I OSK 1922/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Paweł Tarno, po rozpoznaniu w dniu 22 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 873/13 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z 12 grudnia 2013 r., II SA/Po 873/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę J. L. na decyzję Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W uzasadnieniu, Sąd I instancji wskazał, że pomimo wezwania J. L. nie uiścił wpisu od wniesionej skargi w terminie oznaczonym w zarządzeniu, to znaczy w ciągu 7 dni od daty doręczenia wezwania. Skarżący – prawidłowo pouczony – nie wniósł zażalenia na zarządzenie, które stało się prawomocne. Wprawdzie skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy domagając się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego, jednakże przedmiotowy wniosek został wniesiony 11 września 2013 r. (data nadania potwierdzona stemplem pocztowym). Zatem, nastąpiło to już po upływie wskazanego w zarządzeniu terminu do uiszczenia wpisu, który upłynął z dniem 6 września 2013 r. W takiej sytuacji, złożony wniosek nie mógł skutecznie zniweczyć konsekwencji płynących z faktu nieuiszczenia wpisu w terminie. Złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi jest bezskuteczne wobec wymogu opłacenia tej skargi. Zatem, Sąd I instancji odrzucił skargę powołując art. 220 § 1 i 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. W skardze kasacyjnej, J. L. zaskarżył opisane postanowienie w całości, zarzucając: 1. naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez odrzucenie skargi bez uprzedniego rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy i w efekcie pozbawienie go prawa do sądu; 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: a) art. 220 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na wezwaniu skarżącego do uiszczenia opłaty stałej od skargi pomimo braku podstaw do działania w tym zakresie wobec uprzednio złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów postępowania, a w konsekwencji odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu stałego oraz przyznanie prawa pomocy w ograniczonym zakresie (bez zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi) w oparciu wyłącznie o wniosek z 10 września 2013 r. z pominięciem wniosku złożonego przez skarżącego wraz z odpisem skargi 11 marca 2013 r. Ewentualnie, zarzucono nieważność postępowania przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu z uwagi na art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., poprzez pozbawienie strony możności obrony swoich praw, wskutek nierozpoznania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego wraz z odpisem skargi, i rozpoznanie wyłącznie wniosku z 10 września 2013 r., który nie mógł odnieść skutku w odniesieniu do wpisu od skargi, co spowodowało odrzucenie skargi z uwagi na brak uiszczenia wpisu. Z uwagi na przedstawione zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania oraz zwrot nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. W uzasadnieniu wnoszący skargę kasacyjną podniósł, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika, został złożony 11 marca 2013 r. wraz ze skargą na decyzję Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z [...] lutego 2013 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Wniosek ten nie został jednak przekazany sądowi administracyjnemu. Na dowód wskazanej okoliczności, do skargi kasacyjnej dołączona została kopia skargi opatrzona urzędowym poświadczeniem przedłożenia (prezentatą) w dniu 11 marca 2013 r. w sekretariacie Rektora UAM w Poznaniu oraz kopia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych opatrzona kopią prezentaty Uniwersytetu, również wskazującą na złożenie w dniu 11 marca 2013 r. w sekretariacie Rektora UAM w Poznaniu. O tym, że jego wniosek nie został wzięty przez Sąd I instancji pod uwagę, skarżący dowiedział się dopiero z uzasadnienia postanowienia o odrzuceniu skargi. Ponadto, wniosek z 10 września 2013 r. o przyznanie prawa pomocy złożony w Sądzie, który spowodował przyznanie skarżącemu prawa pomocy postanowieniem z 23 grudnia 2013 r. został zatytułowany "powtórny wniosek o przyznanie prawa pomocy", co powinno skutkować podjęciem przez WSA w Poznaniu postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. Z tego względu nieprawidłowo wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi a następnie odrzucono ją z uwagi na brak uiszczenia wpisu. Niedopuszczalne jest odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu przed rozpoznaniem wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Wydanie orzeczenia, pomimo znajdującego się w aktach sprawy nierozpoznanego wniosku, stanowi ewidentny przykład pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw, co skutkuje nieważnością postępowania. Z tych samych względów jest zasadny zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył prawo strony do rozstrzygnięcia jej sprawy przez sąd. Zarządzeniem z 10 września 2014 r. wezwano Rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., do nadesłania oryginału lub urzędowo poświadczonego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego 11 marca 2013 r., ewentualnie do potwierdzenia że dokument został przez J. L. złożony 11 marca 2013 r. W odpowiedzi, organ potwierdził, że wskazany dokument został złożony przez skarżącego 11 marca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu, ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej były zasadne. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przed odrzuceniem skargi z powodu nieuiszczenia wpisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu powinien był rozpoznać wniesiony przez skarżącego razem ze skargą, to jest 11 marca 2013 r., wniosek o przyznanie prawa pomocy – który obejmował zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Jak wynika z podjętego później, to jest 23 grudnia 2013 r., postanowienia WSA w Poznaniu, skarżący spełniał warunki umożliwiające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Pomimo tego, że w aktach sprawy II SA/Po 873/13 nie ma wniosku o przyznanie prawa pomocy złożony do organu 11 marca 2013 r., to Rektor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu potwierdza prawdziwość dokumentu, którego kopię J. L. dostarczył razem ze skargą kasacyjną. Przedstawione powyżej okoliczności wskazują zatem, że prawidłowo złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został rozpoznany przez Sąd nie tylko przed wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi, ale i przed odrzuceniem skargi z powodu nieuiszczenia wpisu. Świadczy to o pozbawieniu skarżącego możności obrony swych praw, co stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 i art. 182 § 1 i 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym orzekł jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.