I OZ 214/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 709/13 odmawiające zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] lutego 2013 r., Nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: 1. oddalić zażalenie w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych; 2. umorzyć postępowanie w zakresie odmowy ustanowienia adwokata. A. K. w złożonym na urzędowym formularzu "PPF" wniosku o przyznanie prawa pomocy zaznaczył, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, córką i dwoma synami. Podał, że posiada dom o powierzchni ok. 130 m² w średnim standardzie, nieruchomość rolną o powierzchni poniżej 1 ha oraz oszczędności na bieżące potrzeby, edukację i ewentualnie na ochronę zdrowia. Synowie posiadają zobowiązania wobec PKO związane z korzystaniem z kredytu studenckiego w czasie nauki. Skarżący nie podał miesięcznych dochodów gospodarstwa domowego wskazując, że zarabia około średniej krajowej, żona jest osobą bezrobotną, córka uczy się w LO, a synowie są zatrudnieni na umowę o pracę, ale nie zna ich zarobków. Podał, że rodzina osiąga przyzwoite dochody, że żyje skromnie, ale godnie. Postanowieniem z dnia 11 października 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 709/12 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek A. K. o zwolnienie od kosztów sądowych z uwagi na przedstawienie ogólnikowych informacji na temat sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej, która nie upoważnia do przyjęcia wniosku, że sytuacja materialna skarżącego uprawnia go do przyznania prawa pomocy, której sam nie byłby w stanie ponieść. Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, co oznacza, że w niniejszej sprawie miał zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), stanowiący, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Kr 709/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata wskazując, że złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zawiera wystarczających danych pozwalających ustalić jego sytuację majątkową. W ocenie Sądu, podane przez skarżącego informacje są na tyle ogólnikowe, że nie wystarczają do stwierdzenia, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy jest zasadne. Na to postanowienie zażalenie złożył A. K., w którym wyraził swoje niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Wskazał ponadto, że żądanie jego wniosku obejmowało jedynie zwolnienie od kosztów sądowych, nie składał natomiast wniosku o ustanowienie adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Prawo pomocy jest zatem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie we wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF" skarżący stwierdził, że posiada "niewielkie oszczędności", ale "nie chce i nie zamierza ich przeznaczać na procesowanie się z państwem, na utrzymanie którego łoży". Wobec takiego stwierdzenia należy przypomnieć powołany już wyżej przepis art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, że koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo. Natomiast ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. W związku z tym, mając na uwadze powyższe oraz okoliczności niniejszej sprawy, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał, aby nie był w stanie ponieść kosztów postępowania. Okoliczności takich nie wskazał również w niniejszym zażaleniu. Wobec tego za słuszne uznać należy rozważania Sądu pierwszej instancji, że podane przez skarżącego informacje są na tyle ogólnikowe, że nie wystarczają do przyznania mu prawa pomocy. Należy zgodzić się argumentem zażalenia, że skarżący nie wnosił o przyznanie mu adwokata. Wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na formularzu "PPF", obejmował bowiem tylko żądanie zwolnienia od kosztów. Niezrozumiale zatem Sąd pierwszej instancji odmówił także przyznania adwokata. W związku z tym, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wobec bezprzedmiotowości postępowania o przyznanie adwokata, należy umorzyć postępowanie sądowe w tym zakresie – na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 oraz art. 161 § 1 pkt 3 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.