I SA/Bd 531/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Teresa Liwacz Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: Asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 października 2013 r. sprawy ze skargi Prezydenta Miasta G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę 2. nakazuje zwrócić Prezydentowi Miasta G. z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy kwotę [...] zł tytułem nadpłaconego wpisu sądowego Prezydent G. skierował do egzekucji przez Naczelnika P. Urzędu Skarbowego w T. tytuły wykonawcze z dnia [...]. od nr [...] do nr [...]wystawione na V. T. sp. z o.o., obejmujące opłaty za korzystanie z przystanków komunikacyjnych za okres od [...] do [...]. Pismami z dnia [...]. Spółka wniosła w zakresie wskazanych tytułów wykonawczych zarzuty nieistnienia dochodzonego obowiązku. Organ egzekucyjny przekazał zarzuty do Wierzyciela – Prezydenta G. celem zajęcia stanowiska w trybie art. 34 § 1 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 1015 ze zm.), dalej u.p.e.a. Postanowieniami z dnia [...]. Prezydent G. uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione. W wyniku wniesionego zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. postanowieniami z dnia [...]. uchyliło w całości zaskarżone postanowienia i uznało zarzuty za uzasadnione. Postanowieniami z dnia [...] oraz [...]. Naczelnik P. Urzędu Skarbowego w T., uwzględniając ostateczne stanowisko Wierzyciela, uznał wniesione zarzuty za uzasadnione i umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Następnie, postanowieniem z dnia [...]. organ egzekucyjny obciążył Wierzyciela - Prezydenta G. kosztami egzekucyjnymi w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu wskazano na treść art. 64c § 3 u.p.e.a., zgodnie z którym jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. W ocenie organu w sprawie doszło do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji z przyczyn leżących po stronie Wierzyciela, co ujawniło się w trakcie rozpatrywania zarzutów nieistnienia obowiązku i już po pobraniu od zobowiązanej Spółki należności z tytułu kosztów. W toku postępowania dokonano zajęcia rachunku bankowego w P. S.A., w związku z tym przypisano i pobrano koszty egzekucyjne, na które składają się: opłata manipulacyjna w łącznej wysokości [...] zł oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego w łącznej wysokości [...] zł. W dniu [...]. pobrane koszty wraz z odsetkami ustawowymi od dnia ich pobrania, tj. od dnia [...]., zostały zwrócone na rachunek bankowy Spółki. Prezydent G. wniósł zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie wskazując, że organ egzekucyjny nie wykazał wystąpienia w sprawie przesłanki zawinionego działania Wierzyciela oraz bezzasadnie zastosował art. 64c § 3 u.p.e.a. Prezydent podniósł, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów, w postępowaniu egzekucyjnym należy odpowiednio stosować zasadę z art. 262 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r., poz. 267), dalej k.p.a., a więc nie można obciążać strony kosztami postępowania, jeżeli nie wynikły one z jej winy. Tymczasem w sprawie organ nie wyjaśnił, w jaki sposób wierzyciel dopuścił się zawinionego działania w rozumieniu tego przepisu. Ponadto Wierzyciel zauważył, że prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, natomiast stwierdzenie nieistnienia obowiązku było jedynie wynikiem rozbieżnej interpretacji przepisów prawa. Organ egzekucyjny stwierdził naruszenie przepisów przy wszczęciu egzekucji, co jednakże nie jest równoznaczne z zawinionym działaniem Wierzyciela i nie można mu przypisać winy umyślnej ani też lekkomyślności lub niedbalstwa. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a., jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, w rozpatrywanej sprawie nastąpiło niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego z majątku V. T. sp. z o.o. z przyczyn leżących po stronie Wierzyciela. Organ wskazał, że w toku postępowania w przedmiocie zarzutów stwierdzono nieistnienie obowiązku objętego tytułami wykonawczymi od nr [...] do nr [...], co potwierdzają ostateczne postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...]. od nr [...] do nr [...] uznające za zasadne zarzuty wniesione przez Spółkę. W związku z takim stanowiskiem Wierzyciela nastąpiło umorzenie postępowań egzekucyjnych i obecnie dochodzenie należności z tytułu opłat za korzystanie z przystanków komunikacyjnych za okres od [...]. do [...]. jest niedopuszczalne. Dyrektor podkreślił, że to właśnie zarzuty są podstawowym środkiem ochrony przysługującym zobowiązanemu przed niezgodnym z prawem skierowaniem i prowadzeniem do jego majątku egzekucji administracyjnej. Jednocześnie zauważył, że ustawodawca nie uzależnia obciążenia Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w trybie art. 64c § 3 u.p.e.a. od jego zawinionego działania. Każdego rodzaju naruszenie prawa przy wszczęciu lub prowadzeniu egzekucji, niezależnie od tego czy było świadomym działaniem czy też wynikiem lekkomyślności lub niedbalstwa powoduje, że egzekucja prowadzona była niezgodnie z przepisami. To zaś skutkuje wyłączeniem odpowiedzialności zobowiązanego za zapłatę powstałych kosztów. Ponadto organ wyjaśnił, że okoliczności skutkujące wyłączeniem odpowiedzialności V. T. sp. z o.o. za powstałe koszty zostały ujawnione po pobraniu od Spółki należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. W skardze do Sądu Prezydent G. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 64c u.p.e.a. oraz art. 262 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu strona podała, że do momentu wydania postanowienia SKO w T. w dniu [...]. (czyli w trakcie toczącego się postępowania egzekucyjnego na podstawie uprzednio wydanych tytułów wykonawczych) pozostawała w błędnym niezawinionym przeświadczeniu, że w powyższej sprawie jest wierzycielem i w związku z tym wszczęcie oraz prowadzenie przez nią egzekucji jest słuszne i konieczne. W tym przekonaniu utwierdzał skarżącego fakt, że na dzień wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie w analogicznych sprawach Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wydawało postanowienia stwierdzające, iż Prezydent G. jest wierzycielem, a prowadzona egzekucja jest zasadna (postanowienie SKO w T. z dnia [...]. nr [...]). Dopiero z momentem wydania odmiennego orzeczenia (postanowienie SKO w T. z dnia [...].) już w trakcie przedmiotowego postępowania, nastąpiła zmiana sytuacji w tym zakresie. Za sprawą powyższego postanowienia przesądzono, że nie zachodzą podstawy prawne uzasadniające stawianie Prezydenta G. w roli wierzyciela. Jednakże, w ocenie skarżącego, nie zmienia to faktu, że na dzień wszczęcia niniejszego postępowania istniały okoliczności i postanowienia utwierdzające w przekonaniu, iż egzekucja jest zgodna z prawem. Głównym zarzutem podnoszonym przez skarżącego jest okoliczność braku zawinienia wierzyciela we wszczęciu i prowadzeniu postępowania egzekucyjnego niezgodnie z prawem. Prezydent zauważył, że postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. przesądza, iż wierzyciel nie ma prawa dochodzić należności z tytułu korzystania z przystanków przez V. T. sp. z o.o., jednakże takie rozstrzygnięcie, w jego ocenie, nie powoduje automatycznie uruchomienia mechanizmu z art. 64c § 3 u.p.e.a., co potwierdza dorobek doktryny i orzecznictwa. Strona wyjaśniła, że utrwaloną praktyką w orzecznictwie sądów administracyjnych, na gruncie przepisu art. 64c § 3 u.p.e.a. jest odpowiednie stosowanie zasady wynikającej z art. 262 § 1 k.p.a., który wyraźnie ustanawia zależność między obciążeniem kosztami postępowania, a zawinionym działaniem strony. W związku z powyższym, zdaniem skarżącego, niemożność przypisania winy wierzycielowi dyskwalifikuje możliwość ponoszenia przez niego kosztów w myśl reguły z art. 64c § 3 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania postanowienia. Ponadto Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną – art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwaną dalej p.p.s.a. W ocenie Sądu skarga jest niezasadna. Spór w niniejszej sprawie koncentruje się wokół zasadności obciążenia Prezydenta G. - Wierzyciela (skarżącego) kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o Nr [...] do Nr [...] wystawionych na V. T. sp. z o.o., obejmujących należności za korzystanie z przystanków komunikacyjnych. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, zaszły podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi stosownie do art. 64c § 3 u.p.e.a., bowiem niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji wobec ww. Spółki spowodował wierzyciel. Strona skarżąca kwestionując legalność zaskarżonego postanowienia podnosi zarzut bezzasadności obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego, ponieważ wystawiając tytuły wykonawcze działała w przekonaniu, co do legalności obciążenia Spółki należnościami za korzystanie z przystanków komunikacyjnych. W zaistniałym sporze rację należy przyznać organowi. Podnieść należy, że zgodnie z art. 64c § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji opłaty za czynności egzekucyjne oraz wydatki związane z postępowaniem egzekucyjnym obciążają zobowiązanego. Koszty egzekucyjne podlegają przymusowemu ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej. Przepis ten określa zasadę ponoszenia kosztów postępowania egzekucyjnego. Nie ma on jednak zastosowania w sytuacji określonej w art. 64c § 3 powołanej ustawy, tj. w sytuacji, gdy koszty egzekucyjne zostały spowodowane niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. Koszty te ponosi wtedy wierzyciel lub organ egzekucyjny, w zależności od tego, kto spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie postępowania. Z kolei § 4 omawianego art. 64c u.p.e.a. stanowi, że wierzyciel ponosi koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Z przytoczonych wyżej przepisów, regulujących kwestię ponoszenia kosztów egzekucyjnych wynika, iż zasadą jest, że to zobowiązany ponosi odpowiedzialność za powstałe koszty egzekucji. Zasadność tej regulacji nie może budzić wątpliwości, gdyż całe postępowanie egzekucyjne i związana z nim konieczność funkcjonowania organów egzekucyjnych jest następstwem uchylania się zobowiązanego od wykonywania nałożonych na niego obowiązków (por. R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Przedstawiona zasada ponoszenia przez zobowiązanego kosztów egzekucyjnych jest jednak w pewnych przypadkach ograniczona, a ograniczenia te wynikają wprost z przepisów ustawy, dotyczących kosztów egzekucyjnych - art. 64c § 3 i § 4 wyżej powołany. Z art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że zobowiązanego nie obciążają koszty egzekucyjne, gdy spowodowane one zostały niezgodnym z prawem wszczęciem lub prowadzeniem postępowania egzekucyjnego. W przypadku bowiem, gdy to wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie lub prowadzenie egzekucji, organ egzekucyjny powinien jego obciążyć tymi kosztami i wezwać go do ich zapłaty. Koniecznym zatem warunkiem obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w trybie art. 64 c § 3 u.p.e.a. jest wykazanie, że w sprawie zaistniały przesłanki określone w tym przepisie tj., że niezgodne z prawem wszczęcie postępowania egzekucyjnego spowodowane zostało przez wierzyciela. Przepis ten bowiem stanowi, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela (...). Zasadniczym warunkiem zastosowania analizowanego przepisu jest ustalenie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, a ponadto aby owo stwierdzenie wadliwości postępowania egzekucyjnego nastąpiło już po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych. Odnośnie do pierwszego z wymienionych warunków, to wskazać trzeba, że na poszczególnych podmiotach postępowania egzekucyjnego ciążą określone ustawą obowiązki, a także przysługują im wynikające z ustawowych uregulowań uprawnienia. Jednym z podstawowych obowiązków wierzyciela jest wystawienie tytułu wykonawczego będącego niezbędnym dla wszczęcia i prowadzenia egzekucji dokumentem w sposób odpowiadający wszystkim wymogom określonym w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Obowiązkiem organu egzekucyjnego jest zbadanie dopuszczalności egzekucji administracyjnej, a także sprawdzenie, czy tytuł wykonawczy odpowiada wymogom określonym w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a. Nie ma jednak ten organ uprawnień do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym Podstawowym zaś uprawnieniem zobowiązanego jest możliwość obrony przed niezgodnym z prawem skierowaniem do jego majątku egzekucji administracyjnej poprzez wniesienie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (zob. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 27 lutego 2012 r. sygn. akt I SA/GI 929/11). Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Zobowiązany bowiem wniósł zarzuty kwestionując istnienie po jego stronie obowiązku zapłaty za korzystanie z przystanków komunikacyjnych. Wierzyciel wprawdzie uznał je za niezasadne, jednakże Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. postanowieniem z dnia [...] r. uchyliło postanowienie i tym samym uznało stanowisko wierzyciela za niezgodne z prawem. Konsekwencją powyższego było umorzenie postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika P. Urzędu Skarbowego w T. (organ egzekucyjny). Podkreślić należy, że w tej sytuacji brak jest podstaw do obciążenia zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi. Przesądzone bowiem zostało postanowieniem SKO z dnia [...] r., że brak było podstaw do wystawienia tytułów wykonawczych z uwagi na nieistnienie obowiązku zapłaty należności z tytułu korzystania z przystanków komunikacyjnych. Wobec tych ustaleń, a także treści art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ("Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym"), nie budzi wątpliwości, że organ egzekucyjny nie miał obowiązku badać zasadności i wymagalności zapłaty przez Spółkę należności z tytułu korzystania z przystanków komunikacyjnych. W tej sytuacji brak jest podstaw do poniesienia kosztów egzekucyjnych także przez organ egzekucyjny. Tym samym należy stwierdzić, że zostały spełnione przesłanki z art. 64c § 3 u.p.e.a. uzasadniające obciążenie kosztami wierzyciela, ponieważ wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Zgodzić się należy z organem, że ustawodawca w art. 64c § 3 tej ustawy nie uzależnia obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi od zawinionego działania wierzyciela, bowiem taka przesłanka w tym przepisie prawa nie została wymieniona. Zwolnienia wierzyciela od kosztów egzekucyjnych nie może powodować okoliczność, że początkowo w innych sprawach, SKO zajmowało odmienne stanowisko co do obciążania Spółki należnościami za korzystanie z przystanków komunikacyjnych. Warto w tym miejscu przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 167/09, w którym wyrażono następujący pogląd: "Nie można zaakceptować stanowiska, iż organ egzekucyjny w ramach postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych ma obowiązek poczynić ustalenia w zakresie prawidłowości postępowania egzekucyjnego począwszy od jego wszczęcia aż do jego zakończenia. Rolą organu wydającego postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest sprawdzenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane postanowienie (postanowienia), które powoduje wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, czyli postanowienie, z którego wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Wydając postanowienie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny nie bada natomiast, czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem" (system Informacji Prawnej LEX nr 595879 ). Sąd w tut. składzie powyższy pogląd podziela. Reasumując powyższe wywody uznać należało, że zaskarżone postanowienie podjęte zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wyrażone w postanowieniu stanowisko organu zażaleniowego zostało właściwie uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa i działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. H. Adamczewska-Wasilewicz T. Liwacz U. Wiśniewska