II FZ 1569/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del). Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnym w Lublinie z dnia 31 października 2013 r. I SA/Lu966/13 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia 17 lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie podatku rolnego za 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. J. W. (dalej jako strona), w skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie na decyzję w przedmiocie wymiaru podatku rolnego za 20011 r., a następnie w urzędowym formularzu PPF, zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że: - prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; - zamieszkuje w domu o powierzchni ok. 100 m², stanowiącym współwłasność z siostrą i bratem; - posiada grunty o powierzchni ok. 3,91 ha; - posiada (we współwłasności z siostrą i bratem) budynki gospodarstwa rolnego (obora, stodoła); - nie ma żadnych innych zasobów finansowych;- jest osobą chorą (usztywnienie biodra, deformacja kolana); - posiada orzeczoną bezterminowo II grupę inwalidzką wraz z koniecznością częściowej pomocy osób drugich w czynnościach codziennych (orzeczenie lekarskie z 27 lipca 1992r.); - użytkuje swoją część gospodarstwa, lecz do prac rolnych musi wynajmować osoby trzecie; - utrzymuje się z renty w kwocie 1448,05 zł; - do stałych wydatków strony należą wydatki na wodę, wywóz nieczystości, opał, telefon, energię elektryczną, gaz, ubezpieczenie budynków i motoroweru, paliwo oraz zakup leków, butów ortopedycznych i papierosów. 2. Referendarz sądowy zwolnił stronę od kosztów sądowych (każdorazowo ponad kwotę 50 zł), a w pozostałej części wniosek oddalił. 3. Sąd pierwszej instancji, po rozpoznaniu sprzeciwu strony, postanowieniem z 31 października 2013 r. I SA/Lu 966/13, przyznał stronie prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części przekraczającej 50 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu powołał się na zapisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz.270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) i wskazał, że strona jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego ponieść w sprawie niniejszej opłaty lub wydatki w wysokości nieprzekraczającej każdorazowo kwoty 50 zł, nawet gdyby okazało się, że zbiega się to w czasie z koniecznością poniesienia opłat lub wydatków także w każdej z pozostałych 6 spraw ze skarg wniesionych przez stronę (sygn. akt I SA/Lu 962/13 – I SA/Lu 967/13). Sąd zauważył, że strona otrzymuje co miesiąc rentę w kwocie 1448 zł i z kwoty tej pokrywa konieczne wydatki, w tym związane z mieszkaniem i stanem zdrowia, w łącznej kwocie średnio około 800-900 zł (woda, opał, energia elektryczna, gaz do butli, telefon, leczenie i zaopatrzenie ortopedyczne). Nawet więc przy uwzględnieniu ewentualnej konieczności dokonywania zakupów żywności uzupełniających produkty pochodzące z własnego gospodarstwa rolnego i pominięciu ewentualnych środków pieniężnych uzyskiwanych w związku z prowadzoną produkcją rolną stwierdzić należy, że jest on w stanie poczynić nienaruszające koniecznego utrzymania oszczędności dla sfinansowania kosztów sądowych w sprawie niniejszej w zakresie (każdorazowo) kwoty 50 zł. 4. Strona, w zażaleniu z 15 listopada 2013 r., wniosła o zmianę postanowienia "w kwestii przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (w pełnym zakresie)" w sprawach I SA/Lu 962/13 do 967/13. W uzasadnieniu poinformowała o tym, że "ośmioletni spór niszczy go finansowo". Powinno zostać jej przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ bez tego, z uwagi na wykształcenie, stan zdrowia, ilość pism, jaką otrzymuje od organów – nie ma szans na wygrana. Strona powołała się na fakt, ze WSA w Lublinie, po wniesieniu sprzeciwu, przyznał jej zwolnienie od kosztów sadowych, a sytuacja życiowa i zdrowotna strony nie zmienia się od tego czasu. Strona poinformowała, że jej stałe, miesięczne wydatki wynoszą ok. 1000 zł. Nadto ponosi dodatkowe wydatki na koszty pomocy innych osób związane z pomocą w codziennej egzystencji (np. obcięcie paznokci). Zdaniem strony, obciążenie jej dodatkowymi kosztami może być przyczyną pogorszenia jej stanu zdrowia i warunków egzystencji. Zły stan zdrowia w połączeniu z przewlekłością postępowania tworzą sytuację szczególną, "w której każdy powinien pomóc". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje 1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 2. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. 3. Sąd odwoławczy wskazuje, że strona ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. 4. Z utrwalonego orzecznictwa sądowego wynika, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma więc umacniać wyjątkowość stosowania tej instytucji. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. 5. W ocenie Sądu odwoławczego, strona nie wykazała w treści zażalenia, by nie była w stanie w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego ponieść w sprawie niniejszej opłaty lub wydatki w wysokości nieprzekraczającej każdorazowo kwoty 50 zł, nawet gdyby okazało się, że zbiega się to w czasie z koniecznością poniesienia opłat lub wydatków także w każdej z pozostałych 6 spraw ze skarg wniesionych przez stronę. Mimo tego, że takie ustalenie poczynił wprost sąd pierwszej instancji, strona ograniczyła się jedynie do przedstawienia własnej opinii na temat swojej zdolności finansowej. Tymczasem już z prostego zestawienia zadeklarowanych przez stronę dochodów z renty i zasiłków (ok. 1400 zł) wynika zdolność poczynienia przez stronę oszczędności na poczet kosztów sporów sądowych, na które to okoliczności trafnie zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji. Uwaga ta i ocena zdolności finansowej strony jest uniezależniona od oceny jej oświadczenia, w którym podała wprost, że "nie ma mowy o dochodzie z (posiadanej) ziemi, bo wszystko najmuję" (rubryka 9 formularza ppf). Nie wydaje się także, by podnoszony przez skarżącego stan zdrowia i konieczność poratowania zdrowia były okolicznościami wskazującymi na błąd sądu pierwszej instancji w ocenie zdolności majątkowej strony w sytuacji, kiedy wydatki strony tylko na używki (papierosy) sięgają kwoty 150 zł miesięcznie (rubryka 11 pkt 10 formularza ppf). Fakt jednorazowego przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w jednym ze sporów, które toczy przed sądem wpływa na sytuację majątkową strony w ten sposób, że zwiększa ilość środków pozostawionych jej do swobodnego dysponowania. Z uwagi na to, ze zdolność strony do poczynienia nakładów związanych z postępowaniem sądowym jest badana w każdej sprawie z osobna, korzystne dla strony (a niekorzystne dla budżetu państwa) rozstrzygnięcie w jednej z nich, zwłaszcza wobec znikomości wyjaśnienia podstaw przyznania stronie prawa pomocy, nie jest okolicznością skutkującą zwolnieniem strony od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu odwoławczego, w niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia nie dołączyła żadnych załączników (poza odpisem postanowienia z 12 września 2013 r. I SA/Lu 763/13), które, jak wskazano powyżej, mogłyby wpłynąć na losy wniosku o przyznanie prawa pomocy. 6. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.