V SA/Wa 1243/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant st. specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2013r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego przez płatnika składek – J. B., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2012 r., nr [...], odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy (w kwotach określonych w decyzji) wraz z odsetkami. Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem, przekazanym w dniu [...] maja 2012r. przez Sąd Okręgowy w W. Wydział Ubezpieczeń Społecznych, J. B. wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami w kwotach wskazanych szczegółowo we wniosku. W uzasadnieniu wniosku wskazał na swą trudną sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną. W wieku 19 lat został inwalidą II grupy (utrata ręki), co wręcz uniemożliwiało podjęcie zatrudnienia. Jego syn - osoba całkowicie niezdolna do pracy, wymaga ciągłej opieki i dużych nakładów finansowych na leki i wychowanie. Decyzją z [...] października 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia zadłużenia Wnioskodawcy za żądany okres w postaci składek i odsetek od nich w łącznej kwocie 70.140,19 zł. W uzasadnieniu decyzji organ, powołując art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uznał, że w przypadku Wnioskodawcy nie występuje żadna z przesłanek umorzenia wymienionych w ust. 3 tego przepisu. Stwierdził, że w stosunku do J. B. nie było prowadzone lub wszczynane postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, nie zaprzestał on prowadzenia działalności gospodarczej, pobiera świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy w kwocie 799,18 zł brutto - 691,25 zł netto. Jest właścicielem samochodu osobowego marki F., rok produkcji 1995 (wartość szacunkowa 570 zł.), samochodu osobowego P. rok produkcji 1993 (wartość szacunkowa 8.850-9.350 zł.), samochodu osobowego A. rok produkcji 1998 (wartość szacunkowa 2.400-2.500), motocykla K., rok produkcji 1998 (wartość szacunkowa 3.380 zł.). Ponadto nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, a Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można byłoby prowadzić egzekucję. Organ zwrócił uwagę również na to, że kwota nieuiszczonych składek przewyższa koszty upomnienia. W związku z faktem, że w odniesieniu do Wnioskodawcy, nie występuje żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności brak jest możliwości rozważania umorzenia zaległości na tej podstawie. Organ ocenił możliwość umorzenia składek wraz z odsetkami również w oparciu o treść przepisów art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. i rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. ( Dz. U. 2003.141.1365) w szczególności jego § 3 - czyli pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i uznał, że sytuacja Wnioskodawcy nie dowodzi, że spłata składek uniemożliwi mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ rentowy podkreślił, że od dnia 1 stycznia 1990r. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, a na okres od 28 maja 2012r. do 28 maja 2027r. uzyskał licencję na przewóz taksówką. Jego żona, jak ustalił ZUS jest na wcześniejszej emeryturze, zaś młodszy syn jest osobą niepełnosprawną. Wnioskodawca nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych. Pismem z 13 listopada 2012r. J. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek, jak podkreślił z uwagi na stan zdrowia nie dostarczył całej dokumentacji obrazującej jego sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową. W treści pisma wskazał, że otrzymuje rentę i ma dodatkowy dochód prowadząc taksówkę, jednak brak ręki uniemożliwia mu podjęcie pracy w pełnym wymiarze. Ponadto podał, że jest właścicielem samochodu osobowego A., zaś pozostałe pojazdy zostały sprzedane. Wskazał także na problemy z utrzymaniem mieszkania, problemy zdrowotne swoje i syna. Decyzją z [...] stycznia 2013r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji stwierdzając brak podstaw do umorzenia należności i zaznaczając, że w przypadku wnioskodawcy, nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą nieściągalność należności z tytułu składek, co daje organowi potencjalną możliwość umorzenia należności. Organ ocenił także sytuację Wnioskodawcy w zakresie jego ważnego interesu i dokonując ponownej analizy treści § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. uznał, że Wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu spłatę zaległych należności. Organ rentowy wskazał, że J. B. wraz z rodziną (żoną K. B. oraz synem D. B.) zamieszkuje w lokalu mieszkalnym nr 1 położonym w W. przy [...], o powierzchni 66,00 m2. Mieszkanie jest lokalem służbowym (własność ABW) przyznanym teściowej Wnioskodawcy, J. K. Zainteresowany wraz z rodziną zajmuje jeden pokój o powierzchni 25 m2, pozostałą część mieszkania użytkuje teściowa. Żona K. B. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 306,22 zł brutto tj. 1100,66 zł netto. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] maja 2011r. syn D. B. jest całkowicie niezdolny do pracy, z tego tytułu pobiera świadczenie socjalne w wysokości 682,67 zł brutto tj. 597,23 zł netto. Na potwierdzenie sytuacji zdrowotnej syna dostarczył historię choroby z [...] lutego 2011 r., wydaną przez specjalistę psychiatrii, w której wskazano, iż pacjent posiada zespół paranoidalny, niepełny rozszczep podniebienia miękkiego, wadę zgryzu, astmę oskrzelową. W opisie wskazano, iż syn od wczesnego dzieciństwa jest pod opieką poradni psychologiczno-pedagogicznej oraz korzystał z nauczania indywidualnego. W 2002 r. syn był hospitalizowany w Klinice w Warszawie z rozpoznaniem lęku separacyjnego. Zalecono kontynuację leczenia oraz terapię psychologiczną. Jak wskazał ZUS, J. B. nie posiada zaległości podatkowych, ponosi koszty z tytułu miesięcznych opłat stałych związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego (czynsz - 965,38 zł., energia elektryczna - 256,83 zł., paliwo gazowe - 70,93 zł. oraz usługi telekomunikacyjne, Internet, telewizja kablowa, bez wskazania wysokości tychże opłat). Pomoc teściowej to część opłaty za czynsz w wysokości 300,00 zł miesięcznie. Ponadto jak ustalił organ rentowy, Wnioskodawca ponosi wydatki związane z zakupem paliwa, w związku z wykonywaną działalnością gospodarczą, bez określenia ich wysokości. Z tytułu inwalidztwa II grupy J. B. uzyskuje świadczenie rentowe w wysokości 799,18 zł brutto, 691,25 zł netto. Stan zdrowia zobowiązanego uległ pogorszeniu, gdyż skrzywienie kręgosłupa i bóle lewej ręki prowadzą do ograniczeń ruchowych, jednak z uwagi na brak środków i czasu wnioskodawca nie podjął leczenia (w załączeniu zaświadczenia lekarskie). Organ rentowy wyjaśnił, że zgodnie z informacją Centralnej Informacji z Ksiąg Wieczystych z [...] sierpnia 2012 r. zobowiązany nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych. Zgodnie natomiast z informacją z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z [...] sierpnia 2012r. J. B. figuruje jako właściciel: motocykla K., samochodów osobowych marki: A., P. oraz F. Jednakże zgodnie z oświadczeniem Wnioskodawcy z 13 listopada 2012r. jest on właścicielem tylko samochodu osobowego marki A., który służy mu do wykonywania działalności gospodarczej. Pozostałe pojazdy zostały sprzedane w 2009 r. i 2011 r. Na potwierdzenie tegoż faktu J. B. załączył umowy kupna sprzedaży pojazdu zawarte w dniu 29 września 2009r. i 23 października 2011r. Zgodnie z informacją przekazaną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] sierpnia 2012r. J. B. figuruje w ewidencji urzędu jako osoba prowadząca działalność gospodarczą stycznia 1990r., opodatkowana zryczałtowanym podatkiem dochodowym w formie karty podatkowej. W rocznym obliczeniu podatku za rok 2011 zobowiązany wykazał przychód ze świadczenia rentowego w wysokości 8.649,38 zł., nie figuruje w bazie danych Ośrodka Pomocy Społecznej D. W podsumowaniu organ rentowy zaznaczył, że Wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe, jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki A., prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód. Z uwagi na niepełnosprawność zobowiązany pobiera świadczenie rentowe. Żona, K. B., pobiera świadczenie emerytalne, syn D. B. pobiera świadczenie socjalne. W tej sytuacji zdaniem ZUS umorzenie należności z tytułu składek nie byłoby uzasadnione z punktu widzenia racjonalnie działającego wierzyciela publicznoprawnego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Wnioskodawca podkreślił, że nie zgadza się z decyzją odmawiającą umorzenia zadłużenia i wnosił o zmianę decyzji w całości. Wskazał, że zawiesił działalności gospodarczą w dniu 11 lutego 2013r. a w dniu 21 marca 2013r. całkowicie wyrejestrował działalność gospodarczą z uwagi na konieczność podjęcia leczenia. Zobowiązany podkreślił także, że nie wiedział o zmianie wysokości składek i nie został o ich wysokości poinformowany przez organ rentowy. Wskazał także, że zrezygnował z usług telekomunikacyjnych, Internetu i telewizji kablowej z uwagi na brak możliwości ponoszenia tych opłat. Skarżący nadmienił także, że koszt paliwa, podczas prowadzenia działalności gospodarczej wynosił od 800 do 1000 zł. Do skargi załączono stosowne dokumenty. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Rolą Sądu jest ocena czy organ nie dopuścił się naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowałyby wadliwością zaskarżonej decyzji wymagającą wyeliminowania jej z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga J. B. jest zasadna. Zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia. Przede wszystkim organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 77 § 1 kpa, nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego. Analiza bezspornego w sprawie stanu faktycznego prowadzi do wniosku, iż Skarżący - pomimo dotknięcia bardzo ciężkim kalectwem - starał się w miarę możliwości zdrowotnych dostarczać rodzinie środki ma życie i leczenie. Pomimo tych wysiłków rodzina nie dysponuje własnym mieszkaniem a małżeństwo z psychicznie chorym synem zajmuje jeden pokój. Powstałe zadłużenie jest następstwem braku stosownej wiedzy Strony co do obowiązku płacenia składek. Nie zwalnia to Skarżącego z odpowiedzialności za narosłe zaległości ale wskazuje, że nie podjął świadomie decyzji, by nie wywiązywać się z obowiązku. Jest oczywiste, iż renta Skarżącego (ok. 690 zł netto), emerytura żony (ok. 1100 zł netto) i renta socjalna syna (ok. 590 zł netto) - w łącznej wysokości ok. 2.390 zł ( ok. 796 zł na osobę) nie mogą pokryć potrzeb życiowych Strony i rodziny, zwłaszcza, iż dwie z osób są osobami niepełnosprawnymi. Wsparciem finansowym był zarobek uzyskany z prowadzenia taksówki. Przy ogólnie trudnej sytuacji w tym zawodzie nie można przyjąć, iż dochody uzyskiwane przez Skarżącego - kierowcę niepełnosprawnego (bez ręki) mogły zmienić ocenę sytuacji finansowej rodziny. Była i jest ona nadal bardzo ciężka. Potwierdziły to kroki podjęte przez Stronę (już po wydaniu decyzji) zmierzające do zmniejszenia kosztów domowych przez rezygnację z usług telekomunikacyjnych, Internetu i telewizji kablowej. Przede wszystkim, w ocenie Sądu, w postępowaniu obu instancji zabrakło należytego zastosowania art. 7 kpa. Organ winien, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes strony. Przy uwzględnieniu powyższych okoliczności szczególnej analizy wymaga "słuszny interes strony". Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny analizując (w wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. III GSK 170/12) pojęcie "ważnego interesu dłużnika" a rozważania te zdaniem składu orzekającego można przenieść na grunt rozpoznawanej sprawy - nie można pojęcia tego ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy zdarzeń losowych, gdyż funkcjonuje ono w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym także sytuację ekonomiczną strony, wysokość dochodów, zakres wydatków. Zawężanie wymagań umorzenia należności do sytuacji gdy spłata składek uniemożliwi Stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych byłoby niedopuszczalną interpretacja na niekorzyść dłużnika. Dokonanie przez organ analizy możliwości płatniczych Strony bez szczególnego zwrócenia uwagi na charakter jego kalectwa i dalsze konsekwencje zdrowotne oraz brak możliwości poprawy sytuacji Strony w przyszłości pozwala Sądowi także na postawienie zaskarżonej decyzji zarzutu naruszenia sformułowanej w art. 80 kpa zasady swobodnej oceny dowodów. Powyższe wskazania winny być uwzględnione przez organ przy ponownym rozpoznawaniu sprawy a uzasadnienie decyzji musi wyjaśniać wszystkie wątpliwości faktyczne i prawne. Z uwagi na powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, iż wskazane nieprawidłowości dają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.