II SA/Rz 639/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 października 2013 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2013 r.nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania oczywistego błędu pisarskiego w treści aktu małżeństwa -skargę oddala- Wnioskiem z dnia [...] marca 2013 r. J. K. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w R. o sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego w akcie małżeństwa, sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego w R. na nazwisko K. J. i K. rod. O. A. S., zarejestrowanego pod nr [...]. Wnioskodawca wskazał, że w akcie tym błędnie wpisano datę jego urodzenia "[...] lutego 1937 r.", zamiast "[...] lutego 1934 r.". Na dowód powyższego przedłożył odpis zupełny aktu urodzenia oraz kserokopię: postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] lutego 2013 r., sygn. akt [...] o sprostowaniu aktu urodzenia, dowodu osobistego, paszportu, książeczki wojskowej, legitymacji emeryta-rencisty oraz książeczkę Polskiego Związku Łowieckiego. Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w R., działając na podstawie art. 7 ust. 4 i art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm. - dalej zwanej "ustawą") oraz art. 104 k.p.a. odmówił sprostowania oczywistego błędu pisarskiego w treści aktu małżeństwa sporządzonego na nazwisko: K. J. i K. rod. O. A. S., zawartego dnia [...] sierpnia 1989 r. w R., nr aktu [...] – USC [...], poprzez zastąpienie błędnie wpisanej daty urodzenia mężczyzny, którego dotyczy akt: "[...] lutego 1937 r.", datą urodzenia "[...] lutego 1934 r.". W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że brak jest podstaw do sprostowania aktu małżeństwa, na postawie art. 28 ustawy. W oparciu o ten przepis możliwe jest sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego tzw. "sprostowanie małe". Nadto możliwość zmiany aktu stanu cywilnego istnieje m.in. na podstawie art. 31 ustawy tj. sprostowanie aktu w razie błędnego lub nieścisłego zredagowania jego treści, uzupełnienie aktu stanu cywilnego niezawierającego wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone – art. 36 ustawy, bądź też poprzez wpisanie wzmianki dodatkowej – art. 21 ust. 1 ustawy. Organ podał, że Kierownik USC uprawniony jest jedynie do sprostowania oczywistego błędu pisarskiego. Nie jest natomiast możliwe sprostowanie aktu stanu cywilnego, jeżeli w aktach zbiorowych (a takim aktem jest akt urodzenia) złożono dokumenty z błędnym wpisem. Organ podał, że niedopuszczalnym jest również dokonywanie sprostowania aktów stanu cywilnego na podstawie dowodu osobistego, paszportu lub innych dokumentów. Nie są one bowiem dokumentami źródłowymi w odniesieniu do aktu stanu cywilnego. Organ zwrócił uwagę, że w okolicznościach sprawy, w aktach zbiorowych do aktu małżeństwa nr [...] został złożony odpis skrócony aktu urodzenia na nazwisko K. J., w którego treści jako datę urodzenia wpisano: "[...] lutego tysiąc dziewięćset trzydziestego siódmego" /[...].2.1937/. Przy sporządzaniu aktu małżeństwa Kierownik USC w R. nie popełnił oczywistego błędu pisarskiego, bowiem transformował do jego treści dokładną treść aktu urodzenia przedłożonego przez J. K. Końcowo organ wskazał, że postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] lutego 2013 r., sygn. akt [...] sprostowano akt urodzenia J. K. Powyższe potwierdza, że od chwili sporządzenia aktu urodzenia w księdze urodzeń w USC w B., aż do dnia prawomocności ww. orzeczenia sądu w obiegu prawnym funkcjonował akt stanu cywilnego błędnie zredagowany. W okolicznościach sprawy sprostowanie daty urodzenia mężczyzny wpisanej w akcie małżeństwa, nie można zakwalifikować jako oczywistego błędu pisarskiego, w myśl art. 28 ustawy. Właściwa jest w tym wypadku droga sądowa. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J. K. wskazując, że Kierownik USC w R. dokonał zawężającej interpretacji art. 28 ustawy. W jego ocenie sprostowany przez Sąd akt urodzenia stanowi podstawę do sprostowania aktu małżeństwa. Decyzją z dnia [...] maja 2013 r. Nr [...] Wojewoda, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 4, art. 8 ust. 4 i art. 28 ustawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 28 ustawy w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. Akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Poza sprawami określonymi w art. 28 ustawy, dla których właściwa jest droga postępowania administracyjnego, w pozostałych sprawach, w myśl art. 33 tej ustawy orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym. Wojewoda podał, że art. 28 ustawy przewiduje możliwość sprostowania aktu stanu cywilnego w trybie postępowania administracyjnego jedynie wówczas, gdy dotyczy oczywistego błędu pisarskiego. Oczywistość tego błędu winna wynikać bądź z natury samego błędu, bądź porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, z treścią wniosku czy też innymi dokumentami, zwłaszcza z wcześniej sporządzonymi aktami stanu cywilnego, których dane są transferowane do aktu obecnego. Oczywista omyłka to widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, mylna pisownia, opuszczenie jakiegoś wyrazu, błędy ortograficzne, gramatyczna, zecerskie, błędy "maszynowe", "komputerowe" (zmiana, przestawienie czcionek). Organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie w chwili sporządzania aktu małżeństwa nie został popełniony oczywisty błąd pisarski. Akt ten został sporządzony zgodnie z przedstawionym odpisem skróconym aktu urodzenia wydanym w dniu [...] czerwca 1989 r. w USC w B. Wojewoda podał, że błędnie wystawiony odpis skrócony aktu urodzenia, przedstawiony przy sporządzaniu w USC w R. aktu małżeństwa, nie stanowi podstawy do sprostowania tego aktu małżeństwa, w trybie art. 28 ustawy. Również sprostowany postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. ([...]) przez Sąd akt urodzenia, nie stanowi podstawy do sprostowania przez kierownika aktu małżeństwa w trybie art. 28 ustawy. Postanowienie to dotyczy wyłącznie aktu urodzenia nr [...] wydanego przez USC w B. i nie odnosi się do innych aktów stanu cywilnego. Zdaniem Wojewody organ I instancji prawidłowo uznał, że brak jest podstaw do sprostowania aktu małżeństwa [...]. Taka ingerencja w treść aktu małżeństwa J. K. wykraczałaby poza zakres sprostowania oczywistego błędu pisarskiego. Sprostowanie na podstawie art. 28 ustawy nie może prowadzić do merytorycznej zmiany aktu. Końcowo zwrócono uwagę na szersze kompetencje sądu powszechnego do ingerencji w treść aktu stanu cywilnego. Skargę na powyższą decyzję złożył J. K. wnosząc o jej uchylenie i zobowiązanie Wojewody do ponownego rozpatrzenia jego odwołania. W jego ocenie zaskarżona decyzja narusza jego interes prawny, bowiem odmówiono mu sprostowania treści aktu małżeństwa przez wpisanie w jego treści prawidłowej daty urodzenia tj. [...].02.1934 r. (potwierdzonej prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego, sygn. akt [...]), w miejsce błędnej daty [...].02.1937 r. Zdaniem skarżącego orzekające w sprawie organy nie respektują i nie wykonują prawomocnego orzeczenia Sądu, przez co naruszają konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza z kolei art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej "P.p.s.a."). Zgodnie z brzmieniem tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na podstawie art. 145 P.p.s.a. Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji (postanowienia) wymienione w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia takiego naruszenia prawa, w konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu. Przedmiotem zaskarżenia, a tym samym kontroli Sądu jest decyzja Wojewody z dnia [...] maja 2013 r., utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w R. z dnia [....] kwietnia 2013 r. (Nr [...]) o odmowie sprostowania oczywistego błędu pisarskiego w treści aktu małżeństwa sporządzonego na nazwisko: K. J. i K. rod. O. A. S., zawartego dnia [...] sierpnia 1989 r. w R., nr aktu [...] – USC [...], poprzez zastąpienie błędnie wpisanej daty urodzenia mężczyzny, którego dotyczy akt: "[...] lutego 1937 r.", datą urodzenia "[...] lutego 1934 r.". Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.). Zgodnie z treścią tej normy prawnej w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej. Można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski. Zaznaczyć należy, że wskazana powyżej ustawa dopuszcza możliwość sprostowania aktu stanu cywilnego w trzech przypadkach, tj.: 1) gdy chodzi o sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego (art. 28 zdanie 2) - tzw. "sprostowanie małe", 2) w razie błędnego lub niewłaściwego zredagowania (art. 31), 3) w przypadku, gdy akt stanu cywilnego nie zawiera wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone (art. 36) - sui generis sprostowanie. W przypadkach, o których mowa w art. 28 zdanie 2 oraz w art. 36 usc rozstrzyga właściwy kierownik urzędu stanu cywilnego, natomiast w przypadku błędnego lub niewłaściwego zredagowania aktu stanu cywilnego (art. 31 usc) - orzeka właściwy sąd powszechny. Podkreślić także należy, że art. 4 ustawy zawiera normę, w myśl której akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, a ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Akt stanu cywilnego – sporządzony (zapisany) w księgach stanu cywilnego, objęty jest zasadą trwałości aktu stanu cywilnego, a przepisy ustawy prawo o aktach stanu cywilnego przewidują ściśle określone wyjątki, w których dopuszczalna jest możliwość dokonywania zmian w aktach stanu cywilnego. Dlatego też, poza sprawami określonymi w art. 28 i w art. 36 ustawy w pozostałym zakresie orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym. Sąd powszechny jest więc właściwy, gdy akt stanu cywilnego podlega sprostowaniu w razie błędnego lub nieścisłego jego zredagowania (art. 31 ustawy). W przedmiotowej sprawie J. K. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w R. o sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego w akcie małżeństwa, sporządzonym w Urzędzie Stanu Cywilnego w R. na nazwisko K. J. i K. rod. O. A. S., zarejestrowanym pod nr [....], w zakresie błędnie wpisanej daty jego urodzenia "[...] lutego 1937 r., zamiast "[...] lutego 1934 r.". Wnioskodawca przedłożył odpis zupełny aktu urodzenia oraz kserokopię: postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] lutego 2013 r., sygn. akt [...] o sprostowaniu aktu urodzenia, dowodu osobistego, paszportu, książeczki wojskowej, legitymacji emeryta-rencisty oraz książeczkę Polskiego Związku Łowieckiego. Z treści wniosku skarżącego wynika, że domaga się on sprostowania oczywistego błędu pisarskiego na podstawie art. 28 zd. drugie ustawy. Jak wyżej zaznaczono powyższy przepis - w drodze wyjątku od zasady wyrażonej w zdaniu 1 tego przepisu - zezwala organom administracji na sprostowanie oczywistego błędu pisarskiego. Zarówno w piśmiennictwie prawniczym, jak i judykaturze ugruntowany jest pogląd, że błąd, o którym mowa musi być oczywisty, a dodatkowo nie chodzi o każdego rodzaju oczywisty błąd, lecz wyłącznie o błąd pisarski. Zwrot "oczywisty" w języku polskim oznacza, że coś jest bezsporne, pewne, nie budzi wątpliwości. "Błąd pisarski" zaś to widoczne, wbrew zamierzeniom osoby piszącej jakiś tekst - niewłaściwe użycie wyrazu, przeinaczenie, ewidentnie mylna pisownia, niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów, błąd w tzw. "literówce", błąd ortograficzny lub gramatyczny. Przy wykładni wymienionego przepisu należy przyjąć, że za oczywisty błąd pisarski należy uznać taką niedokładność, która nie znalazłaby się w akcie, gdyby uczestnicy czynności - to znaczy osoba zgłaszająca dane i kierownik urzędu stanu cywilnego - wykazali należytą staranność. W szczególności chodzi tu o przeoczenie, że coś źle odczytano, pominięto przy pisaniu, wpisano w niewłaściwej rubryce albo przeinaczono części wyrazu (por. wyrok NSA z dnia 18.10.2011 r., sygn. akt II OSK 1467/10, wyrok WSA w Warszawie z dnia 22.11.2005 r., IV SA/Wa 1420/05, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oczywista omyłka w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu to zatem widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia, czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu. Szczególnego rodzaju błędami pisarskimi są błędy ortograficzne, gramatyczne, zecerskie, jak również błędy maszynowe czy komputerowe, a więc błędy powstałe przy przepisywaniu tekstu, polegające najczęściej na zmianie lub przestawieniu czcionek. Sprostowaniu podlegać może jedynie omyłka pisarska i to jedynie wówczas gdy charakteryzuje ją cecha oczywistości. Warunki te stanowią zarazem granicę przedmiotowej dopuszczalności sprostowania albowiem sprostowanie nie może prowadzić do jakiejkolwiek merytorycznej zmiany aktu. Jak wyżej wskazano podstawą sprostowania aktu w trybie art. 28 ustawy są przed wszystkim akty stanu cywilnego, przy czym w przypadku aktu małżeństwa obowiązuje zasada, że akt ten prostuje się na podstawie aktów urodzenia osób zawierających małżeństwo. Przy czym w tym wypadku przyjęcie rozszerzonej wykładni interpretacji art.. 28 jest możliwe wówczas, gdy dane w akcie zawierającym omyłkę zostały błędnie przepisane, co wynika z dokumentu złożonego do akt zbiorowych. W okolicznościach sprawy orzekające w sprawie organy obu instancji prawidłowo uznały, że brak jest podstaw do uwzględnienia żądania J. K. o sprostowanie aktu małżeństwa nr [...], sporządzonego z datą urodzenia: [...] lutego 1937 r., zamiast: [...] lutego 1934 r. Analiza akt sprawy dowodzi, że akt małżeństwa J. K. nr [...], sporządzony w dniu [...] sierpnia 1989 r., znajduje się w USC w R. Został on sporządzony na podstawie: zapewnień przedślubnych, przedstawionych odpisów skróconych aktów urodzenia oraz dowodów osobistych nupturientów. Organy wskazały, że akt urodzenia J. K. nr [...] sporządzony został w dniu [...] kwietnia 1958 r. przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w B., gdzie jako data urodzenia widnieje "[...] lutego 1937 roku". Zatem w sposób jednoznaczny stwierdzić można, że w chwili sporządzania przedmiotowego aktu małżeństwa nie został popełniony oczywisty błąd pisarski. Akt ten sporządzony został zgodnie z przedstawionym przez J. K. odpisem skróconym aktu urodzenia. Odnosząc się do twierdzeń skarżącego o nieuwzględnieniu przez organy przedstawionego przez niego postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] lutego 2013 r., sygn. akt [...], prostującego jego akt urodzenia oraz innych dokumentów, które świadczą, że prawidłowy rok urodzenia to 1934 r. a nie 1937 r., Sąd zauważa, że oczywistość błędu pisarskiego może być uznana w sytuacji, gdy nie budzi ona wątpliwość przy porównaniu z innymi dokumentami, zwłaszcza z wcześniej sporządzonymi aktami stanu cywilnego, których dane są reprodukowane w akcie. Oczywiste omyłki mogą być sprostowane na podstawie innych wcześniejszych dokumentów stanu cywilnego, pod warunkiem, że oczywistą omyłkę można porównać z aktami zbiorowymi, potwierdzającymi wadliwe przepisanie danych. Nie jest natomiast dopuszczalne sprostowanie aktu stanu cywilnego, w trybie art. 28 ustawy, na podstawie dowodu osobistego lub paszportu, które to dokumenty nie są źródłowe w odniesieniu do aktów stanu cywilnego. Prawidłowo też organy uznały, że przedstawione przez skarżącego postanowienie Sądu Rejonowego z dnia [...] lutego 2013 r. prostujące akt urodzenia nie daje podstawy do sprostowania aktu małżeństwa w trybie art. 28 ustawy. Postanowienie to dotyczy tylko i wyłącznie sprostowania aktu urodzenia nr [...] wydanego przez USC w B. i nie odnosi się do innych aktów stanu cywilnego. Na marginesie Sąd orzekający podkreśla, że w rozpoznawanym przypadku sprostowanie treści aktu małżeństwa skarżącego może ewentualnie nastąpić w postępowaniu przed sądem powszechnym. Zważyć bowiem trzeba, że dostosowanie treści aktu stanu cywilnego stwierdzającego zdarzenie niezgodne z prawdą do stanu rzeczywistego może nastąpić jedynie w postępowaniu sądowym. Nie może ono nastąpić w postępowaniu administracyjnym lub też sądowoadministracyjnym (K. Gondolek, A. Stanowska, Prawo o aktach stanu cywilnego z komentarzem. Przepisy wykonawcze i związkowe, Warszawa 1991 r., s. 47 - 48 oraz wyrok NSA z dnia 18 lipca 2001 r., V SA 493/01, LEX nr 53957). Wbrew twierdzeniom skarżącego, organy orzekające odmawiając sprostowania aktu małżeństwa, w sprawach nie naruszyły jego interesu prawnego, jak i nie naruszyły konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego. Z tych względów i na podstawie art. 151 P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie orzekł jak w sentencji.