II FZ 236/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 816/13 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi z dnia 24 maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie wysokości stawki karty podatkowej za 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Łd 816/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia, skarżąca występując o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym podała w oświadczeniu o stanie rodzinnym, dochodach i majątku, zawartym na formularzu (PPF), że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem i pobiera emeryturę w wysokości 1.239,67 zł, jej mąż zaś otrzymuje rentę inwalidzką w kwocie 826,89 zł. Skarżąca wskazała przy tym, że majątek rodziny stanowią nieruchomości w postaci budynku mieszkalnego znajdującego się na działce o pow. 324,82 m², nieruchomości rolnej o pow. 1,1135 ha przeliczeniowego (oddana w użyczenie) oraz nieruchomości o pow. 3.311 m², a ponadto samochód osobowy marki Renault (rok produkcji 2004). Uzasadniając wniosek skarżąca dodatkowo wyjaśniła, że zgodnie z orzeczeniem ZUS z dnia 29 czerwca 2012 r. jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia 30 czerwca 2014 r. Ponadto oświadczyła, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym i rzecznikiem patentowym. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżąca w piśmie z dnia 26 listopada 2013 r. wyjaśniła, że wykazana kwota 200.000 zł na rachunku bankowym stanowi pozostałość z przyznanego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta Ł. z dnia 14 września 2006 r. odszkodowania i jest przeznaczona na remont pomieszczeń piwnicznych z powodu występującej wilgoci i śladów zagrzybienia ścian. Ewentualna pozostała kwota zostanie wykorzystana na wyposażenie pustych lokali mieszkalnych usytuowanych na poziomie wysokiego parteru. Jednocześnie skarżąca wskazała, że nie uzyskuje dochodu z tytułu prowadzenia zakładu fryzjerskiego, o którym mowa w zaskarżonej decyzji. Dodała, że podstawowa kwota wydatków przeznaczanych na utrzymanie rodziny z okresu ostatnich trzech miesięcy wynosi 992,48 zł i nie obejmuje kosztów związanych z rozpoczętym już sezonem grzewczym. Do pisma skarżąca załączyła wyciąg z posiadanego rachunku bankowego i zeznania podatkowe za rok 2012. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 grudnia 2013 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. Oddalając wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd pierwszej instancji, postanowieniem z dnia 9 stycznia 2014 r., powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm. zwanej dalej: P.p.s.a.) stwierdził, że wobec faktu posiadania na rachunku bankowym kwoty 200.000 zł, bez względu na jej przeznaczenie, nie sposób uznać, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W ocenie sądu zestawienie powyższego odszkodowania z kwotą wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł), nawet przy uwzględnieniu niewątpliwej konieczności ponoszenia kosztów utrzymania własnego i pozostałych wydatków, dowodzi niezbicie, że sytuacja majątkowa skarżącej pozwala jej na poniesienie kosztów związanych ze skargą inicjującą postępowanie przed sądem odwoławczym i reprezentacją przez profesjonalnego pełnomocnika w tym postępowaniu. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca podniosła, że z tytułu toczącego się postępowania przyznane odszkodowanie pieniężne po waloryzacji podlega w całości zwrotowi, nadto zaś wskazała, że zadłużenie jej męża z tytułu wypłaconego odszkodowania bez ustawowych odsetek wynosi 565.117 zł. W załączniku zamieszczono odpis decyzji Prezydenta Miasta Ł. orzekającej o ustaleniu i przyznaniu odszkodowania z tytułu wywłaszczonej nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności oraz do materiału dowodowego zebranego w sprawie i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego tym wymogom sprostał. Dokonana analiza sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. Należy przy tym wskazać, iż skarżąca wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, które przysługuje, gdy wykaże się, że nie jest się w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Tymczasem w uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazuje, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku koniecznego dla siebie. Oznacza to, iż sama przyznaje, że brak jest obiektywnych przeszkód uniemożliwiających jej poniesienie kosztów postępowania, co przemawia za odmownym stanowiskiem w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy podnieść, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości (na co wskazuje skarżąca we wniosku) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (postanowienie NSA z 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA). Także sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może nie mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków brakuje bieżących środków finansowych (postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, CBOSA). Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że zażalenie jako bezzasadne należało w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalić.