I GZ 119/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt III SA/Lu 534/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] października 2012 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Lu 534/13 odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie określenia kwoty długu celnego. W ocenie Sądu I instancji [...]- dalej: skarżący - nie przedstawił w sposób wiarygodny i jasny swojej sytuacji materialnej i finansowej. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych, nie wynikała wysokość wynagrodzenia otrzymywanego przez żonę skarżącego. [...]wskazał, że jego rodzina korzysta z pomocy osób bliskich, ale również w tym przypadku nie wyjaśnił, w jakiej wysokości ta pomoc jest udzielana. Skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, jego rodzina nie korzysta z pomocy społecznej. Pomimo wezwania [...] nie przedstawił wykazu stałych wydatków i źródeł ich finansowania. Przy tym przedłożone przez skarżącego – w piśmie z [...] stycznia 2014 r., (k. 123 akt sądowych) zaświadczenie z powiatowego Urzędu Pracy w G. - budzi wątpliwości. Powyższe z tego względu, że nosi ono datę [...] stycznia 2013 r. Nie ma racjonalnych przeszkód, ze względu na które nie można było przedłożyć dokumentów dotyczących późniejszych okresów. [...] wniósł zażalenie na postanowienie z dnia [...] lutego 2014 r. domagając się jego zmianę oraz przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu podniósł, że dostarczył Sądowi I instancji dokumenty niezbędne do oceny jego sytuacji materialnej. Nie zgodził się ze stanowiskiem WSA, że ukrywa swoje dochody. Wyjaśnił, że gdyby był w stanie ponieść koszty sądowe, to nie uchylałby się od tego obowiązku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowo-administracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący uzasadnił trudności w uiszczeniu wpisu sądowego wyjaśniając, że posiada status bezrobotnego, bez prawa do zasiłku. Ma na utrzymaniu dwóch synów, natomiast jego żona pracuje jedynie na pół etatu. Ponadto wskazał, że wynagrodzenie jego żony [...] wynosi [...] złotych brutto. WSA w Lublinie wezwaniem z dnia [...] grudnia 2013 r. (k. 120 akt sądowych) zobowiązał skarżącego do wykazania stanu majątkowego jego rodziny i poparcia twierdzeń zawartych we wniosku odpowiednimi dokumentami. Między innymi zobowiązano go do przedłożenia zaświadczenia zakładu pracy określającego średnie miesięczne wynagrodzenie jego żony z okresu ostatnich trzech miesięcy. oraz oświadczenia wykazującego rodzaj i wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne gospodarstwa domowego i wskazującego terminy ich ponoszenia. W odpowiedzi skarżący – przy piśmie z [...] stycznia 2014 r., k. 123 akt sądowych – przedłożył zaświadczenie z powiatowego Urzędu Pracy w G. z [...] stycznia 2013 r., że jest on zarejestrowany w tut. Urzędzie jako osoba bezrobotna od [...] kwietnia 2011 r., oraz nie posiada prawa do zasiłku oraz zaświadczenie [...] z [...]stycznia 2014 r., o wynagrodzeniu małżonki skarżącego za wrzesień 2013 r. Mając natomiast na uwadze okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w toku postępowania sądowego należy uznać, że nie wykazał on braku dostatecznych środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Skarżący ogólnie stwierdził, że niewielkie wynagrodzenie żony pokrywa jedynie najpotrzebniejsze bieżące wydatki, w związku z czym trudno sprecyzować, na co jest ono przeznaczane. Ponadto mimo przedstawienia przez skarżącego dokumentów, w tym wyciągów z konta bankowego, nie było możliwe ustalenie wysokości dochodów uzyskiwanych przez [...] i jego żonę. Powyższe z tego względu, że dokumenty te (z wyjątkiem zaświadczenia wydanego przez spółkę [...]) nie zawierały takich danych. Skarżący wyjaśniał również, że w związku z niskimi dochodami korzysta ze środków otrzymywanych od rodziny. Nie wskazał jednak wysokości tego wsparcia oraz sposobu jego rozdysponowania. Niemożliwie było także ustalenie, jakie stałe opłaty obciążają jego budżet domowy i z jakich środków są pokrywane. Powyższe tak niepełne przedstawienie przez skarżącego jego sytuacji majątkowej uniemożliwiło dokonanie przez Sąd I instancji oceny, czy uiszczenie wpisu od skargi spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, którego konsekwencją będzie brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny (tak też: NSA w postanowieniu z 16 kwietnia 2014 r., I GZ 81/14). Wobec powyższego należy uznać, że Sąd I instancji trafnie uznał, że [...] nie spełnił kryteriów przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji