II GZ 186/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ł. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 lutego 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1833/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 17 lutego 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1833/13, orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. odmówił Ł. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] nakładającą karę pieniężną za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. WSA w W. wskazał, że w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a wykonywana przez niego działalność gospodarcza przynosi stratę, która w 2012 r. wyniosła 90.000 zł. Podał, że z tytułu zatrudnienia osiąga dochód w kwocie 6.500 zł miesięcznie oraz posiada halę magazynową i pięć naczep. Z dokumentów nadesłanych do akt sprawy wynika, że przychód z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w 2012 r. wyniósł 390.673 zł, co przy kosztach jego uzyskania na poziomie 536.042 zł spowodowało stratę w wysokości 145.368 zł. Z kolei od początku 2013 r. do końca czerwca 2013 r. przychód skarżącego wyniósł 459.677 zł, przy kosztach uzyskania w kwocie 391.621 zł. Z zeznania podatkowego za 2012 r. jednoznacznie wynika, że dochód wnioskodawcy z tytułu zatrudnienia wyniósł 55.606 zł. Ponadto skarżący przedłożył do akt sprawy wyciąg z rachunku bankowego, obejmujący zestawienie operacji dokonywanych w maju, czerwcu i lipcu 2013, z którego wynika, że saldo dostępne w kolejnych miesiącach wyniosło 3.590 zł, 9.881 zł i 7.439 zł. Skarżący dokonywał z niego wielokrotnie wypłat kartą bankomatową w wysokości dwóch lub tysiąca zł, a także wpłat z innego, posiadanego przez siebie rachunku, przy czym wysokość tych wpłat kształtowała się następująco: 8.300 zł, 4.000 zł, 4.550 zł, 3.000 zł, 1.200 zł, 6.300 zł, 1.280 zł, 6.860 zł. Sąd I instancji uznał w tych okolicznościach, że Ł. G. nie wykazał przesłanek z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i odmówił przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ wnioskodawca posiada możliwości płatnicze, co potwierdzają operacje finansowe dokonywane na jego rachunku bankowym oraz fakt, że w 2012 r. osiągnął dochód w kwocie 55.606 zł, a także to, że jest on właścicielem hali magazynowej i kilku naczep, natomiast powstanie straty finansowej w prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie utraty możliwości płatniczych przez wnioskodawcę. W ocenie Sądu skarżący jest zatem w stanie ponieść koszty postępowania sądowego, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. WSA w W. podkreślił także, że prowadząc działalność gospodarczą w normalnych warunkach obrotu gospodarczego przedsiębiorca musi przewidywać powstanie kosztów postępowań sądowych i uwzględniać je w preliminarzu własnych wydatków. W zażaleniu na to postanowienie WSA w W. Ł. G. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji lub uchylenie postanowienia i orzeczenie o przyznaniu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez nietrafną ocenę przełożonych przez niego dokumentów w tej sprawie, sprowadzającą się do błędnego uznania, że dysponuje on wystarczającymi środkami finansowymi na pokrycie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, oraz że świadczy o tym wypłacanie środków z rachunku bankowego przy użyciu karty bankomatowej. Skarżący argumentował, że w 2013 r. udało mu się osiągnąć zysk w kwocie 60.000 zł, który umożliwił częściowe pokrycie znacznych strat z lat ubiegłych. Jego zdaniem nietrafne jest wskazanie Sądu, że prowadząc działalność gospodarczą powinien uwzględniać w planie wydatków koszty postępowań sądowych związanych z jej wykonywaniem. Skarżący zaznaczył, że nie może sprzedać majątku trwałego i uzyskanych w ten sposób środków przeznaczyć na opłacenie kosztów sądowych, bo sprzedaż tych składników majątkowych, wykorzystywanych w bieżącej działalności, skutkowałaby jej likwidacją. Okoliczność, że jego rachunek bankowy jest zasilany wpłatami z innego rachunku bankowego nie oznacza, że skarżący może dowolnie dysponować otrzymanymi środkami, bowiem są one przeznaczane na zaspakajanie rosnącej liczby wierzycieli i nie można ich rozpatrywać w oderwaniu od znacznej straty finansowej poniesionej przez skarżącego w 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie jest zasadne. Regułą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie – tak stanowi art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady. Instytucja ta znana również pod nazwą "prawo ubogich" zapewnia osobie znajdującej się w trudnych warunkach materialnych możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem mimo braku środków finansowych koniecznych do poniesienia kosztów sądowych. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów spoczywa na wnioskodawcy. NSA podziela ustalenia Sądu I instancji co do sytuacji majątkowej skarżącego i przyjęcia, że uiszczenie przez niego kosztów sądowych (na obecnym etapie 100 zł wpisu od skargi) nie spowoduje uszczerbku w utrzymaniu jego i jego rodziny, przy czym nie podziela błędnej oceny tego Sądu w zakresie obowiązku przewidywania przez przedsiębiorcę ewentualnych procesów sądowych i rezerwowania środków na pokrycie kosztów z nimi związanych. Ocena sytuacji majątkowej strony w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy powinna się opierać wyłącznie na analizie kosztów postępowania sądowego i aktualnej kondycji finansowej strony. Nie można wymagać, aby w normalnych warunkach obrotu gospodarczego przedsiębiorca a priori zakładał, że jednym ze skutków wykonywanej przez niego działalności będzie konieczność prowadzenia spraw przed sądem administracyjnym lub powszechnym celem dochodzenia jego praw naruszonych przez inne podmioty (por. postanowienie NSA z dnia 19.12.2013 r., sygn. akt I GZ 566/13; to i dalej powoływane orzeczenia NSA dostępne w Internecie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, że analiza sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie pozwala na przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ bezsprzecznie osiąga on dochody z prowadzonej działalności gospodarczej, jak sam zadeklarował jest to kwota około 6.500 zł miesięcznie, a także regularnie obraca środkami pieniężnymi na co najmniej jednym posiadanym przez siebie rachunku bankowym i nie ma żadnego znaczenia dla oceny wniosku w jaki sposób wpłaca lub wypłaca środki pieniężne ani też źródło ich pochodzenia. Udokumentowane wydatki skarżącego nie przewyższają jego aktywów, chociaż nie są one przejrzyste, w szczególności z uwagi na fakt braku przedstawienia Sądowi wyciągów z drugiego rachunku bankowego lub ewentualnego oświadczenia, że skarżący nie jest jego posiadaczem i konkretnego określenia liczby wierzycieli oraz zaległych im kwot. Wynikająca z akt sprawy sytuacja skarżącego z całą pewnością nie przymusza go do zbywania składników posiadanego majątku celem opłacenia należnych kosztów sądowych, natomiast wielokrotnie akcentowana przez skarżącego strata z tytułu działalności gospodarczej jest nadwyżką kosztów uzyskania przychodów nad przychodami i nie skutkuje utratą płynności finansowej lecz wyłącznie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II FZ 378/12). Zdaniem NSA, co wymaga podkreślenia, za zasadnością odmowy przyznania Ł. G. prawa pomocy przemawia i to, że wnioskodawca nie ma na utrzymaniu rodziny, bowiem gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie, a biorąc pod uwagę działalność gospodarczą prowadzoną z dużym rozmachem uiszczenie kosztów sądowych nie będzie stanowiło dla niego zbyt dotkliwego ciężaru. Z wymienionych powodów oraz w oparciu o treść art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. NSA postanowił jak w sentencji.