II GZ 774/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 listopada 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1796/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji w sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 15 listopada 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1796/13 odmówił W. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji, na podstawie złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, ustalił, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia rentowego i z dochodów z gospodarstwa w łącznej wysokości 893,22 zł miesięcznie, otrzymał również stypendium socjalne z uczelni w wysokości 500 zł miesięcznie przez 5 miesięcy i część tych pieniędzy przeznaczył na czesne. Oświadczył, że posiada dwa rachunki bankowe, a nadto zaciągnął kredyt w wysokości 7.000 zł, (kopia umowy o kredyt obrotowy z 29 maja 2013 r. wraz z harmonogramem spłaty kredytu), za który zakupił Kombajn Bizon rok prod. 1979 (dołączył kopię umowy kupna). Wyjaśnił również, iż niektóre wydatki ma niezrealizowane, gdyż brakuje mu pieniędzy. Do pisma załączył m. in. zaświadczenie z dnia 21 sierpnia 2013 r. o wysokości rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego za 2011 r. (3.986,75 zł), potwierdzenie odbioru świadczenia ZUS za lipiec 2013 r. w wysokości 561,51 zł, wyciąg z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym za okres od 1.01 do 31.03.2013 r., kopię wyciągu z rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym za miesiąc sierpień 2013 r., kopię informacji o operacjach na rachunku bankowym w Banku Pocztowym w okresie od 17.05. do 12.09.2013 r., a także paragony fiskalne i kopie faktur dotyczące opłat za zakup oleju napędowego, benzyny i LPG, opłat za telefon, gaz, zakupy spożywcze, leki i telewizję cyfrową, potwierdzenia zakupu polis ubezpieczeniowych. Z nadesłanych polis ubezpieczeniowych wynika także, iż skarżący posiada samochód Polonez Truck GLI oraz ciągnik Ursus C 330, o czego nie wykazał w złożonym wniosku PPF. Sąd I instancji stwierdził, że po analizie złożonego wniosku jak i odpowiedzi na zarządzenie z dnia 28 sierpnia 2013 r., nie można dokonać pełnej oceny sytuacji materialnej skarżącego, a pismo procesowe złożone po ww. wezwaniu nie można uznać za rzetelną i wyczerpującą odpowiedź na zadane w nim pytania. Po pierwsze skarżąc złożył zaświadczenie o wysokości rocznego dochodu z gospodarstwa rolnego, jednakże dotyczyło ono 2011 r., a ponieważ przedmiotowy wniosek został złożony w sierpniu 2013 r., to oceniając sytuację majątkową skarżącego niezbędna jest wiedza na temat jego aktualnego dochodu z tego tytułu, nie zaś z roku 2011. Natomiast dla udokumentowania takiego dochodu w okresie rocznym dopuszczalne byłoby przedstawienie zaświadczenia za rok 2012. Skarżący nie wskazał w należyty sposób, jak kształtują się jego wydatki związane z mieszkaniem i niezbędnym utrzymaniem. Przedstawione paragony fiskalne potwierdzające dokonanie zakupów w sklepie "Biedronka" nie mogą być podstawą do oceny, jak kształtują się wydatki wnioskodawcy związane z niezbędnym utrzymaniem. Także nadesłane przez skarżącego kopie wyciągów z posiadanego rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym nie udokumentowały obrotów na tym rachunku we wskazanym okresie ostatnich 3 miesięcy, ponieważ dotyczyły one okresu od 1.01 do 31.03.2013 r. oraz za miesiąc sierpień 2013 r. Jednocześnie Sąd I instancji wyjaśnił, że pomimo ciężkiej sytuacji finansowej, na jaką wskazuje skarżący nie wszystkie środki finansowe znajdujące się w jego dyspozycji są w całości pożytkowane na niezbędne wydatki (bieżące, konieczne). Z dokumentów przesłanych przez skarżącego wynika, że skarżący posiada Poloneza Truck. Bez względu na rodzaj pojazdu tzn. jego markę i rok produkcji nie można uznać za niezbędny koszt utrzymania wydatków związanych z posiadaniem i eksploatacją samochodu (koszty ubezpieczenia, paliwa i napraw). Sąd wskazał, że o ile posiadanie samochodu mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle posiadanie samochodu w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. Zauważył też, że skarżący prowadząc gospodarstwo rolne, co wynika z akt sprawy, korzystał z pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej, lecz nie wyjaśnił ani we wniosku ani w dodatkowym oświadczeniu, jak kwestia dopłat do gruntów i upraw wpływa na osiągany dochód z gospodarstwa rolnego. Skarżący mając wiedzę o brakach przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie treści postanowienia z dnia 22 października 2013 r. mógł je uzupełnić wraz z wniesieniem sprzeciwu. Nie dokonał jednak tego, a jedynie przesłał formularz PPF z podobnymi danymi, jakie widnieją w formularzu złożonym w dniu 16 sierpnia 2013 r. Na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie wpływ miał również fakt, że skarżący występując ze skargą uiścił opłatę 100 zł tytułem należnego w sprawie wpisu sądowego. Wobec tego Sąd I instancji uznał, że skarżący był w stanie ponieść taki wydatek bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Zatem odmowa przyznania prawa pomocy w tym zakresie nie ma wpływu na prawo strony do sądu, bowiem nie ciążą na skarżącym na obecnym etapie inne koszty sądowe. Skarżący zaskarżył zażaleniem postanowienie Sądu I instancji podtrzymując swoje stanowisko o trudnej sytuacji finansowej i oświadczając, że zaświadczenie o dochodach z gospodarstw rolnych wydane jest z opóźnieniem rocznym, gdyż jest to związane z ukazaniem się obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, a które ukazało się 23 września 2013 r. Dlatego też po tej dacie mogło być wydane zaświadczenie o dochodach. Do zażalenia załączył wydruk zaświadczenia o dochodzie rocznym z posiadanego gospodarstwa rolnego za rok 2012 r., które wynosi 3572,35 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw na jego uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i we wskazanych przez stronę dowodach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia uznał, że wskazane przez skarżącego okoliczności decydujące o przyznaniu prawa pomocy nie są dla Sądu wiarygodne i wskazując na te okoliczności Sąd wykazał, dlaczego takiej wiarygodności przedstawionym faktom odmówił. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę dokonaną przez Sąd I instancji. Przedstawione przez skarżącego informacje należy uznać za niewystarczające do odtworzenia jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto skarżący przy wnoszeniu skargi do sądu uiścił już wpis sądowy w wysokości 100 zł, co – jak słusznie zauważył Sąd I instancji – świadczy o tym, że mógł on ponieść taki wydatek bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu, należało również go oddalić z uwagi na fakt, że na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego (przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie) brak przymusu adwokacko-radcowskiego, a skarżący jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do Sądu I instancji, jak również składanie odpowiednich pism w postępowaniu zażaleniowym dotyczącym przyznania prawa pomocy. W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie.