II OZ 17/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marzenna Linska – Wawrzon po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 759/13, o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi P. B. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 14 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Gd 759/13, odmówił P. B. przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że zaskarżone postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego P. B. w dniu 19 sierpnia 2013 r. Pismem nadanym w urzędzie pocztowym w dniu 25 września 2013 r. P.B. wniósł skargę na powyższe postanowienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. We wniosku wskazano, że po doręczeniu zaskarżonego postanowienia w dniu 19 sierpnia 2013 r. na adres pełnomocnika skarżącego, w dniu 15 września 2013 r. pełnomocnik ten wypowiedział pełnomocnictwo, a skarżący nie był w stanie sporządzić skargi z uwagi na brak stosownej wiedzy prawniczej i co za tym idzie odpłatne zlecenie sporządzenie takiej skargi przez właściwy podmiot, a także czasowy pobyt za granicą spowodowany wykonywaniem prac dorywczych w rolnictwie. Po powrocie z zagranicy, w dniu 19 września 2013 r., skarżący natychmiast zlecił sporządzenie skargi, a po jej otrzymaniu niezwłocznie nadał skargę na poczcie. Zdaniem Sądu pierwszej instancji okoliczności wskazane we wniosku nie mogły stanowić podstawy do przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Sąd podkreślił, że strona odpowiada za prowadzenie własnych spraw w sposób umożliwiający dochowanie obowiązujących ją terminów procesowych. Gołosłowne powoływanie się na wykonywanie pracy za granicą, niczym niepotwierdzone, nie może być uznane za czynnik uniemożliwiający prowadzenie spraw na terenie kraju. Okolicznością przemawiającą za brakiem winy skarżącego nie może być też fakt wypowiedzenia pełnomocnictwa przez radcę prawnego reprezentującego stronę. Zgodnie z art. 42 § 2 p.p.s.a. radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo obowiązany jest działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go z tego obowiązku. Tymczasem z treści wniosku nie wynika, aby skarżący takiej czynności dokonał. W ocenie Sądu pierwszej instancji przesłanką wyłączająca winę strony w niedochowaniu terminu do złożenia skargi nie może być również deklarowana nieznajomość prawa. Zaskarżone postanowienie zawierało pouczenie o sposobie i terminie wniesienia skargi. Złożenie skargi do sądu administracyjnego nie wymaga zastępstwa procesowego, zatem nie można uznać, że brak takiego zastępstwa wyłącza winę strony w uchybieniu terminu do złożenia skargi. Nawet w sytuacji nagłego ustania pełnomocnictwa skarżący dysponował materiałem zgromadzonym przez pełnomocnika w postępowaniu administracyjnym i mógł z tego materiału skorzystać sporządzając skargę samodzielnie. Sąd zauważył, że treść skargi powtarza argumentację zawartą w zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji, sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika. Jeśli natomiast złożona skarga zawierałaby wady formalne, sąd wzywa stronę do ich uzupełnienia, pouczając o treści jej praw i obowiązków, zawsze gdy strona działa bez profesjonalnego zastępstwa procesowego. Z tych względów Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie wskazał, że ustawodawca przyznał stronie 7 dni na uzupełnienie braków skargi, a w sytuacji gdy strona z uwagi na nagłą i ciężką chorobę nie mogła tych braków uzupełnić w ostatnim dniu terminu, to uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu. Stąd nie można zgodzić się z poglądem Sądu pierwszej instancji, że zwolnienie od lekarza sądowego obejmowało tylko ostatni dzień terminu w związku z czym strona mogła dopełnić czynności wcześniej. Dalej skarżący podkreślił, że jako osoba bezrobotna, podejmująca zatrudnienie sezonowe w rolnictwie, nie jest w stanie przewidzieć terminu zatrudnienia, aby odpowiednio wcześnie zabezpieczyć swoje interesy. W praktyce skarżący otrzymuje informację telefoniczną o pracy i w ciągu 36 godzin musi stawić się w miejscu pracy za granicą. Umowa o pracę zawierana jest ustnie, niemiecki pracodawca odprowadza należne podatki, a po około 3 miesiącach pracownik otrzymuje przesyłkę listową z niemieckim rozliczeniem podatkowym. Za wrzesień 2013 r. skarżący nie posiada jeszcze rozliczenia aby mógł udowodnić zatrudnienie w tym okresie. Przepis w zakresie przywrócenia terminu nie wymaga udowodnienia braku zawinienia przy przekroczeniu terminu, a jedynie uprawdopodobnienie, a więc prawdopodobieństwo istnienia określonych faktów. Tymczasem Sąd rozpatrując przedmiotowy wniosek przyjął, iż skarżący nie udowodnił braku winy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do treści art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek przywróci termin. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobniając równocześnie okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu (art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a.). Z powyższego unormowania wynika, że brak winy w uchybieniu terminu stanowi konieczną i podstawową przesłankę przywrócenia terminu. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd Wojewódzki zasadnie uznał, że skarżący składając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. W pierwszej kolejności wskazać należy na niezrozumiały zarzut strony odnoszący się do błędnego poglądu Sądu Wojewódzkiego o nie uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu z uwagi na nagłą chorobę i związane z tym zwolnienie lekarskie. Z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd Wojewódzki nie brał takiej okoliczności pod uwagę. Skarżący w swoim wniosku o przywrócenie terminu nie powołał się na nagłą chorobę, która uniemożliwiłaby mu wniesienie skargi w przepisanym terminie. Skarżący podnosi dalej, że z uwagi na rodzaj i sposób zatrudnienia (prace sezonowe w rolnictwie) oraz związaną z tym konieczność wyjazdu za granicę nie był w stanie zabezpieczyć swoich interesów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjazd zagraniczny skarżącego, który zbiegł się w czasie z upływem terminu do wniesienia skargi nie może być brany pod uwagę jako okoliczność wyłączająca winę, gdyż jest to okoliczność na którą strona miała wpływ. Należy podkreślić, że w odniesieniu do strony, która wyjeżdża poza miejsce swego zamieszkania w trakcie postępowania, formułuje się powinność takiego zorganizowania spraw, aby podczas nieobecności jej interesy nie doznały uszczerbku. Skarżący wyjeżdżając za granicę, wiedząc, że będzie przez dłuższy czas przebywać poza miejscem zamieszkania, winien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie spraw, zwłaszcza sądowych. Jeżeli skarżący nie podjął takich czynności, to nie można mówić o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Podkreślić należy, że nieprzebywanie w miejscu zamieszkania w terminie otwartym do dokonania danej czynności, nie stanowi obiektywnej przeszkody, która uniemożliwia jej dokonanie. Pismo procesowe skarżący mógł wysłać także spoza miejsca swojego zamieszkania (w złożonym wniosku brak jest informacji co do ewentualnego braku możliwości wysłania korespondencji z miejscowości, w której przebywał) i tym samym dotrzymać ustawowego terminu. Zwrócić uwagę również trzeba, że skarżący nie określił ani we wniosku, ani też w zażaleniu kiedy dowiedział się o wypowiedzeniu pełnomocnictwa. Wskazanie natomiast przez skarżącego, że miał miejsce "konflikt z pełnomocnikiem co do sposobu prowadzenia sprawy" nie stanowi usprawiedliwienia opóźnionego działania skarżącego. W tej sytuacji strona należycie dbająca o swoje interesy winna ustalić w jakim zakresie dotychczasowy pełnomocnik podjął działania niezbędne w celu dochowania terminu do dokonania czynności. Prawidłowo wskazuje tu Sąd Wojewódzki, że zgodnie z art. 42 § 2 p.p.s.a. adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo obowiązany jest działać jeszcze za stronę przez okres dwóch tygodni, chyba, że mocodawca zwolni go z tego obowiązku. W niniejszej sprawie nie doszło do takiego zwolnienia. Na marginesie wskazać jedynie należy, że nawet zawinienie pełnomocnika strony w uchybieniu terminu nie zwalnia strony z ponoszenia negatywnych konsekwencji procesowych. Rzeczą bowiem skarżącego był wybór takiego pełnomocnika, który podejmowałby czynności niezbędne dla ochrony jego interesu w postępowaniu administracyjnym i sądowym. Mając na uwadze powyższe prawidłowo Sąd Wojewódzki uznał, że strona nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Należy podkreślić, że przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić tylko w sytuacji, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak winy, a przy tym wykaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. W związku z tym, należało przyjąć, iż kwestionowane rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie