I OSK 1890/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) Sędzia del. WSA Agnieszka Miernik Protokolant asystent sędziego Joanna Zięba-Gula po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 października 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 1646/13 w sprawie ze skargi Z.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2013 r. nr [...]. Wyrokiem z dnia 10 października 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1646/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], którą utrzymano w mocy decyzję Wójta Gminy Stare Babice z [...] marca 2013 r., nr [...], w przedmiocie obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z [...] października 2011 r. nr [...], Wójt Gminy Stare Babice ustalił prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionych do alimentów D. S. i A. S., na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r., w wysokości zasądzonych alimentów, tj. po 200 złotych na każdą uprawnioną miesięcznie. Decyzją z [...] marca 2013 r. nr [...] Wójt Gminy Stare Babice zobowiązał Z. S. do zwrotu powyższych świadczeń, w łącznej wysokości 4800,00 złotych (po 2400 złotych, w odniesieniu do świadczeń wypłaconych na rzecz każdej uprawnionej), wraz z odsetkami ustawowymi. Odwołując się od tej decyzji Z. S. zakwestionował swoje ojcostwo w odniesieniu do uprawnionych, podnosząc, że nie zostały przeprowadzone badania DNA, że został pozbawiony od samego początku ojcostwa przez sąd, gdyż nie jest ojcem biologicznym dzieci, a w takiej sytuacji może uchylić się od obowiązku alimentacyjnego, bowiem żądanie od niego alimentów na rzecz obcych osób jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wskazało, że podniesione przez stronę argumenty nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, obejmującym m.in. akt urodzenia i prawomocne wyroki wskazujące na ciążący na odwołującym się obowiązek alimentacyjny. Organ zauważył jednocześnie, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania cytowane w odwołaniu przepisy prawa cywilnego czy rodzinnego, jak również powiązane z nimi orzecznictwo sądów powszechnych. Skargę na powyższą decyzję wniósł Z. S., podnosząc ponownie argumenty o braku podstaw do żądania od niego wypłaty alimentów na rzecz D. i A. S., które nie są jego dziećmi, zarzucając ich matce, że bezprawnie dokonała wskazania jego osoby jako ojca w urzędzie stanu cywilnego i podkreślając trzykrotną odmowę z jej strony przeprowadzenia badań DNA. Skarżący powołał się ponadto na wyrok z dnia 4 września 2009 r. (bez podania sygnatury oraz oznaczenia sądu), w którym miała być opisana sytuacja, dotycząca próby uzyskania przez M.Z. (matkę dzieci) alimentów bez tytułu wykonawczego, na podstawie ksero nieprawomocnego wyroku. Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wnosiło o jej oddalenie. Oddalając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał: Zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. – o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Decyzję w sprawie zwrotu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania tych świadczeń. Dłużnikiem alimentacyjnym zaś, stosownie do definicji ustawowej zawartej w art. 2 pkt 3 ustawy, jest osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Postępowanie wyjaśniające w sprawie nałożenia na dłużnika alimentacyjnego obowiązku zwrotu wypłaconych świadczeń jest zaś, w świetle ww. regulacji prawnych, postępowaniem znacznie uproszczonym i sprowadza się ono w istocie do ustalenia czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy określone w niej świadczenia zostały osobie uprawnionej wypłacone. W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że decyzją Wójta Gminy Stare Babice z dnia [...] października 2011 r. ustalone zostało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. i A. S., na okres od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r., w wysokości zasądzonych, wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 20 listopada 1998 r., alimentów, tj. po 200 złotych na każdą uprawnioną miesięcznie, a to wobec bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec skarżącego, z akt sprawy nie wynika przy tym by decyzja ta została skutecznie podważona, a to oznacza, że z dniem upływu terminu do wniesienia odwołania uzyskała ona walor ostateczności. Wprawdzie w aktach przekazanych do Sądu brak dowodu potwierdzającego wypłatę należności, niemniej okoliczność ta nie jest kwestionowana przez skarżącego, a tym samym nie ma podstaw do podważania w tym zakresie wiarygodności ustaleń stanu faktycznego poczynionych przez organ. Skoro zatem skarżący był zobowiązany do łożenia alimentów i z obowiązku tego się nie wywiązywał, to po zakończeniu okresu świadczeniowego, określonego decyzją z dnia [...] października 2011 r., organ administracji publicznej zobligowany był do wydania rozstrzygnięcia nakazującego skarżącemu ich zwrot. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. S., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie: 1. art. 3 § 1, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a przejawiające się tym, iż Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka przewidzianego w ustawie, który powinien skutkować uchyleniem decyzji organu administracji publicznej, z uwagi na to, iż przyjął stan faktyczny ustalony przez organy administracyjne niezgodnie z procedurą obowiązującą w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w szczególności nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, mimo że zebrany w sprawie materiał dowodowy przedstawiony Sądowi I instancji nie mógł być wystarczający i powinien budzić wątpliwości samego Sądu. Sąd przyjął uzasadnienie organu II instancji bez możliwości zapoznania się z całym materiałem dowodowym. Tym samym Sąd sprawując kontrolę legalności winien był zastosować środek przewidziany w ustawie i uchylić zaskarżoną decyzję na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. 2. art. 27 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), poprzez nietrafne przyjęcie przez Sąd mimo braku dowodów na tą okoliczność, iż wysokość świadczenia, do którego zwrotu skarżący został zobowiązany decyzjami obu organów, odpowiada wysokości świadczenia rzeczywiście otrzymanego przez córki skarżącego. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że oba zarzuty korespondują ze sobą, bowiem w aktach sprawy nie ma dowodu potwierdzającego wypłatę świadczeń i ich wysokość, stąd nie wiadomo na jakiej podstawie została ustalona kwota do zwrotu. Odpowiadając na skargę kasacyjną, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podkreślając, że Wójt, który wypłacał świadczenia znał jego wysokość jako fakt wiadomy mu z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Artykuł 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji. Oceniając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za usprawiedliwione. W skardze kasacyjnej postawiono zarzuty naruszenia zarówno prawa procesowego, jak i materialnego, jednak, jak zasadnie podkreślono w uzasadnieniu skargi, są one ze sobą związane. Sprowadzają się bowiem do kwestii nie wykazania w procesie administracyjnym wysokości wypłaconego świadczenia alimentacyjnego, tym samym prawidłowości orzeczonej do zwrotu przez skarżącego kwoty. Podstawę prawną decyzji organu I instancji stanowił art. 27 ust. 1–2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), dalej "ustawa". Zgodnie z tymi przepisami dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami, a decyzję w sprawie wydaje właściwy organ po zakończeniu okresu świadczeniowego lub uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń. Istotnymi zatem kwestiami w sprawie prowadzonej na podstawie ww. przepisów, kończącej się wydaniem decyzji, nakładającej obowiązek zwrotu świadczeń, są nie tylko osoba dłużnika alimentacyjnego i decyzje o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ale również wysokość wypłaconych świadczeń. Decyzja bowiem wydawana na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy musi określać wysokość kwoty do zwrotu. Kwota ta ma odpowiadać wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej (plus odsetki). W sprawie nie ma wątpliwości, co do dwóch pierwszych kwestii – osoby dłużnika alimentacyjnego i decyzji przyznających świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Nie wykazana natomiast została kwestia trzecia – wysokość wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W decyzji organu I instancji, w jej uzasadnieniu, znajduje się stwierdzenie, że na mocy decyzji z [...] października 2011 r. przyznającej prawo do świadczenia zostało ono wypłacone. Żadnego jednak dowodu na wykazanie tego faktu nie dołączono do akt sprawy, nie podano w uzasadnieniu decyzji chociażby sposobu dokonania wypłat. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku dostrzegł ten brak, wskazując, że w aktach przekazanych do niego brak jest dowodu potwierdzającego wypłatę świadczeń. Jednak brak ten, zdaniem Sądu, nie stanowi podstawy do podważenia wiarygodności ustaleń stanu faktycznego, dokonanych przez organ z uwagi na to, że skarżący wysokości kwoty orzeczonej do zwrotu nie kwestionował. Trudno tak dokonaną kontrolę działania administracji publicznej uznać za zgodną pod względem zgodności z prawem. Uznanie, iż dana istotna dla sprawy okoliczność została wykazana może mieć miejsce, gdy wynika z dowodów zgromadzonych przez organ w sprawie, a nie dlatego, że nie podważa jej wnoszący skargę na decyzję. Wojewódzkie sądy administracyjne wnioskami ani zarzutami skargi nie są związane i bez względu na to jakie zarzuty są w skardze podnoszone biorą pod uwagę z urzędu wszystkie okoliczności sprawy. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd tak uczynił, bowiem, jak powiedziano wyżej, brak dowodów potwierdzających wypłatę świadczeń stwierdził. Wniosek jednak z tego spostrzeżenia wyciągnął nieprawidłowy. Skoro, jak wynika z art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik jest obowiązany do zwrotu wypłaconych świadczeń, a ich wysokość ustala organ w decyzji, podlegającej egzekucji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to wysokość też musi zostać udowodniona. Brak wykazania wysokości stanowi naruszenie przez organ przepisów postępowania, nie może skutkować uznaniem decyzji wydanej w wyniku takiego postępowania za zgodną z prawem, bowiem narusza ona prawo materialne, wobec niewykazania istotnej przesłanki w sprawie. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 188 p.p.s.a. O wynagrodzeniu adwokata udzielającego pomocy prawnej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.