II OSK 1288/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt IV SAB/Wa 159/13 odrzucającego skargę L.S. na bezczynność Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w H. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wydanie paszportu postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2013 r., sygn. akt IV SAB/Wa 159/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę L.S. na bezczynność Konsula Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej w H. w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o wydanie paszportu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżący mający miejsce zamieszkania za granicą został wezwany zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2013 r. do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi poprzez ustanowienie pełnomocnika do doręczeń w Polsce, pod rygorem jej odrzucenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wskazał, że swoim pełnomocnikiem do doręczeń ustanawia "Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Pana [...] Adres Kancelarii: ul. [...],[...] W.". W ocenie Sądu w niniejszej sprawie skarżący nie wykonał wezwania i nie ustanowił pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania w Polsce, bowiem wskazanie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej jako pełnomocnika do doręczeń nie stanowi prawidłowego jego wykonania. Dalej Sąd wskazał, że Prezydent RP jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej, a jego konstytucyjne prerogatywy nie stanowią spełniania funkcji administracyjnej. Dlatego Prezydent RP nie może być ustanowiony pełnomocnikiem do doręczeń. Od powyższego postanowienia skargę kasacyjną wywiódł skarżący zaskarżając to postanowienie w całości i zarzucając mu naruszenie: 1/ art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 299 § 1 i 2 P.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi, w sytuacji gdy skarżący wykonał wezwanie Sądu i ustanowił pełnomocnika do doręczeń w terminie otwartym do ustanowienia takiego pełnomocnika, 2/ art. 6 w zw. z art. 299 § 1 i 2 P.p.s.a. poprzez zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji pouczenia skarżącego występującego w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, o (i) tym, kto może pełnić rolę pełnomocnika do doręczeń oraz (ii) jakie wymogi formalne muszą zostać spełnione, aby doszło do jego ustanowienia, a także ewentualnie i z ostrożności procesowej poprzez zaniechanie przez Sąd pierwszej instancji pouczenia skarżącego, iż ustanowiony w sprawie pełnomocnik do doręczeń nie może tej funkcji w sprawie pełnić i wezwania skarżącego do ponownego ustanowienia pełnomocnika do doręczeń. Naruszenie wyżej wymienionych przepisów postępowania miało wpływ na wynik sprawy, bowiem doprowadziło do bezzasadnego odrzucenia skargi. W związku z powyższym na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 P.p.s.a. oraz art. 203 pkt 1 i art. 250 P.p.s.a. wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz przyznanie kosztów zastępstwa procesowego ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi z urzędu wg norm przepisanych. Jednocześnie oświadczył, że koszty nieopłaconej pomocy prawnej nie zostały zapłacone ani w całości ani w części. W uzasadnieniu pełnomocnik wskazał, że – w jego ocenie – stanowisko Sądu pierwszej instancji jest błędne. Skarżący wskazał bowiem jako pełnomocnika do doręczeń Prezydenta RP [...], podając adres jego kancelarii. Wskazał także na przepis art. 299 P.p.s.a., który nie precyzuje, które podmioty nie mogą zostać ustanowione pełnomocnikiem do doręczeń w Polsce. Nadto podniósł, że Sąd nie pouczył skarżącego kto może pełnić rolę pełnomocnika do doręczeń oraz jakie wymogi formalne muszą zostać spełnione żeby do ustanowienia takiego pełnomocnika doszło. Dlatego nie można uznać za prawidłowe obarczenie skarżącego negatywnymi konsekwencjami i odrzucenie skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor z ostrożności procesowej podniósł zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 58 § 3 w zw. z art. 299 § 1 i 2 P.p.s.a. w zw. z art. 6 P.p.s.a. polegający na odrzuceniu skargi bez uprzedniego pouczenia skarżącego, iż ustanowiony w sprawie pełnomocnik do doręczeń nie może tej funkcji w sprawie pełnić lub też iż ustanowienie pełnomocnika przeprowadzone zostało nieprawidłowo i wezwania skarżącego do ponownego ustanowienia pełnomocnika do doręczeń. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, zatem przedmiotową sprawę należało rozpoznać w granicach zakreślonych podniesionymi w złożonej skardze kasacyjnej zarzutami. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach niniejszej sprawy zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. w zw. z art. 299 § 1 i 2 P.p.s.a. jest usprawiedliwiony, chociaż argumentacja przedstawiona na poparcie tego zarzutu okazała się chybiona. Brak było bowiem w sprawie podstaw do wzywania strony do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń w Polsce. Przepis art. 299 § 1 P.p.s.a. dotyczy sytuacji, w której strona mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę za granicą, a która nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce, zobowiązana jest wraz z wniesieniem skargi ustanowić pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Polsce. Jest to przepis dotyczący nieograniczonego kręgu podmiotów mających miejsce zamieszkania lub siedzibę poza granicami Polski, a niemających pełnomocnika do prowadzenia ich sprawy w Polsce. Natomiast przepis art. 11355 § 1 K.p.c. (w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, Dz. U. z 2013 r., poz. 880 ze zm., która weszła w życie w dniu 17 sierpnia 2013 r.) stanowi, że "strona, która nie ma miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczypospolitej Polskiej lub w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, jeżeli nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy zamieszkałego w Rzeczypospolitej Polskiej, jest obowiązana wskazać pełnomocnika do doręczeń w Rzeczypospolitej Polskiej". Norma ta ogranicza zakres stosowania przepisów nakazujących wskazanie pełnomocnika do doręczeń do sytuacji, w której strona ma miejsce zamieszkania, zwykłego pobytu lub siedzibę w państwie, które nie jest członkiem Unii Europejskiej. W konsekwencji w stosunkach między sądem polskim, a stroną mającą miejsce zamieszkania, zwykłego pobytu lub siedzibę na terytorium RP lub innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej konieczne będą tzw. efektywne doręczenia zarówno wówczas, gdy będzie to pierwsze pismo w sprawie jak i kolejne doręczenia w toku postępowania. Omawiany przepis art. 11355 § 1 K.p.c. będzie miał zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym na mocy art. 300 P.p.s.a., zgodnie z którym "w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania w zakresie obrotu zagranicznego stosuje się odpowiednio przepisy o ustroju sądów powszechnych oraz przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące międzynarodowego postępowania cywilnego". Skoro norma art. 299 § 1 P.p.s.a. nie reguluje wprost kwestii doręczeń podmiotom mającym siedzibę lub miejsce zamieszkania w "innym państwie członkowskim Unii Europejskiej", a przepis art. 11355 § 1 K.p.c. odnosi się do tej kwestii bezpośrednio, to w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym takiego podmiotu należy zastosować przepis art. 11355 § 1 K.p.c. w zw. z art. 300 P.p.s.a. Za taką interpretacją przemawia także treść art. 18 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ustanawiającego zakaz dyskryminacji ze względu na przynależność państwową. Tym samym w stosunku do podmiotu mającego miejsce zamieszkania na terenie państwa członkowskiego Unii Europejskiej (skarżący mieszka na terenie Niemiec) brak było podstaw do zastosowania art. 299 § 1 i 2 P.p.s.a., tj. do wzywania skarżącego do uzupełnienia braków skargi w postaci ustanowienia pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania w Polsce, a w konsekwencji do odrzucenia skargi z powodu jego nieustanowienia, czym doszło także do naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Powyższe stanowi wystarczającą podstawę do uwzględnienia skargi kasacyjnej i uchylenia zaskarżonego postanowienia. Natomiast pozostałe zarzuty związane z naruszeniem art. 6 P.p.s.a. nie zasługują na uwzględnienie. Skoro Sąd wadliwie wezwał skarżącego do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń, to nie można przyjąć, że ewentualne uchybienie art. 6 P.p.s.a. mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.