożyła decyzję z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] grudzień 2012 r. o przyznaniu jednorazowego zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...] zł oraz jednorazowego zasiłku okresowego ze względu na długotrwałą chorobę w kwocie [...] zł. Z tego tytułu strona ma przyznany zasiłek chorobowy. Z akt emerytalno-rentowych wynika, że do dnia 31.12.2010 r. R. D. pobierała rentę rolniczą w związku z orzeczoną okresową niezdolnością do pracy w gospodarstwie rolnym, jednakże nie wystąpiła z wnioskiem o ponowne ustalenie niezdolności do pracy. Strona przedłożyła imienne faktury potwierdzające koszty utrzymania: * faktura VAT za energię elektryczną na kwotę [...] zł, * faktura za wodę z dnia 15.06.2012r. na kwotę [...] zł oraz z dnia 19.09.2012r. na kwotę [...] zł, ponadto przedstawiono * faktura VAT z Auto-Komis w Słupcy potwierdzający zakup samochodu za kwotę [...] zł, * formularz przyjęcia odpadów metali o wartości [...] zł, * faktury VAT z apteki Ars Farmaceutica z dnia 21.09.2012r. na kwotę [...] zł, z dnia 03.10.2012r. na kwotę [...] zł, z dnia 04.10.2012r. na kwotę [...] zł, z dnia 05.10.2012r. na kwotę [...] zł, * wezwanie do zapłaty z Gminnej Spółki Wodnej w Z., * umowę o pożyczkę zawarta w dniu 30.10.2008r. z PKO BP SA wraz z liarmonogramem spłat tej pożyczki, • wezwanie do zapłaty z PKO BP SA z dnia 17.07.2008r. Wnioskodawczyni przedłożyła dokumenty potwierdzające zawarcie porozumienia w spłacie kredytu bankowego, co jednak, jak ocenił organ, nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia nadpłaty. Mając na uwadze poczynione w sprawie ustalenia, organ uznał, że nie ma podstaw do uwzględnienia wniosku. R. D. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzuciła organowi rentowemu niewłaściwe ustalenie stanu sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z powodów innych niż zostały w niej podniesione. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a.], sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze, jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd, uznał, że jest ona obarczona wadą, o jakiej mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit.b p.p.s.a. tj. została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego ( art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. ). Jak wynika bowiem z akt administracyjnych przy wydaniu decyzji z dnia [...] listopada 2012 r. jak i przy wydaniu decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. brały udział te same osoby tj. Kierownik Placówki Terenowej w K. Z. S., Inspektor Ubezpieczeń D. B., Aprobant W. G. oraz Aprobant A. G. Zgodnie zaś z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W konsekwencji w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 127 § 3 k.p.a. wobec pracowników KRUS, orzekających w imieniu Kasy na podstawie udzielonych upoważnień, zastosowanie znajduje art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Nie budzi bowiem wątpliwości, że pracownicy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego upoważnieni, przez Prezesa do załatwiania spraw wskazanych w art. 41a ust.1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r., Nr 50 poz. 291 ze zm.) są pracownikami organu administracji publicznej, do właściwości, którego należą opisane nim sprawy. Nie może też budzić wątpliwości, że pomimo prowadzenia postępowania w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranej renty przez ten sam organ na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. do postępowania tego powinny znaleźć zastosowanie wszystkie instytucje procesowe gwarantujące obiektywną procedurę i zaufanie do organów władzy publicznej, w tym także przewidziana przepisem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. instytucja wyłączenia pracownika od powtórnego brania udziału w sprawie. Konieczność respektowania wymogów składających się na konstytucyjny standard sprawiedliwości proceduralnej, wyprowadzony z zasad demokratycznego państwa prawnego, zaakcentowana została przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku 7 marca 2005 r., sygn. akt P 8/03 (OTK ZU 2005/3A/20) i z 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07, do czego nawiązał też Naczelny Sąd Administracyjny w orzeczeniu składu siedmiu sędziów NSA z 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09. Uregulowane w art. 24 k.p.a. przesłanki wyłączenia pracownika organu administracji publicznej mają stwarzać warunki do bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy przez pracownika organu oraz eliminowania jakichkolwiek wątpliwości w tym zakresie wśród uczestników postępowania. Przepisy prawa procesowego o wyłączeniu pełnią zatem funkcję gwarancyjną. Z założenia mają chronić bezstronność i obiektywizm orzekania, zapewniając warunki "uczciwego procesowania" (W. Chróścielewski, Organ administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym, Dom Wydawniczy ABC, s. 12 oraz glosa do uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., II GPS 2/06, ZNSA nr 3/2007, s. 137). Z zasady więc tam, gdzie dochodzi do konieczności ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ, w którego skład wchodzi określona liczba osób lub który reprezentowany jest przez upoważnionych pracowników (organ w znaczeniu funkcjonalnym), dla zapewnienia standardu bezstronności procesowej, należy badać, czy nie zachodzi przesłanka wyłączenia pracownika w oparciu o art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Przez pracownika należy rozumieć osoby zatrudnione w urzędzie organu. Natomiast "branie udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji", o którym mowa w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., odnosi się do wszystkich istotnych dla wyniku sprawy czynności procesowych, a więc czynności wpływających wprost na załatwienie sprawy. Wskazana wyżej wada, czyni koniecznym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit.b p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. bez możliwości odnoszenia się przez sąd do meritum sprawy, a to zważywszy na konieczność ponownego rozstrzygnięcia przez organ wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, z zachowaniem wymaganego przez powołane wyżej przepisy standardu bezstronności. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej rozważania, które stanowią wskazania do dalszego postępowania. Mając powyższe na uwadze, Sad na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.b i art. 152 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.