II GSK 928/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędzia NSA Maria Jagielska sędzia del. WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Protokolant Marzena Bal po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej L. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt III SA/Gd 503/13 w sprawie ze skargi L. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od L. O. na rzecz Dyrektora Izby Celnej w G. kwotę 900 (dziewięćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 503/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. (dalej: Sąd I instancji, WSA w G.) oddalił skargę L. O. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w G. (Dyrektor IC) z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem przepisów ustawy o transporcie drogowym. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. Dyrektor IC decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] stycznia 2013 r. którą nałożono na L. O. karę pieniężna w kwocie 9.000 zł za wykonywanie w dniu [...] października 2012 r. przewozu drogowego pojazdem samochodowym specjalnym (pomoc drogowa) składającego się z pojazdu marki M. wraz przyczepą marki M. o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony z naruszeniem art. 4 pkt 3 lit. a), art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874, dalej: u.t.d.) oraz art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 3821/85 z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym (Dz. U. UE. L. 370. z 31.12.1985 r. s 8) dotyczących urządzeń rejestrujących stosowanych w transporcie drogowym w zakresie wykonywania transportu drogowego bez wymaganej licencji w kwocie 8000 zł oraz niespełnienia obowiązku poddania urządzenia rejestrującego (tachografu) badaniu okresowemu w kwocie 1000 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżący w chwili kontroli przewoził na swój koszt, własnym transportem ładowarkę kołową i łyżkę marki K., która została przez stronę wypożyczona od spółki R. na własny użytek - wykonania prac ziemnych na swojej posesji. Natomiast przewożony w tym samym czasie na pojeździe poddanym kontroli agregat (generator A.) był transportowany na rzecz R. S.A. z Oddziału w G. do Oddziału w K., przy okazji odbioru ww. ładowarki i łyżki przez skarżącego, za co skarżący uzyskał zniżkę, rabat w wysokości 45% od ustalonej ceny za wynajem sprawnej ładowarki kołowej K. Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że przewóz agregatu był odpłatną usługą transportową, gdyż udzielony rabat stanowił formę zapłaty. Organ nie dopatrzył się przy tym żadnej przesłanki wskazującej na to, że skarżący w chwili kontroli wykonywał przewóz drogowy wyłącznie w celach prywatnych. Skargę do WSA w G. wniósł L. O. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Organom administracji skarżący zarzucił błędną interpretację art. 4 ust. 4 pkt 4 u.t.d. poprzez przyjęcie, że skarżący wykonywał odpłatnie przewóz drogowy. Skarżący podkreślił, że przyznanie rabatu nie jest płatnością ani zarobkiem, nie pozwala więc przyjąć, że transport drogowy miał być odpłatny. Ponadto L. O. wskazał, że nie przewoził agregatu na przyczepie ani lawecie, lecz ciągnął go za tzw. zespołem pojazdów. WSA w G. oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). W ocenie Sądu I instancji, organy zebrały i należycie oceniły materiał dowodowy pozwalający na ustalenie, że skarżący wykonywał transport drogowy bez wymaganej licencji. Sąd stwierdził, że przedmiotem przewozu był agregat A. przewożony na przyczepce, do której został przymocowany. Agregat przewożony był przez skarżącego na rzecz spółki R., pomiędzy jej jednostkami organizacyjnymi, w zamian za bonifikatę w cenie wynajmu od tej firmy koparki. Nie budził wątpliwości Sądu I instancji komercyjny charakter wykonywanego przewozu. Według WSA w G., nie ma znaczenia, czy świadczeniem ekwiwalentnym do spełnienia, którego zobowiązał się zleceniodawca przewozu jest zapłata określonej kwoty, czy też udzielenie bonifikaty w świadczeniu z innego tytułu. Jest to korzyść majątkową uzyskana przez wykonującego przewóz od podmiotu zlecającego jego wykonanie. Zdaniem Sądu I instancji agregat, wbrew zarzutom skargi, nie może być uznany za samodzielny pojazd. Zarówno z dokumentacji zdjęciowej, znajdującej się w aktach administracyjnych, jak i z dowodu rejestracyjnego dotyczącego przyczepki, na której go przewożono, wynika, że agregat zamocowany jest w odpowiedni sposób na przyczepce, będącej przedmiotem rejestracji. Zatem to przyczepka jest elementem zespołu pojazdów, zaś agregat przymocowany do niej jest towarem podlegającym przewozowi, bez względu na to, czy po dostarczeniu na miejsce docelowe zostanie z przyczepki zdjęty, czy też nie. Sąd I instancji za prawidłowe uznał także ustalenia dotyczące kary pieniężnej za niepoddanie tachografu odpowiedniej kontroli okresowej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył L. O. Wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy WSA w G. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skargę kasacyjną oparł na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 p.p.s.a., zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 145 § 1 pkt 1a p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi w całości, pomimo naruszenia przez Dyrektora UC art. 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie i sprzeczność dokonanych ustaleń faktycznych z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, w wyniku przyjęcia, że skarżący wykonywał transport drogowy w sytuacji, gdy: a) w rzeczywistości był to niezarobkowy przewóz drogowy wykonywany na potrzeby własne, b) uzyskanego rabatu nie można utożsamiać z zarobkiem lub uzyskaniem przez skarżącego zysku z tytułu przewozu; c) agregatu nie można uznać za ładunek, albowiem jest to maszyna posiadająca koła i własne źródło energii, a zatem należy uznać, iż agregat był ciągnięty za tzw. zespołem pojazdów. 2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1c p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi w całości, pomimo naruszenia przez Dyrektora UC w G. - art. 4 pkt 4 u.t.d. poprzez jego błędna wykładnię, a w konsekwencji niezastosowanie i przyjęcie, iż skarżący wykonywał zarobkowy przewóz drogowy, nie na potrzeby własne, kwalifikujący się, jako transport zarobkowy w rozumieniu u.t.d. - art. 5 ust. 1 u.t.d. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż skarżący wykonywał transport drogowy wymagający uzyskania stosownego zezwolenia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie, jako bezzasadnej oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, tym samym zostały spełnione warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Przepis art. 174 p.p.s.a. wymienia podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną. W świetle tego przepisu skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przypomnieć należy, że naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię należy rozumieć jako "nieprawidłowe w odniesieniu do przyjętych reguł wykładni rozumienie treści obowiązującego przepisu lub zastosowanie przepisu nieobowiązującego" (por. H.Knysiak-Molczyk, Skarga kasacyjna, s. 225). Z kolei naruszenie prawa przez niewłaściwe jego zastosowanie to "błąd subsumcji, polegający na wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie konkretny stan faktyczny odpowiada abstrakcyjnemu stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie określonej normy prawnej" (por. ibidem, s. 225 i 226). Także druga z ustawowych podstaw skargi kasacyjnej może przybierać takie same formy jak naruszenie prawa materialnego, przy czym skuteczne powołanie się na zarzut w ramach tej podstawy kasacyjnej wymaga wskazania, dlaczego powoływane konkretne uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut "błędnej wykładni" lub "niewłaściwego zastosowania" prawa materialnego albo zarzut naruszenia przepisów postępowania wymaga, aby wskazano w skardze kasacyjnej na czym polega błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie, które zarzuca się Sądowi pierwszej instancji oraz jak powinna wyglądać w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, prawidłowa wykładnia danego przepisu oraz jego właściwe zastosowanie. Skarga kasacyjna wniesiona przez L. O. oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W orzecznictwie i piśmiennictwie zgodnie przyjmuje się, że w sytuacji oparcia skargi kasacyjnej na obydwu podstawach ustawowych w pierwszej kolejności podlegają rozpoznaniu zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego (zob. B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. II, Zakamycze 2006, s.425 i powołane tam orzeczenia). Jednakże tę kolejność rozpoznawania zarzutów należy zmodyfikować w przypadku zarzutu naruszenia prawa materialnego, polegającego na błędnej wykładni przepisów prawa. Przy takim zarzucie w pierwszej kolejności należy ustalić treść przepisu prawa materialnego, gdyż ona warunkuje zakres i granice postępowania wyjaśniającego. Nadto w rozpoznawanej sprawie zarzuty naruszenia przepisów postępowania wiążą się ściśle z naruszeniem prawa materialnego, toteż uzasadnione jest łączne odniesienie się do tych zarzutów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Ponieważ to wnoszący skargę kasacyjną określa granice kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego należy wskazać, że zarzuty skargi skierowane są wyłącznie wobec nałożonej na L. O. kary w wysokości 8000 złotych za wykonywanie transportu drogowego bez licencji. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, w chwili kontroli wykonywał on przewóz na potrzeby własne w rozumieniu art. 4 pkt 4 u.t.d., gdyż spełniał wszystkie warunki wymienione w tym przepisie a zatem nie było podstaw do nakładania na niego przedmiotowej kary. Z kolei, według Sądu I instancji, przewóz agregatu (generatora A.) był odpłatną usługą transportową wykonywaną przez skarżącego na rzecz spółki R. a zatem sporny przejazd należało zakwalifikować, jako transport drogowy na wykonanie, którego skarżący był zobowiązany uzyskać licencję transportową. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów kasacyjnych konieczne staje się przypomnienie przepisów ustawy o transporcie drogowym mających zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Zgodnie z art. 4 pkt 3 u.t.d. przez pojęcie "transportu drogowego" rozumie się krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy; określenie to obejmuje również m.in. każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4. W myśl art. 4 pkt 4 ww. ustawy przez "niezarobkowy przewóz drogowy" (przewóz na potrzeby własne) rozumie się każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników; b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi; c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin; d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych. W świetle powyższych przepisów należy przyjąć, że każdorazowy przejazd po drogach publicznych pojazdu samochodowego (o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony), nie spełniający przesłanek "niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne)" należy traktować jako "transport drogowy". Jak wynika zaś z art. 5 ust. 1 u.t.d. podjęcie i wykonywanie transportu drogowego ma charakter reglamentowanej działalności gospodarczej i wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego, zwanej dalej "licencją". Ponadto wymaga podkreślenia, że uregulowanie z art. 4 pkt 4 u.t.d. dotyczące przewozu na potrzeby własne (niezarobkowego przewozu drogowego), w konsekwencji pozwalające na przewóz drogowy bez licencji, jest wyjątkiem od traktowania przejazdu przez przedsiębiorcę po drogach, jako transportu drogowego wymagającego posiadania licencji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko Sądu I instancji oraz organów orzekających w sprawie, co do interpretacji art. 4 pkt 4 u.t.d. jest zgodne z regułami dokonywania wykładni, że przepisów o charakterze wyjątkowym, nie należy interpretować rozszerzająco (por. L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów. Toruń 2002, s. 255; a także wyrok TK z 1 czerwca 1999 r., sygn. akt SK 20/98, OTK 1999/5/93). Niewątpliwie zasadniczym kryterium pozwalającym na zakwalifikowanie danego przejazdu do przewozu drogowego na potrzeby własne jest służebny charakter tego przejazdu wobec zasadniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę. W odróżnieniu od transportu drogowego jest to przewóz niezarobkowy, nieodpłatny, tzn. że przedsiębiorca ponosi we własnym zakresie koszty przewozu koniecznego dla wykonywania zarejestrowanej przez niego, innej niż transportowa działalności podstawowej. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonego orzeczenia Sądu I instancji uznał, że w sprawie nie mamy do czynienia z przewozem na potrzeby własne w rozumieniu art. 4 pkt 4 u.t.d. Przede wszystkim dlatego, że analizowany przewóz realizowany był przez skarżącego z zyskiem, samochodem wykorzystywanym w ramach prowadzonej działalności gospodarczej a przewożona rzecz tj. wzmiankowany agregat była przewożona wyłącznie w związku z potrzebami kontrahenta skarżącego (spółki R.). W tej sytuacji, nie spełniając warunku zdefiniowanego w art. 4 pkt 4 lit c) u.t.d., sporny przejazd prawidłowo został zakwalifikowany, jako transport drogowy. Nie można podzielić stanowiska wnoszącego skargę kasacyjną, że omawiany przewóz był nieodpłatny. Nie ulega bowiem wątpliwości, że brak bezpośredniej zapłaty za zrealizowaną usługę nie pozbawiał tego przewozu komercyjnego, zarobkowego charakteru. Udzielony skarżącemu przez spółkę R. rabat za wypożyczenie ładowarki należy potraktować, jako zapłatę za usługę przewozu agregatu należącego do spółki R. do miejsca wskazanego przez tę spółkę, jako docelowe. Nietrafny jest także argument skarżącego kasacyjnie, że "agregatu nie można uznać za ładunek, gdyż jest to maszyna posiadająca koła (...) i należy uznać, że agregat był ciągnięty za tzw. zespołem pojazdów". Tezie skarżącego przeczy zawartość akt administracyjnych a w szczególności znajdujące się tam zdjęcia, z których wynika bezspornie, że przedmiotowy agregat był umieszczony na przyczepie ciągniętej przez pojazd M. Zresztą sam skarżący zeznał w toku postępowania administracyjnego, że przewożony przez niego agregat umieszczony został na przyczepie dołączonej do pojazdu M. (v. protokół przesłuchania strony z dnia ([...] października 2012r.). Z tego względu nie jest zrozumiałe kwestionowanie na tym etapie postępowania ustaleń poczynionych w powyższym zakresie przez organy i słusznie zaakceptowanych przez WSA w G. Podsumowując, skarżący nie spełniając warunków ustawowych przewozu na potrzeby własne dopuścił się naruszenia polegającego na wykonywaniu transportu drogowego bez licencji, co zasadnie skutkowało nałożeniem na niego kary pieniężnej w wysokości 8000 zł. Dokonana ocena Sądu I instancji podzielająca stanowisko organów w powyższym zakresie nie narusza prawa. Z przedstawionych przyczyn zarzuty skargi kasacyjnej postawione w punktach 1-2 jej petitum uznać należało za nieusprawiedliwione. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w związku z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 490).