II OSK 744/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie NSA Marzenna Linska-Wawrzon NSA Jerzy Stelmasiak Protokolant asystent sędziego Katarzyna Miller po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2015r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skarg kasacyjnych A. H. oraz Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 1151/13 w sprawie ze skarg A. H. oraz Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] kwietnia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków 1) oddala skargi kasacyjne; 2) zasądza od A. H. na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego; 3) zasądza od Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na rzecz Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 listopada 2013 r. oddalił skargi A. H. i Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] kwietnia 2013 r. utrzymującą w mocy własną decyzję z [...] czerwca 2012 r. o skreśleniu z rejestru zabytków działki nr [...] obręb [...], stanowiącą część zespołu architektoniczno-produkcyjnego gospodarstwa ogrodniczego złożonego przez P. H. w [...], wpisanego do tego rejestru decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] stycznia 1992 r., sygn. [...], pod numerem [...]. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z [...] stycznia 1992 r. wpisał do rejestru zabytków zespół architektoniczno-produkcyjny gospodarstwa ogrodniczego, założony przez P. H. wg projektu architekta C. D. ok. 1898 r., składający się z gospodarstwa ogrodniczego - budynku zarządcy, szklarni, stajni, piwnic, wiatraka, budynku transformatora, parkanu murowanego - w granicach wg załączonego planu, stanowiącego integralną część tej decyzji. Treść tej decyzji została wyjaśniona postanowieniem [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] lipca 2005 r. poprzez stwierdzenie, że wpisem do rejestru zabytków objęty jest zespół składający się z wymienionych w sentencji decyzji z [...] stycznia 1992 r. obiektów oznaczonych na planie linią w kolorze czerwonym wraz z terenem, w granicach oznaczonych linią w kolorze zielonym na załączonej mapie ewidencyjnej stanowiącej integralną część postanowienia. Teren ten stanowił część działki ewidencyjnej nr [...], z obrębu [...] uregulowanej w KW [...] - obecnie działki: [...] o powierzchni [...] ha oraz [...] o powierzchni [...] ha, które to wyodrębnione zostały na podstawie decyzji o ustaleniu lokalizacji autostrady A-2 dla odcinka [...]. W toku prowadzonego postępowania w sprawie skreślenia działki nr [...] z rejestru zabytków Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uzyskał opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa w [...] z [...] maja 2012 r., w której przedstawiono aktualny stan zagospodarowania przedmiotowej działki. Z opinii tej wynika, że wydzielona działka, zagospodarowana i zabudowana jezdnią autostrady oraz towarzyszącej infrastruktury, poprzez zmianę funkcji i sposobu zagospodarowania, utraciła wartości zabytkowe, przychylono się zatem do skreślenia działki nr ew. [...] z rejestru zabytków. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zaznaczył, że z materiału dowodowego wynika, iż [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków ostateczną decyzją z [...] września 2010 r., pozwolił Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad na realizację prac związanych z budową odcinka [...] autostrady A2, zgodnie z zakresem przedstawionym we wniosku (wykonanie ekranu antywibracyjnego, ustawienie tymczasowego ekranu ochronnego, przebudowa istniejącej sieci gazowej, wybudowanie fragmentu autostrady wraz z elementami wyposażenia - przejściem dla zwierząt, barierami drogowymi, kolumną alarmową, kanalizacją deszczową, murem oporowym, ekranem akustycznym, ogrodzeniem i zielenią osłonową). Decyzji tej został nadany rygor natychmiastowej wykonalności. W toku postępowania ustalono, że prace wskazane w powyższej decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków zostały zrealizowane. W wyniku ich wykonania teren wnioskowanej do skreślenia z rejestru zabytków działki został nieodwracalnie przekształcony, a sposób jej użytkowania trwale zmieniony, niezgodnie z pierwotnym, historycznym przeznaczeniem. W przedstawionych okolicznościach Minister Kultury, decyzją z [...] czerwca 2012 r. orzekł o skreśleniu działki nr [...] z rejestru zabytków. Po rozpatrzeniu wniosku A. H. i Stowarzyszenia [...] w [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister działając na podstawie art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1, 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) oraz art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy kwestionowaną decyzję. Organ stwierdził, że w jego ocenie nie budzi wątpliwości, iż wobec wybudowania autostrady przedmiotowa działka, stanowiąca w dacie wpisu do rejestru zabytków jego integralną część, uległa zniszczeniu w stopniu powodującym utratę wartości zabytkowych, dla ochrony których została wpisana do rejestru zabytków. Okoliczności dotyczące obecnego stanu omawianej nieruchomości zostały wystarczająco udokumentowane w materiale dowodowym. Skargę na powyższą decyzję złożyli A. H. oraz Stowarzyszenie [...] w [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż złożone skargi nie zasługiwały na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie stwierdził, by doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz naruszenia przepisów procesowych o charakterze istotnym. W ocenie Sądu, materiał dowodowy został zgromadzony w sposób wyczerpujący i nie zachodziła potrzeba jego uzupełniania, a okoliczności mające znaczenie w sprawie ocenione zostały zgodnie z art. 80 K.p.a. Opinia sporządzona na potrzeby prowadzonego postępowania nie wymagała uzupełnienia, nie było zatem potrzeby przeprowadzenia dodatkowych dowodów w sprawie. Sąd nie stwierdził również, by w sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. Nie wykazano bowiem, by istniał związek pomiędzy jego naruszeniem a wynikiem sprawy. Sąd dostrzegł, iż na etapie wydawania decyzji z [...] czerwca 2012 r. Minister naruszył powyższy przepis, pismem z [...] maja 2012 r. pouczył bowiem strony o przysługujących im prawach i wyznaczył termin na zapoznanie się z aktami sprawy (w tym opinią z 7 maja 2012 r.) przed wydaniem decyzji, a decyzję wydał przed upływem tego terminu. Uniemożliwiło to stronom zajęcie końcowego stanowiska w sprawie, ale te strony mogły przedstawić i to też uczyniły w złożonych wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ich stanowiska zostały zaś rozważone przez Ministra w decyzji tego organu z [...] kwietnia 2013 r. Zarówno zaś A. H., jak i Stowarzyszenie [...] w [...], nie wskazali na żadną czynność, której nie mogli dokonać w wyniku wadliwego działania organu. Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wnieśli: A. H. i Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...]. W skardze kasacyjnej A. H. podniesiono następujące zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego: 1. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: P.p.s.a., poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo, iż obie wydane w sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, z uwagi na jego zastosowanie z pominięciem innych przepisów ustawy o ochronie zabytków nakładających na organy administracji publicznej obowiązek przeciwdziałania niszczeniu zabytków, w tym przede wszystkim z pominięciem art. 6 ust. 1 ww. ustawy; 2. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a. poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonej decyzji pomimo, że obie wydane w sprawie decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść zaskarżonych decyzji, a mianowicie: a) z naruszeniem art. 10 § 1 K.p.a. z uwagi na uniemożliwienie stronie zajęcia stanowiska w sprawie przed wydaniem decyzji, a tym samym uniemożliwienie złożenia wniosku o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem autorów opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa w [...] w celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących wydanej opinii; b) z naruszeniem art. 7, 77, 80 K.p.a. z uwagi na brak wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, w tym przede wszystkim zaniechanie nadania dostatecznej wagi wydanej w sprawie opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa w [...] w zakresie, w jakim autorzy opinii uznali, że działka nr [...] stanowi integralną część zespołu architektoniczno-produkcyjnego gospodarstwa ogrodniczego założonego przez P. H. w [...], a działka nr [...] została wydzielona sztucznie, podczas gdy należy wnioskować, iż okoliczności uzasadniają wpisanie działki nr [...] do rejestru zabytków. W ocenie skarżącego, skoro działka nr [...] nadal stanowi integralną część zespołu architektoniczno-produkcyjnego zabytku, to za błędne należy uznać stwierdzenie, że działka ta straciła wartość zabytkową. Nadal zatem uzasadnione jest wpisanie jej do rejestru zabytków. Opinia wydana w sprawie stanowi w tym zakresie sprzeczność. Naruszenie zaś przez organ art. 10 § 1 K.p.a. pozbawiło stronę możliwości złożenia dodatkowych wniosków dowodowych, w tym wniosku o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem twórców opinii, co przyczyniłoby się do wyjaśnienia wszelkich niejasności. Jak podnosi skarga kasacyjna, przepis art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami należy interpretować uwzględniając przepisy art. 4 pkt 3 i art. 44 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, które nakazują organom przeciwdziałanie niszczenia zabytku. Organy zatem winny dążyć do nakazania przywrócenia zabytku do stanu poprzedniego, a nie do jego wykreślenia z rejestru zabytków. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania poniesionych przez skarżącego. W skardze kasacyjnej Stowarzyszenia [...] w siedzibą w [...] podniesione zostały następujące zarzuty: I. naruszenie prawa materialnego, a to: - art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że możliwe jest rozpatrywanie i uwzględnienie utraty wartości historycznych, kulturowych, naukowych w odniesieniu do samej działki [...], choć działka ta jako integralna część zabytku, niepodzielnie związana z całym pozostałym obszarem zabytkowego zespołu architektoniczno-produkcyjnego gospodarstwa ogrodniczego [...] w [...] i obiektami znajdującymi się w tym obszarze, do którego stosuje się jednolity zakres ochrony, nie może być uznana za wyodrębnioną część, która utraciła powyższe wartości; - art. 6 ust. 1 pkt 1 w szczególności lit. b) ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez błędne niezastosowanie wobec przyjęcia, że zasadne jest skreślenie działki nr [...] z rejestru zabytków pomijając treść powyższego przepisu, z którego wynika, że zabytki nieruchome podlegają ochronie i opiece bez względu na stan zachowania. II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 P.p.s.a., art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2003 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 134 § 1, art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 i art. 78 § 1 i 2 i art. 89 § 2 K.p.a., a także art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz w zw. z powołanymi wyżej przepisami prawa materialnego przez brak należytego skontrolowania przez Sąd zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem i błędne nieuwzględnienie zarzutów podniesionych w skardze w zakresie naruszeń przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Stowarzyszenia, lektura wydanej w sprawie opinii pozwala na stwierdzenie, że teren działki [...], stanowiąc wyraźną kontynuację przestrzeni zespołu zabytkowego, nie utracił charakteru zabytkowego. Nadal stanowi część zabytkowego założenia. Powyższe oznacza, że brak jest podstaw do uznania, iż wskutek zniszczenia nastąpiła utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej zabytku, co konsekwencji stanowić może postawę do wykreślenia go z rejestru zabytków. Przedłożona w sprawie opinia jest więc wewnętrznie sprzeczna. Zauważono również, że w opinii co do tego samego pasa ochronnego twierdzi się, że nie daje on żadnej ochrony stanowiąc nawet zagrożenie, a następnie, że pełni on rolę buforowego pasa ochronnego. Brak jest zatem – jak wywodzi skarga kasacyjna - podstaw do twierdzenia przez Sąd, że w opinii tej nie ma sprzeczności i nie było potrzeby uzupełniania materiału dowodowego przez przesłuchanie jej autorów na rozprawie. Wyjaśnienia wymagały sprzeczności w treści opinii, jak i kwestia "niezbędności" działki [...] dla zespołu [...] pomimo zabudowania jej autostradą. Należało również jednoznacznie wyjaśnić, czy pas ochronny autostrady utracił, czy nie walory zabytkowe w świetle twierdzenia autorów opinii, że nadal stanowi kontynuację przestrzeni zabytkowego założenia i jego integralną część. Zespół stanowi łącznie z działką jeden niepodzielny przedmiot ochrony i utrata walorów zabytkowych nie może być rozpatrywana w odniesieniu do poszczególnych, "wyjętych" z całości elementów zabytkowego układu. Działka [...] nie stanowi wyodrębnionej i samodzielnej części zabytkowego założenia. Powyższe świadczy o naruszeniu art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wskazując na powyższe Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Stowarzyszenia Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad wniósł o oddalenie tej skargi i zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł zaś o oddalenie obu skarg kasacyjnych i zasądzenie kosztów postępowania na rzecz organu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi kasacyjne nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że brak jest podstaw do uwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania. W skardze kasacyjnej Stowarzyszenia [...] postawiono zarzut, że Sąd I instancji pominął w swej ocenie szereg naruszeń przepisów procedury administracyjnej, w tym art. 75 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 89 § 2 K.p.a., a także art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., wyrażające się w niewyznaczeniu rozprawy administracyjnej, a także nieprzesłuchaniu biegłego celem wyjaśnienia wątpliwości dotyczących opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 7 maja 2012 r., która była wewnętrznie sprzeczna. W odniesieniu do powyższego przede wszystkim należy zauważyć, że w świetle art. 75 § 1 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zauważyć jednak należy, że w kontrolowanym przez Sąd I instancji postępowaniu strony nie zgłosiły wniosku dowodowego w rozumieniu art. 75 § 1 K.p.a., który pozwalałby na ocenę prawdziwości wywodzonych twierdzeń o faktach i okolicznościach, a zatem brak jest możliwości przyjęcia, że doszło do naruszenia przepisów regulujących postępowanie dowodowe. Odrębną natomiast kwestią jest uprawnienie do żądania przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, której celem jest wyjaśnienie okoliczności sprawy. Zgodnie z art. 89 § 2 K.p.a. organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. W niniejszej sprawie nieuwzględnienie przez organ żądania przeprowadzenia rozprawy nie miało znaczenia dla wyniku sprawy. Materiał dowodowy był stronom znany, wobec zaś uprzednio przeprowadzanych wizji lokalnych nie zachodziła potrzeba wyjaśnienia okoliczności sprawy w terenie przy udziale stron, a także biegłych. W szczególności stwierdzić należy, że nie zachodziła konieczność przesłuchania autorów przedłożonej w sprawie opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 7 maja 2012 r. Wbrew twierdzeniom skarg kasacyjnych, opinia ta nie zawiera sprzeczności, jest spójna i nie budzi wątpliwości. W szczególności nie zachodziła potrzeba wyjaśnienia użytego w treści opinii sformułowania: "kontynuacja przestrzeni", które - zdaniem skarżących - prowadziło do niezgodności z wyrażoną przez jej autorów konkluzją o zasadności skreślenia z rejestru zabytków działki o nr ew. [...]. Zauważyć należy, że "kontynuacja przestrzeni" w odniesieniu do fragmentu działki [...] znajdującego się pomiędzy szkółką a linią ekranu akustycznego nie świadczyła o jedności funkcjonalnej terenu objętego ochroną konserwatorską. Z faktu bezpośredniego graniczenia z terenem zachowującym pierwotne funkcje podlegające ochronie nie sposób wyprowadzić, by szczególnie cenne wartości architektoniczno-produkcyjne reprezentował również teren działki [...], a tylko takie mogły stanowić o jego zabytkowym charakterze. Należy zauważyć, że celem ochrony zabytków jest m.in. zapewnienie warunków umożliwiających trwałe zachowanie zabytków, ich zagospodarowanie i utrzymanie. O istnieniu zaś chronionej wartości konkretnego obiektu decyduje stan zachowania, czyli autentyczność. Objęcie ochroną zespołu architektoniczno-produkcyjnego gospodarstwa ogrodniczego P. H. w [...] miało na celu utrzymanie zachowanego zespołu pochodzącego z końca XIX wieku, który pełnił niezmiennie tę funkcję od momentu założenia. Przedmiotem ochrony nie była zatem kontynuacja przestrzeni rozumiana jako przedłużenie, pewna ciągłość terenu, ale ochrona funkcji produkcyjnej nieruchomości (gospodarstwa ogrodniczego). Utożsamianie przez skarżących kontynuacji przestrzeni z przedmiotem ochrony konserwatorskiej należy zatem uznać za błędne. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że brak było podstaw do przyjęcia, iż w toku kontrolowanego przez Sąd I instancji postępowania administracyjnego doszło do naruszenia przepisów postępowania polegającego na nieuzasadnionej odmowie przeprowadzenia rozprawy z udziałem autorów opinii celem wyjaśnienia wątpliwości związanych z jej treścią. Należy również zauważyć, że warunki, w jakich doszło do zgłoszenia żądania rozprawy, w realiach tej sprawy, uprawniały do twierdzenia, iż celem domagania się jej przeprowadzenia było przedstawienie swojego poglądu na sprawę, a w szczególności polemika z wnioskami opinii przedłożonej w toku postępowania. Nie sposób przy tym pominąć, że w toku prowadzonego postępowania strony miały sposobność podzielenia się swoimi wątpliwościami w kontekście przedmiotowej opinii, z czego skorzystało Stowarzyszenie [...] zgłaszając uwagi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 K.p.a., stwierdzić należy, że wskazywana wadliwość polegająca na uniemożliwieniu stronie zajęcia stanowiska w sprawie przed wydaniem decyzji, w tym złożenia wniosku o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej z udziałem autorów opinii, choć w warunkach tej sprawy miała miejsce, jednakże nie mogła mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko takie - w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. - mogło stanowić podstawę do uwzględnienia skargi. Zauważyć przy tym trzeba, że podniesione we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy argumenty nakierowane na wykazanie wad i wewnętrznej sprzeczności opinii zostały przez organ rozważone, znajdując swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Konkludując, stwierdzić należy, że brak jest możliwości przyjęcia, iż oddalenie przez Sąd skarg nastąpiło z naruszeniem art. 3 § 1 P.p.s.a., art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych w zw. z art. 134 § 1, art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Nie zasługiwały również na uwzględnienie zarzuty naruszenia prawa materialnego. Podniesiony w obu skargach kasacyjnych zarzut naruszenia art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zmierzał do wykazania, że Sąd I instancji niewłaściwie przyjął, iż możliwym jest rozważanie utraty wartości zabytkowych w odniesieniu do działki [...] pomimo, iż nie może być ona uznana za wyodrębnioną część chronionego zabytku. Wskazać trzeba, że art. 13 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, że zabytek wpisany do rejestru zabytków, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Powyższą zasadę stosuje się także do skreślenia z rejestru części zabytku (art. 13 ust. 2). Należy zauważyć, że ustawodawca posługując się niesprecyzowanym sformułowaniem: "część zabytku" nie zawęża możliwości zastosowania tego przepisu do wyodrębnionych elementów zabytku, których walory mogły stanowić o ich samodzielnym wpisie do rejestru zabytków, czy też ujętych w rejestrze jako poszczególne elementy chronionego zabytku. Kwestia możliwości wydzielenia części zabytku, w odniesieniu do której możliwym jest rozstrzyganie w przedmiocie wykreślenia z rejestru zabytków w dużej mierze determinowana będzie dbałością o zachowanie integralności chronionego dobra. Powyższe należy jednak do merytorycznej oceny konserwatorskiej, która w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy powinna wskazywać na dopuszczalność dokonania oceny, czy w odniesieniu do danej części zabytku możliwym jest wyjęcie jej spod ochrony, wobec uznania, że doszło do utraty posiadanych przez nią wartości szczególnie chronionych w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Działka nr [...], będąca fragmentem wpisanego do rejestru zabytków zespołu architektoniczno – produkcyjnego gospodarstwa ogrodniczego, została prawidłowo zakwalifikowana jako część chronionego dobra w odniesieniu do której można było dokonać ustaleń związanych z posiadaniem przezeń wartości zabytkowych. Nie może zaprzeczyć temu fakt, że działka ta została ewidencyjnie wydzielona w następstwie podziału działki [...], na której zlokalizowany był cały zabytkowy obiekt, celem przeznaczenia fragmentu wydzielonego terenu pod budowę autostrady. Faktyczny podział tej nieruchomości, przy uwzględnieniu, że cel jaki przyświecał wydzieleniu został zrealizowany, pozwalał na przyjęcie, iż wobec działki [...] będącej częścią gospodarstwa ogrodniczego ujętego w decyzji o wpisie do rejestru zabytków, mogło toczyć się postępowanie związane z wykreśleniem jej z rejestru zabytków. Uznając za nieskuteczne pozostałe zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego należy podkreślić, że istotą postępowania prowadzonego w sprawie wykreślenia zabytku z rejestru zabytków - w świetle art. 13 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - jest ustalenie znacznego stopnia przekształcenia, czy też zniszczenia danego obiektu, powodującego utratę jego wartości historycznych, artystycznych lub naukowych. Organy są bowiem zobowiązane do ochrony zabytków, która w rozumieniu art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami polega na podejmowaniu działań służących zachowaniu wartości zabytkowych, przy wykorzystaniu przysługujących organom środków i instrumentów o charakterze władczym. Skreślenie z rejestru zabytków powinno zatem mieć miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że zgromadzone w sprawie dowody pozwalały na przyjęcie, iż w odniesieniu do działki nr [...] doszło do trwałej utraty wartości zabytkowych, a tym samym do urzeczywistnienia przesłanki z art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Jak wynika z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 7 maja 2012 r., sporządzonej w oparciu o materiały zawarte w aktach oraz po uwzględnieniu stanowisk wyrażonych w opiniach ekspertów z 2008 i 2010 r., znaczna część działki [...] została w sposób nieodwracalny przekształcona w wyniku budowy jezdni autostrady wraz z ekranem akustycznym oraz nasypem. Pozostały zaś obszar działki niezajęty pod autostradę jest niezagospodarowanym pasem technologicznym, który poprzez zmianę funkcji utracił swoje pierwotne wartości zabytkowe. Zauważyć trzeba, że wartością chronioną, jaką przyjęto podejmując decyzję o wpisie do rejestru zabytków zespołu architektoniczno – produkcyjnego gospodarstwa ogrodniczego, była produkcyjna funkcja terenu posiadająca wartość historyczną. Utrata tej funkcji świadczy o braku walorów, których ochrona wynikała z decyzji o wpisie do rejestru zabytków. Prawidłowości powyższego stwierdzenia nie może podważyć argument, że przedłożona opinia wyraża również stanowisko o rozważeniu potrzeby zagospodarowania terenu działki nr [...] bezpośrednio graniczącego z zabytkiem w sposób pozwalający na ochronę wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych. Taki pogląd nie świadczy bowiem o posiadaniu wartości chronionych przez teren tej nieruchomości, może jedynie stanowić podstawę do działań organu konserwatorskiego nakierowanych na oznaczenie tego terenu jako otoczenie zabytku, którego wpis posiada charakter fakultatywny i subsydiarny względem wpisu samego zabytku. Nieuzasadnionymi również pozostawały argumenty o braku uwzględnienia przez Sąd i organ przepisu art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, który stanowi, że ochronie i opiece podlegają zabytki nieruchome, bez względu na stan zachowania. Nieuprawnione jest twierdzenie, że użyte w tym przepisie wyrażenie "bez względu na stan zachowania" oznacza konieczność bezwarunkowej ochrony zabytku, niezależnie od zmian, jakie mogły mieć miejsce w strukturze obiektu objętego ochroną konserwatorską. Takie rozumienie powyższego przepisu niweczyłoby przewidzianą przepisami tej ustawy instytucję wykreślenia z rejestru zabytków. Podkreślić należy, że istotne przekształcenie zabytku w sposób uniemożliwiający kontynuację ochrony przyjmowanych pierwotnie wartości, jego zniwelowanie, oznacza konieczność rozważenia przesłanek warunkujących wykreślenie zabytku, bądź jego części z rejestru zabytków, co nie stoi w sprzeczności z obowiązkiem podejmowania wszelkich działań nakierowanych na zapobieganie szeroko rozumianym zagrożeniom dla zabytków. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargi kasacyjne. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.