II SA/Wa 989/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędziowie WSA Jacek Fronczyk Adam Lipiński (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2013 r. sprawy ze skargi S., W. i J. C. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r.; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2013 r. utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. o odmowie przyznania małoletnim dzieciom: S., W. i J. C. renty rodzinnej w drodze wyjątku po ich zmarłym ojcu L. C. Decyzja została wydana na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje: Ojciec dzieci stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 30 lat, a na przestrzeni 41 lat życia udowodnił łącznie 4 lata, 4 miesiące i 28 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok i 6 miesięcy. Z przedłożonej dokumentacji wynika, iż L. C. w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 8 września 2001 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. We wskazanym okresie nie była wobec niego orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego okoliczności. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] lipca 2012 r. ustalił, iż ojciec dzieci był trwale całkowicie niezdolny do pracy od dnia 8 września 2001 r. Nadto z akt sprawy wynika, iż w okresach od dnia 1 kwietnia 1993 r. do dnia 31 grudnia 1998 r. L. C. prowadził działalność gospodarczą bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne z tego tytułu. Składki te zostały umorzone na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniesiono, iż L. C. w latach 1989-1993 pracował w: kopalni, Akademii Wychowania Fizycznego w [...] i sieci sklepów [...]. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono z pracownikiem kadr Akademii Wychowania Fizycznego w [...], iż ojciec dzieci nie figuruje jako pracownik AWF w żadnym okresie. Ponadto ustalono, iż od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia śmierci, ojciec dzieci nie figurował w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, jako osoba, która podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zatrudnienia we wskazanych wyżej firmach. W ocenie organu, w niniejszej sprawie brak jest przesłanek określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, usprawiedliwiających niewypracowanie przez ojca dzieci odpowiedniego okresu ubezpieczenia. W skardze sporządzonej w imieniu małoletnich dzieci: S., W. i J. C., przez ich matkę – A. B. – zakwestionowano wskazane na wstępie decyzje. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że choroba L. C. datowała się już od 1992 r. Z uwagi na chorobę serca L. C. nie przyjęto go do zasadniczej służby wojskowej i uznano za całkowicie niezdolnego do tej służby - jednakże WKU nie posiada już dokumentacji medycznej uzasadniającej to orzeczenie. W okresie od dnia 1 września 1986 r. do dnia 9 czerwca 1989 r. L. C. był uczniem [...] i w tym okresie odbywał praktyczną naukę zawodu, co nie zostało wskazane przez organ jako okres zatrudnienia. Po ukończeniu szkoły L. C. pracował i chorował. Na rozprawie A. B. wskazała, iż choroba ojca dzieci istniała znacznie wcześniej, przed 2001 r. i była to nieuleczalna wada serca. W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Wydanie decyzji w powyższym zakresie wymaga zatem rzetelnego zbadania zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego i dokonania na jego podstawie oceny, czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności usprawiedliwiające po stronie ojca dzieci – L. C. brak wymaganego minimalnego okresu ubezpieczenia społecznego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał niniejszą sprawę bardzo pobieżnie, nie wyjaśniając istotnych dla jej rozstrzygnięcia zagadnień. Zaniechał także ustosunkowania się do twierdzeń zaprezentowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Takim działaniem organ naruszył zasady wymienione w treści art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 Kpa, co w rezultacie doprowadziło do nieprawidłowości w uzasadnieniu decyzji odnośnie oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 107 § 3 Kpa) i wydania decyzji odmownej bez rzetelnego zgromadzenia i oceny zebranego materiału dowodowego. Z akt sprawy wynika, iż L. C. urodził się w 1970 r. i zmarł w 2012 r. Pozostawił po sobie troje małoletnich dzieci: S. C. - urodzonego w 1997 r., W. C. – urodzonego w 2006 r. i J. C. urodzoną w 2007 r. W 1989 r. L. C. ukończył szkołę zawodową, po ukończeniu której pracował z przerwami (i odprowadzał składki ubezpieczeniowe) do 1993 r., kiedy to przez okres pięciu lat prowadził własną działalność gospodarczą bez uiszczania składek ubezpieczenia społecznego. Okres ten, w ocenie organu, świadczy o lekceważeniu obowiązków ubezpieczeniowych, albowiem nie może zostać usprawiedliwiony stanem zdrowia, skoro za całkowicie niezdolnego do pracy L. C. został uznany dopiero od września 2001 r. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niepełny i dlatego powyższe twierdzenie organu w tak zgromadzonym materiale dowodowym należy uznać za nieuzasadnione. Po pierwsze, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazano trzy miejsca pracy L. C. w okresie od 1989 do 1993 roku – w kopalni, na AWF w [...] i w sieci sklepów [...]. Jak wynika z treści uzasadnienia decyzji z dnia [...] marca 2013 r., organ sprawdził jedynie pracę na AWF-ie, zaś odnośnie zatrudnienia u pozostałych wyżej wymienionych pracodawców organ ograniczył się jedynie do własnych informacji, posiadanych w dokumentacji ZUS, bez weryfikacji tych informacji u wymienionych pracodawców. Zatem wniosek dowodowy, złożony w postępowaniu administracyjnym, nie został prawidłowo rozpatrzony. Nadto z akt sprawy rysuje się jeszcze inna niedostatecznie wyjaśniona przez organ kwestia – dotycząca oceny stanu zdrowia skarżącego i związanej z tym możliwości świadczenia pracy. Otóż stwierdzenie przez biegłych ZUS, orzeczeniem z dnia [...] lipca 2012 r., iż L. C. był całkowicie niezdolny do pracy już od września 2001 r., wskazuje, iż ta całkowita niezdolność do pracy dotyczyła blisko trzydziestoletniego mężczyzny. Stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy w tak młodym wieku może wskazywać na wykrycie u badanego nieuleczalnej choroby i powinno skutkować po stronie organu większą ostrożność i wnikliwość w gromadzeniu materiału dowodowego. Z orzeczenia lekarskiego ZUS nic na temat tej choroby nie wiadomo. A. B. - matka małoletnich dzieci, sporządzająca w ich imieniu pisma do organu oraz skargę, podnosiła w tych pismach nieuleczalną chorobę serca i wadę krążenia u L. C.. Okoliczność ta powinna spowodować dogłębniejsze zbadanie, jaka choroba spowodowała uznanie ojca dzieci za całkowicie niezdolnego do pracy w wieku 31 lat, jak przebiegała ta choroba i czy powstanie całkowitej niezdolności do pracy nie powstało wcześniej niż w 2001 r. i czy nie było poprzedzone okresem częściowej niezdolności do pracy, który mógł ograniczać zdolność podejmowania pracy. Tu w szczególności wskazać należy, iż w dokumentach ZUS występuje u L. C., po ukończeniu szkoły, okres zatrudnienia przeplatany okresami zasiłku chorobowego i przerwami w pracy. Tę okoliczność organ powinien zbadać i w tym celu winien zażądać od A. B. oraz innej dorosłej rodziny zmarłego (jeżeli można ją ustalić) przedstawienia wszelkich znanych informacji o miejscach leczenia L. C.. Należy także odszukać orzeczenie o uznaniu L. C. za niezdolnego do zasadniczej służby wojskowej, gdyż nawet wobec braku dokumentacji z WKU uzasadniającej medycznie takie zwolnienie, okoliczność ta wraz z innymi dokumentami medycznymi może mieć znaczenie dla oceny stanu zdrowia L. C. przed 2001 r. Być może dokumentacja, co do wczesnego stanu zdrowia L. C., istnieje jeszcze w Zasadniczej Szkole Zawodowej [...]. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 Kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 i art. 80 Kpa – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa. W niniejszej sprawie zasad powyższych organ nie dochował. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponownie badając niniejszą sprawę, powinien odnieść się do wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku wytycznych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i 145 § 1 pkt 1 c) przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w związku z treścią art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.