II OZ 171/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Kamiński po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 2257/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. L. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 sierpnia 2013 r. nr DSO-WEL-6102-43/2013 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2257/13, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zw. dalej p.p.s.a., odmówił przyznania prawa pomocy J. L. w sprawie z jego skargi na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 sierpnia 2013 r. nr DSO-WEL-6102-43/2013 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że wnioskiem złożonym w dniu 30 sierpnia 2013 r. skarżący zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu w ww. sprawie. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że: 1) gospodarstwo domowe prowadzi z żoną i synami (w wieku 14 i 33 lat), 2) jego żona (E. L.) jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę za wynagrodzeniem 1920 złotych brutto miesięcznie, 3) skarżący poszukuje pracy i utrzymuje się z prac dorywczych, a dochody te obciążone są egzekucją komorniczą, 4) syn skarżącego (K. L.) pozostaje bez pracy od czerwca 2013 r., 5) rodzina nie posiada majątku (ruchomego, nieruchomego), 6) na wynajem i utrzymanie mieszkania (media) przeznacza ok. 1300 złotych miesięcznie. Wnioskodawca dołączył do wniosku kopie zeznań podatkowych o wysokości dochodu za 2012 r. złożonych przez pełnoletnich członków rodziny. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie z dnia 1 października 2013 r. dodatkowo wskazał, że "jedynymi środkami na bieżące utrzymanie są dochody uzyskiwane przez E. L.", żaden z członków rodziny nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej (zabezpieczenia społecznego) i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna oraz nie posiada rachunku bankowego, czynsz najmu mieszkania wynosi 900 złotych (skarżący przedstawił kopię umowy najmu mieszkania z dnia 22 października 2010 r.); a łączny koszt utrzymania mieszkania wznosi ok. 1200-1300 złotych. Skarżący przedstawił także kopię zaświadczenia o wysokości środków wyegzekwowanych w toku postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. J. L. wniósł sprzeciw do Sądu. W sprzeciwie wskazał, że część kosztów wynikających z opłat za wynajem mieszkania w kwocie 900 złotych pokrywa matka skarżącego. Dodatkowo w odpowiedzi na wezwanie z dnia 2 grudnia 2013 r. skarżący poinformował, że z tytułu pracy dorywczej skarżący J. L. oraz jego syn K. L. uzyskują średnio miesięcznie kwotę 900 złotych. Z kolei stałe koszty utrzymania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym kształtują się na poziomie 350 złotych miesięcznie. Żadna z osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiada rachunku bankowego. Sąd Wojewódzki mając na względzie treść art. 260, art. 245 § 1 i art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), zw. dalej p.p.s.a. wskazał, że zgodnie z oświadczeniami skarżącego jego rodzina utrzymuje się nie tylko z wynagrodzenia żony 1920 złotych brutto miesięcznie, ale także ze środków z pracy dorywczej w kwocie 900 złotych miesięcznie oraz 900 złotych miesięcznie przekazywanych na rzecz skarżącego przez jego matkę jako czynsz najmu. Jednocześnie koszty ponoszone przez wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą około 750 złotych miesięcznie (około 400 złotych pozostałych kosztów utrzymania mieszkania oraz 350 złotych na utrzymanie osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym). Skarżący nie przedstawił innych wydatków ponoszonych we wspólnym gospodarstwie domowym, ani też przez któregoś z członków rodziny. Skarżący nie przedstawił stosownych dokumentów potwierdzających koszty utrzymania jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Jedynym udokumentowanym wydatkiem rodziny skarżącego jest czynsz najmu, którego ciężar według oświadczenia skarżącego ponosi jego matka. Rzeczywiste obciążenia i możliwości płatnicze skarżącego należało zatem zbadać wyłącznie na podstawie oświadczeń skarżącego. W ocenie Sądu Wojewódzkiego przedstawione źródła utrzymania wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz partycypowanie w kosztach utrzymania przez matkę skarżącego, która nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wskazują, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego oraz skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Wskazane przychody znacznie przewyższają ponoszone koszty utrzymania, które wynoszą według oświadczenia skarżącego około 750 złotych. Skarżący nie udokumentował jakichkolwiek innych kosztów utrzymania. Dodatkowo wynagrodzenie żony skarżącego stanowi stałe źródło utrzymania, a praca dorywcza skarżącego i jego syna dodatkowo zwiększa kwotę, którą miesięcznie dysponują razem wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym skarżącego. Sąd Wojewódzki wskazał, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W rozpatrywanej sytuacji trudno stwierdzić, że skarżący jest osobą, która nie jest w stanie pozyskać kwot umożliwiających udział w sporze sądowym. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego skarżący nie wykazał, by zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Sytuacja majątkowa skarżącego nie pozwala również stwierdzić, by poniesienie kosztu skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika przekraczało jego możliwości finansowe. Zażalenie (zatytułowane "sprzeciw od postanowienia") na powyższe postanowienie wniósł skarżący podnosząc naruszenie w sposób istotny przysługującego mu prawa wynikającego z art. 243 § w zw.z art. 244 § 1 p.p.s.a. wskazując na te zarzuty wniósł o poznanie prawa pomocy oraz zwolnienie ze wszystkich kosztów sądowych wynikających z art. 239 pkt 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma uzasadnionych podstaw, zatem nie może odnieść zamierzonego skutku. Co do zasady instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). przy rozpoznaniu wniosku na podstawie tej przesłanki mniejsze znaczenie ma aspekt wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść, gdyż przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowym jest możliwe tylko wówczas, gdy strona nie jest w stanie ponieść nawet minimum kosztów. Nie ulega wątpliwości, że okoliczności przedstawione przez skarżącego nie dawały podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych. Zwolnienie takie byłoby usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat, czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie niniejszej taka sytuacja nie ma miejsca. Należy bowiem mieć na uwadze, że w gospodarstwie domowym skarżącego uzyskiwany jest przez członków jego rodziny stały dochód miesięczny, tj. wynagrodzenie żony w kwocie 1920 złotych brutto, środki pieniężne z pracy dorywczej w kwocie 900 złoty oraz środki pieniężne przekazywane przez matkę skarżącego na pokrycie czynszu najmu 900 złotych, które przy racjonalnym gospodarowaniu pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Powyższe oznacza, że zasadnie Sąd Wojewódzki zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze wszystkie wyżej opisane okoliczności faktyczne i argumenty prawne Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie z mocy art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.