II OZ 376/14

Dnia 17 kwietnia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Po 541/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ochrony zwierząt postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Po 541/13, odmówił M. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie ochrony zwierząt. W uzasadnieniu podkreślono, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu I instancji wnioskodawca powyższych okoliczności nie wykazał, mimo, że miał po temu sposobność tak przy wnoszeniu sprzeciwu od postanowienia z dnia 26 lipca 2013 r., jak i później, na co wskazuje treść wezwania sądowego (zarządzenia) z dnia 30 października 2013 r. (data doręczenia 6 listopada 2013 r.). Ponadto Sąd podniósł, że wnioskodawca nie wskazał też, by miał jakieś zaległości w bieżących opłatach, jak również oświadczył, że nie korzysta z żadnych pożyczek i kredytów. Poprzestał na stwierdzeniu, że koszty utrzymania rodziny ulegają zmianie z uwagi na różną wysokość miesięcznych kosztów leków i leczenia, pochłaniających około 900 zł. W ocenie Sądu wyjaśnienie powyższych okoliczności jest istotne z punktu widzenia możliwości poniesienia kosztów postępowania, bowiem wysokość miesięcznych wydatków również wskazuje na wielkość środków, jakimi rodzina rzeczywiście rozporządza. W ocenie Sądu, niewystarczające jest poprzestanie na samym twierdzeniu, że rodzina ponosi wysokie koszty utrzymania, bez przedstawienia chociażby – w braku faktur i rachunków – wiarygodnego oszacowania takich kosztów. Skarżący złożył jedynie oświadczenie odnośnie swojego stanu majątkowego i zobowiązał się do dostarczenia żądanych dokumentów, których jednak nie dostarczył. W związku z tym nie było możliwe przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.". Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. K. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przedstawione przez skarżącego dokumenty nie pozwalają przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na uwagę zasługuje, że na skierowane przez Sąd wezwanie skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów, a analiza dokumentów nadesłanych przez skarżącego przy zażaleniu, nie potwierdziła by skarżący wykazał, że znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, ani że ponosi aktualnie koszty leczenia, ponieważ przedstawił na tę okoliczność jeden rachunek i wyniki badań sprzed 3-4 lat, a także zaświadczenia lekarskie o stanie zdrowia. Wykazując aktualną sytuację finansową skarżący przedstawił rachunki za leki dla matki za grudzień 2013 r. i styczeń 2014 r. na łączą kwotę 264,42 zł, fakturę za zakup przyprawy (62 zł), potwierdzenie uiszczenia podatku od nieruchomości (81 zł), "części" pit-37 (nie wiadomo kogo dotycząca), wydruki z konta bakowego, dowody zakupu oleju napędowego i inne rachunki, z których w zasadzie wynika, że skarżący, jak i jego matka pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym, nie znajdują się w trudnej sytuacji finansowej. Skarżący w zażaleniu zatem nie wykazał, że rzeczywiście koszty leczenia jego i matki wynoszą miesięcznie 900 zł. Nie mniej jednak zasadniczym powodem odmowy przyznania prawa pomocy była okoliczność, że skarżący pomimo wezwania na podstawie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia określonych dokumentów, które miały być uzupełnieniem oświadczenia odnośnie jego stanu majątkowego, nie uczynił zadość temu wezwaniu. Zasadnie zatem Sąd I instancji w sytuacji, gdy skarżący, pomimo wezwania, nie przedstawił wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej uznał, że wniosek nie może być uwzględniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawidłowo ocenił przedstawioną sytuację finansową skarżącego jako niewystarczającą do przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji na mocy art. 184 w związku z art.197 p.p.s.a.