I OSK 552/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Kudrzycka po rozpoznaniu w dniu 27 października 2015 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 484/13 w sprawie ze skargi D.P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od D.P. na rzecz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kwotę 350 (trzysta pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 6 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 484/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi D.P., uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...]. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu wniosku D.P. (następcy prawnego M.P. i J.P.), odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy Pilica z dnia [...] kwietnia 1976 roku nr [...] orzekającej o przejęciu na własność państwa nieruchomości rolnej o nr ew. [...] położonej na terenie wsi K. stanowiącej byłą własność małżonków M.P. i J.P. Po rozpoznaniu wniosku D.P. o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej k.p.a.), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. Organ wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] kwietnia 1976 r. Naczelnik Gminy Pilica, na podstawie art. 29 i art. 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność państwa za rentę i spłaty pieniężne ( Dz. U nr 21, poz. 118, dalej u.p.g.r.), przedmiotowa nieruchomość należąca do J.P. została, po rozpatrzeniu jego wniosku, przekazana przez właściciela na rzecz Skarbu Państwa za spłaty pieniężne. Minister podkreślił, że treść kontrolowanej decyzji jest niezgodna z treścią aktu własności ziemi nr [...], z którego wynika, że właścicielami nieruchomości są M.P. i J.P. Jednakże, zdaniem organu, niewskazanie w treści decyzji M.P. jako współwłaścicielki nieruchomości nie świadczy o rażącym naruszeniu prawa, a tego rodzaju uchybienie należy zakwalifikować jako uchybienie formalne. Organ zaznaczył, że uznanie powyższego uchybienia jako rażącego mogłoby mieć miejsce jedynie wówczas, gdyby przepisy u.p.g.r. uzależniały możliwość wydania decyzji o przejęciu nieruchomości od wskazania w treści decyzji danych małżonka będącego współwłaścicielem tej nieruchomości. Przepisy tej ustawy takiego obowiązku nie przewidywały, a jedynie wymagana była zgoda współmałżonka. Ustawa nie nakładała również szczególnej formy do wyrażenia zgody. Zdaniem organu, w tej sytuacji uzasadnione jest uznanie, że przejawem wyrażenia zgody przez M.P. było niekwestionowanie przez nią faktu odpłatnego przekazanie nieruchomości na własność państwa. Organ wyjaśnił też, że odtworzenie stanu faktycznego sprawy było utrudnione, gdyż nie zachowała się większość akt prowadzonego postępowania. Brak dokumentacji, w ocenie organu, nie pozwala domniemywać braku legalizmu w działaniu organu administracji publicznej, w sytuacji gdy ustalenia zawarte w decyzji jednoznacznie wskazują, że została ona wydana po rozpatrzeniu wniosku właściciela nieruchomości. Stwierdzenie to nie pozwala wykluczyć, że powołany wniosek mógł zostać złożony, lecz nie zachował się zasobach archiwalnych. Dodatkowo, w ocenie organu, niekwestionowanie przez byłych właścicieli kontrolowanej decyzji ani w drodze odwołania, ani przy użyciu trybów nadzwyczajnych wzruszenia decyzji, świadczy że zgadzali się oni z treścią decyzji, a przekazanie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa odbyło się za ich wiedzą i zgodą. Organ wskazywał, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było podstaw do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji, gdyż stwierdzenie nieważności oparte byłoby na domniemaniach, co jest niedopuszczalne. Skargę na powyższą decyzję wniosła D.P. zarzucając organowi naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 28 ust.1 u.p.g.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na odwołaniu się przez organ do domniemania złożenia przez rodziców skarżącej wniosku o przejęcie przez państwo gospodarstwa rolnego, podczas gdy przepis ten wymaga wprost i bezwzględnie wniosku rolnika wyrażającego jego wolę do przejęcia gospodarstwa rolnego. W skardze zarzuciła także naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a. poprzez niepodjęcie w toku postępowania wszelkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia stanu faktycznego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli; art. 8 i art. 80 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania skarżącej do władzy publicznej poprzez rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o domniemania i przypuszczenia oraz treść kwestionowanej decyzji, a nie na podstawie całokształtu materiału dowodowego; art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie i nieodniesienie się do wnioskowanych przez skarżącą dowodów, które potwierdzały jej stanowisko oraz których przedmiotem były okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy, a także rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o nieudowodnione, a jedynie domniemane przez organ fakty oraz naruszenie art. 89 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy pomimo wniosku skarżącej i potrzeby wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Uchylając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako p.p.s.a. ( t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2012 r. wymienionym na wstępie wyrokiem, Sąd I instancji wyjaśnił, że przedmiotem oceny organu było czy kwestionowana decyzja dotknięta jest jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. i czy możliwe jest stwierdzenie jej nieważności. Oceny takiej dokonuje się zaś tylko na podstawie materiału zgromadzonego w sprawie w postępowaniu zwykłym. Organ nie rozpoznawał sprawy na nowo. Nie można więc uznać, że organ dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego. Odnosząc się zaś do zarzutów naruszenia prawa materialnego Sąd wskazał, że podstawę prawną kontrolowanej decyzji stanowiły przepisy art. 28 i art. 31 u.p.g.r. Stosownie do art. 28 u.p.g.r. nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogą być na wniosek rolnika przejęte na własność państwa w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełnia warunków do uzyskania renty. Jednocześnie w myśl art. 3 ust. 1 u.p.g.r. nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogą być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Zatem zgodnie z cytowanymi przepisami, kontrolowana w trybie nadzwyczajnym decyzja mogła być wydana w przypadku złożenia wniosku przez rolnika oraz wyrażenia zgody drugiego współmałżonka, gdyż nieruchomość stanowiła ich współwłasność. Sąd wyjaśnił, że co prawda należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że nieodnalezienie wniosku rolnika, nie może jednoznacznie przesądzać, iż decyzja została wydana bez wymaganego przez przepisy wniosku, zwłaszcza, że z treści decyzji z wynika, że J.P. taki wniosek złożył oraz nigdy nie kwestionował przedmiotowej decyzji. Zaś brak jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybach nadzwyczajnych zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym przyznaje się zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. cechy trwałości, stanowią negatywną przesłankę do ich wzruszenia. Wszelkie bowiem wątpliwości co do ustaleń, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji. Jednakże, zdaniem Sądu, nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż zgoda współmałżonka wymagana przypisami cytowanej ustawy została wyrażona, a potwierdzeniem tej zgody jest brak wniesienia przez M.P. odwołania od decyzji oraz niepodważanie jej w żadnym prawnie dopuszczalnym trybie. Sąd zaznaczył, że z treści kontrolowanej decyzji nie wynika, aby wniosek o przejęcie gospodarstwa oprócz J.P. składała jego małżonka, a w aktach brak również dowodu doręczenia jej decyzji. Nawet z rozdzielnika decyzji nie wynika, aby M.P. była adresatem decyzji o przejęciu gospodarstwa, zaś w decyzji wskazano wprost, że zdaniem Naczelnika Gminy Pilica przekazywane gospodarstwo rolne stanowi własność wyłącznie J.P. Nie można więc, w niniejszej sprawie, mówić o wyrażeniu zgody na przekazanie gospodarstwa rolnego za spłaty przez M.P. Sąd wskazał też, że co prawda zgoda współmałżonka mogła zostać wyrażona w sposób dowolny, jednak w sytuacji gdy nie ma żadnych dowodów pozwalających przyjąć, że o przedmiotowej decyzji współmałżonka w ogóle wiedziała, to argumentacja, iż jej zgoda polegała na braku wniesienia odwołania nie może zostać uznana za prawidłową i wystarczającą. Niewątpliwie brak zgody współmałżonka na przekazanie gospodarstwa, gdy było ono przedmiotem współwłasności, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu przepisu art. 156 § pkt 2 k.p.a. W ocenie Sądu, w sytuacji gdy organ odmówił uwzględnienia żądania skarżącej dopuścił się naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżając go w całości i domagając się jego uchylenia w całości oraz oddalenia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne uznanie (w następstwie błędnej subsumcji), że w niniejszej sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, podczas gdy brak było podstaw do stwierdzenia tego rodzaju naruszeń. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na stwierdzeniu, że o rażącym naruszeniu prawa decyduje m.in. oczywistość tego naruszenia, przy równoczesnym uznaniu, że brak dowodów świadczących o wyrażeniu przez M.P. zgody na przejęcie na własność Państwa nieruchomości rolnej winien stanowić (w przedmiotowej sprawie) podstawę do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż samo niekwestionowanie decyzji nie stanowi dowodu świadczącego o wyrażeniu zgody przez współwłaściciela przejmowanego gospodarstwa rolnego albo nieruchomości rolnej. W przedmiotowym postępowaniu, w sytuacji gdy większość akt postępowania zwykłego nie zachowała się, przypisanie przez organ nadrzędnego znaczenia dowodom pośrednim, dzięki którym w drodze domniemania można ustalić istotne dla rozstrzygnięcia fakty, należy uznać za celowe i uzasadnione. Do takich pośrednich dowodów, zdaniem autora skargi kasacyjnej, można z całą pewnością, zaliczyć postawę dawnych właścicieli wobec przejęcia należącej do nich nieruchomości na własność Państwa, w tym składane w powyższym zakresie formalne wyrazy sprzeciwu. Dodatkowo, w skardze wskazano, że o braku wymaganej zgody przez M.P. nie świadczy niezłożenie przez nią wniosku, gdyż zgoda taka mogła zostać wyrażona w innym dokumencie. Niewymienienie M.P. jako współwłaścicielki przejmowanej nieruchomości stanowi, zdaniem organu, naruszenie prawa w jego niekwalifikowanej formie (uchybieniu formalne), a wada ta nie świadczy równocześnie o odstąpieniu przez Naczelnika Gminy Pilica od uzyskania zgody wymaganej zgodnie z art. 3 ust. 1 u.p.g.r. Także niewymienienie M.P. jako współwłaścicielki przejmowanej nieruchomości, ani niewymienienie jej w rozdzielniku decyzji może wskazywać na istnienie wady z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., nie świadczy natomiast o tym, że osoba ta nie wiedziała o toczącym się postępowaniu w sprawie przejęcia oraz o wydanej w powyższym zakresie decyzji, nie świadczy także o niewyrażaniu przez nią zgody na to przejęcie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał jej w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej. Sąd pierwszej instancji uwzględniając skargę uznał, że z prawidłowo przeprowadzonego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi postępowania dowodowego nie wynika, że brak było wniosku właściciela nieruchomości rolnej J.P. o jej przejęcie na własność Państwa, ale z ustalonych okoliczności nie wynika aby ta nieruchomość rolna przejęta została za zgodą jego żony i zarazem współwłaścicielki M.P. Stanowisko Sądu dotyczące braku zgody M.P. stało się przedmiotem zarzutów skargi kasacyjnej, wniesionej przez Ministra, w których tenże wykazuje, że z ustaleń poczynionych przez organ nie wynika aby przejęcie nieruchomości nastąpiło bez zgody M.P. a tym samym nie ma przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu tej nieruchomości z powodu rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stanowisko Ministra zawarte w skardze kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny w całości podziela. Na wstępie należy jednak przypomnieć za Sądem pierwszej instancji, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Natomiast skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszająca prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie uniemożliwia zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (por. wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 910). Stosownie do art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogą być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub w części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełnia warunków do uzyskania renty. Natomiast stosownie do art. 3 ust. 1 tej ustawy nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębna własność małżonka mogą być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków. Rozstrzygnięcie sprawy na obecnym jej etapie, zależy zatem od oceny czy przejęcie przedmiotowej nieruchomości nastąpiło za zgodą M.P., co mogłoby skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji o przejęciu tej nieruchomości. Dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem wystąpienia wady o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. trzeba tu zaznaczyć, że dokumentacja sprawy zakończonej decyzją Naczelnika Gminy Pilica z dnia [...] kwietnia 1976 r. a zatem sprzed 39 lat, którą udało się obecnie zgromadzić w toku postępowania nadzwyczajnego, nie jest kompletna, udało się odnaleźć wyłącznie decyzję z [...] kwietnia 1976 r. i akty własności ziemi z dnia [...] lipca 1974 r. i z dnia [...] listopada 1975 r. Pozostała cześć dokumentacji, jak wynika z pisma Urzędu Miasta i Gminy w Pilicy z dnia 16 stycznia 2012 r., najprawdopodobniej uległa zniszczeniu wskutek pożaru budynku urzędu gminy, mającego miejsce w 1978 r. Nie zachowały się przy tym nie tylko dokumenty mogące zawierać informacje dotyczące stanowiska M.P. w kwestii przekazania przedmiotowej nieruchomości w tym w szczególności tego, czy zgadzała się na to przekazanie, ale również wniosek J.P. o przejęcie na własność Państwa nieruchomości, protokół szacunkowy i zwrotne potwierdzenie odbioru decyzji o przejęciu. Niekompletność materiału dowodowego, którym dysponował ówcześnie Naczelnik Gminy Pilica wydając kwestionowaną decyzję oraz brak możliwości jego odtworzenia, uniemożliwiały jednoznaczne stwierdzenie, czy zgoda na przekazanie nieruchomości została wyrażona, czy też niewyrażona przez M.P. Jak to trafnie podaje skarżący kasacyjnie Minister, z jednej strony informacja o istnieniu zgody nie została zawarta w treści decyzji z dnia [...] kwietnia 1976 r., co mogłoby wskazywać na to, że zgoda taka nie została wyrażona. Z drugiej strony, okoliczność ta stoi jednak w sprzeczności z bierną postawą M.P., która nie podnosiła tego faktu, zarówno w toku prowadzonego przez Naczelnika Gminy Pilica postępowania jak i przez ponad 20 lat po jego zakończeniu, tj. aż do swojej śmierci. Okoliczność ta nie była podnoszona także przez drugiego ze współwłaścicieli nieruchomości J.P. Brak jest przy tym podstaw aby przyjąć, jak wskazuje Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku, że M.P. mogła nie wiedzieć o wydaniu decyzji z dnia [...]kwietnia 1976 r. o przejęciu nieruchomości. Założeniu temu przeczą wyjaśnienia skarżącej D.P., zawarte w oświadczeniu z dnia 6 lipca 2012 r. z których wynika, że w latach 1973-1976 źródłem utrzymania M.P. były dochody z prowadzonego wspólnie z mężem gospodarstwa rolnego. Te wyjaśnienia oraz fakt zamieszkiwania M.P. w tej samej wsi, w której znajdowała się przejmowana nieruchomość, dają wystarczającą podstawę do uznania, że M.P. wiedziała o fakcie przejęcia należącej do niej nieruchomości, a w konsekwencji o decyzji z dnia [...] kwietnia 1976 r., chociażby z tego względu, że przestała na tej nieruchomości pracować. Zgodzić należy się przy tym z Sądem pierwszej instancji, że samo niekwestionowanie decyzji nie stanowi co do zasady dowodu świadczącego o wyrażeniu zgody przez współwłaściciela przejmowanego w trybie ustawy z 29 maja 1974 r. gospodarstwa rolnego albo nieruchomości rolnej. Słusznie twierdzi jednak autorka skargi kasacyjnej, że stanowisko to może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sprawach, w których istnieje możliwość zweryfikowania całego materiału dowodowego, którym dysponował organ wydający decyzje o przejęciu, tj. zachowały się wszystkie dokumenty zgromadzone w sprawie zakończonej tą decyzją. Dokumenty zgromadzone w postępowaniu zwykłym stanowią bowiem tzw. dowody bezpośrednie, które są najistotniejsze z punktu widzenia wyrażonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego nie mogło natomiast znaleźć zastosowania w przedmiotowej sprawie, ponieważ większość akt postępowania nie zachowała się. W tej sytuacji przypisanie przez Ministra równorzędnego znaczenia dowodom pośrednim, dzięki którym można ustalić istotne dla rozstrzygnięcia fakty, należy uznać za celowe i uzasadnione. W niniejszej sprawie do owych dowodów pośrednich należy zaliczyć postawę dawnych właścicieli wobec przejęcia należącej do nich nieruchomości na własność Państwa, w tym składane w powyższym zakresie, formalne wyrazy sprzeciwu, np. w postaci wniesienia odwołania, skargi wniosku. Uzasadnione z punktu widzenia logiki jest bowiem twierdzenie, że każda osoba dbająca o własne interesy, w przypadku dokonania czynności sprzecznych z jej wolą, wyraża sprzeciw co do dokonania takiej czynności, kierowany do organu, który tego rodzaju czynności się dopuszcza albo do organu wyższej instancji. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika jednak, aby dawni właściciele, wyrażali sprzeciw co do przejęcia przez Państwo ich nieruchomości. Dowodu potwierdzającego wyrażenie takiego sprzeciwu nie złożyła także D.P. Trafnie podnosi się także w skardze kasacyjnej, że o braku istnienia wspomnianej zgody nie mogły równocześnie przesądzać okoliczności wymienione przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W ocenie NSA niezłożenie przez M.P. wniosku o przejęcie nie świadczy o niewyrażeniu przez nią na powyższe zgody. Ponadto informacja o takiej zgodzie mogła zostać zawarta w innym dokumencie. Natomiast niewymienienie M.P. jako współwłaścicielki przejmowanej nieruchomości stanowi naruszenie prawa w jego niekwalifikowanej postaci a wada ta nie świadczy równocześnie o odstąpieniu przez Naczelnika Gminy Pilica od uzyskania takiej zgody, ponieważ dyspozycja zawarta w art. 3 ust. 1 ustawy z 29 maja 1974 r., przewidywała obowiązek uzyskania zgody współmałżonka także wówczas, gdy o przejęciu na własność Państwa podległy nieruchomości stanowiące własność małżonka. Ponadto niewymienienie M.P. w rozdzielniku decyzji może wskazywać na istnienie wady z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., nie świadczy natomiast o tym, że ta osoba nie wiedziała o toczącym się postępowaniu w sprawie przejęcia oraz o wydanej w powyższej sprawie decyzji, nie świadczy także o niewyrażeniu zgody na to przejęcie. Stanowisko Sądu Wojewódzkiego wywiedzione zostało na podstawie domniemań, zatem nie sposób stanowczo uznać, że decyzję o przejęciu przedmiotowej nieruchomości wydano bez zgody M.P. Stanowisko Sądu w tym zakresie podważają także rozważania przedstawione wyżej. Konkludując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z niezakwestionowanych ustaleń organu, nie można wywieść, że decyzja o przejęciu nieruchomości na własność państwa została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Jak to bowiem już podano, rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nie zachodzi w sytuacji braku oczywistości naruszenia prawa. W odniesieniu do zgody M.P., jak to wykazano w skardze kasacyjnej, oczywistość naruszenia prawa niewątpliwie nie występuje. Dlatego za zasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji nie uznał za zasadne pozostałych zarzutów zawartych w skardze, stanowisko to nie zostało zakwestionowane przez skarżącą, NSA przyjmuje je w tym zakresie za własne, bowiem zasługuje na aprobatę. W tych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, dlatego na podstawie art. 188 p.p.s.a. uwzględnił skargę kasacyjną i uchylił zaskarżony wyrok oraz rozpoznał skargę. Mając na uwadze przedstawione wyżej okoliczności sprawy i wypływające z nich, przedstawione w rozważaniach stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalono jako niezasadną, bowiem organ administracji prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji o przejęciu nieruchomości będącej własnością poprzedników prawnych skarżącej, brak było bowiem przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz Ministra orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.