II GZ 642/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2013 r., sygn. akt VI SAB/Wa 44/12 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi A. S. na bezczynność Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej w przedmiocie kontroli przestrzegania przepisów z zakresu reklamacji usługi telekomunikacyjnej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z 3 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił skarżącego A. S. od kosztów sądowych ponad kwotę 100 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Sąd I instancji podał, że A. S. (dalej: skarżący) postanowieniem referendarza sądowego z [...] czerwca 2013 r. został zwolniony od kosztów sądowych ponad 100 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Skarżący złożył sprzeciw od tego rozstrzygnięcia, wskazując, że pozbawiono go prawa do zwrotu już wcześniej uiszczonej przez niego opłaty od skargi kasacyjnej. Z informacji podanych przez skarżącego w formularzu oraz przedłożonego oświadczenia wynika, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie a w konsekwencji zasadnym będzie przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Skarżący, który uiścił koszty sądowe nie ma interesu prawnego w domaganiu się wydania orzeczenia o zwolnieniu go od tych już uiszczonych opłat. Postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie. A. S. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie podając, że posiada interes prawny wynikający z "art. 225 w zw. z art. 241 i art. 245 § 1 oraz 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wykazałem, iż nie jestem w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. 100 zł opłaty od skargi kasacyjnej ponieśli moi najbliżsi a ja jestem zobowiązany im to oddać". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Wbrew bowiem zarzutom zażalenia Sąd I instancji trafnie stwierdził, że prawo pomocy, zgodnie z treścią art. 243 § 1 i 2 p.p.s.a., może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku, a przyznanie prawa pomocy przed lub w toku postępowania rozpoznawczego obejmuje również postępowanie egzekucyjne. Postanowienie o przyznaniu prawa pomocy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki ex nunc, tzn. od daty wniesienia wniosku. Nie działa ono zatem z mocą wsteczną, lecz obejmuje swoim zakresem wszelkie przyszłe i potencjalne koszty sądowe, w tym również te opłaty sądowe, które mogą być następstwem zmian w obowiązującym ustawodawstwie (por. np. postanowienie NSA z dnia 23 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 125/04 oraz postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 2578/02 - publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; B. Dauter, w: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 248; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 578; T. Woś, w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 630-631). Przyznanie prawa pomocy skarżącemu nie może więc dotyczyć etapów postępowania przed przyznaniem prawa pomocy. Strona skarżąca może na każdym etapie postępowania wystąpić o przyznanie prawa pomocy, jednakże skutek przyznania prawa pomocy zawsze odnosi się od dnia wniesienia wniosku, natomiast nie jest możliwym aby uregulowany wpis od skargi lub skargi kasacyjnej mógł być następnie skarżącej stronie zwrócony, gdyż prawo pomocy "działa na przyszłość" i nie ma mocy wstecznej, czyli poprzez uzyskanie prawa pomocy nie można domagać się zwrotu uregulowanej płatności. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.