II OZ 270/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 934/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na postanowienie Wojewody Podlaskiego z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014 r. odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, w sprawie z jego skargi na postanowienie Wojewody Podlaskiego z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie pozwolenia na budowę. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zgodnie z informacjami przekazanymi przez skarżącego prowadzi on samotnie gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Orzeczeniem lekarza KRUS został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym, co spowodowało ograniczenie produkcji i spadek dochodów przy niezmienionych kosztach prowadzenia gospodarstwa. Spowodowało to również konieczność wynajęcia pracowników do cięższych prac. Wskazał, że około połowa powierzchni gruntów wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położona jest w odległości 13 km od siedliska, co utrudnia gospodarowanie i generuje koszty, zwłaszcza że rosną ceny środków produkcji. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r., stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie oraz wymagające napraw maszyny rolnicze. Nie posiada zgromadzonych oszczędności i przedmiotów wartościowych. Źródłem jego utrzymania jest renta w wysokości 465 zł miesięcznie, czynsz dzierżawny w wysokości 1000 zł rocznie, zwrot akcyzy – około 1.200 zł rocznie, dopłaty do gruntów – 2.335 zł, zwrot kosztów sądowych – 124 zł. Wskazał, że jego miesięczny dochód to kwota około 1.000 zł. Jest przeciwko niemu prowadzonych sześć postępowań egzekucyjnych, a komornicy zajmują jego dochody. Jest zadłużony na kwotę około 13.000 zł u osób fizycznych i instytucji. Z dołączonych w dniu 26 listopada 2013 r. przez referendarza sądowego do akt sprawy niniejszej dodatkowych dokumentów (złożonych pierwotnie do sprawy II SA/Bk 392/12 w dniu 22 listopada 2013 r.) wynika nadto, że skarżący posiada kilka sztuk bydła, ponad dwudziestoletnie maszyny rolnicze. Wskazał, że miesięczne wydatki kształtują się następująco: wyżywienie - 600 zł, energia elektryczna – 140-160 zł, telefon – 150 zł, woda – 30 zł, zakup leków – 40-50 zł, koszty korespondencji. Od sierpnia 2013 r. nie sprzedawał płodów rolnych. Przedłożył również następujące dokumenty: decyzję z dnia [...] lutego 2013 r. o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania; upomnienie od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na kwotę 2.063,72 zł; upomnienie z Urzędu Gminy K. z dnia [...] listopada 2013 r. na kwotę 1.549,80 zł; rachunki za energię elektryczną; decyzję KRUS z dnia [...] lipca 2013 r. potwierdzającą wysokość otrzymywanej renty, postanowienie Komornika Sądowego z dnia [...] października 2013 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, wyciąg z rachunku bankowego za okres od 21 sierpnia 2013 r. do 7 listopada 2013 r., fakturę za zakup oleju napędowego. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r. referendarz odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Ocenił, że skarżący nie wykazał, by znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Po złożeniu sprzeciwu od tego postanowienia skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie z dnia [...] września 2013 r. mające świadczyć o jego złym stanie zdrowia oraz dokumenty mające potwierdzić jego bardzo trudną sytuację materialną, a mianowicie dołączył: dokument z którego wynika, że w dniu [...] stycznia 2013 r. "upadła" jedna krowa, zarządzenie Prezesa SR w Z. z dnia [...] listopada 2013 r. o umorzeniu należności sądowych w kwocie 2.604,79 zł, wezwanie do zapłaty z dnia [...] grudnia 2013 r. wystawione przez [...] S.A. na kwotę 1.424,35 zł, zestawienie nieopłaconych faktur na rzecz operatora telefonii komórkowej w wysokości 2.487,79 zł z dnia [...] listopada 2013 r. Rozeznając powyższy wniosek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stwierdził, że analiza znajdujących się w aktach dokumentów nie pozwala na uwzględnienie złożonego wniosku, bowiem niemożliwe jest na ich podstawie sporządzenie wiarygodnego obrazu stanu majątkowego strony. Jak wskazał Sąd, jedynymi dokumentami, z których jednoznacznie wynika wysokość uzyskiwanych przez skarżącego dochodów jest decyzja KRUS o przyznaniu renty rolniczej (465,14 zł) oraz decyzja o płatności ONW na kwotę ponad 3.238, 11 zł (z pierwszej połowy ubiegłego roku). Co prawda skarżący przyznał dodatkowo, że uzyskał zwrot podatku akcyzowego (1200 zł), roczny dochód z dzierżawy (1000 zł) oraz zwrot kosztów postępowania (124 zł), jednakże – jak podkreślił Sąd - są to dochody co do zasady niemające charakteru stałego (zwrot kosztów, zwrot akcyzy), bowiem te ograniczają się do kwoty zaledwie 465,14 zł. Budzi zatem wątpliwości skąd, jak deklaruje skarżący, uzyskuje on comiesięcznie kwotę 1.000 zł na pokrywanie bieżących wydatków oraz skąd czerpie środki na inne wydatki jak np. zakup oleju napędowego na kwotę 405 zł we wrześniu 2013 r. Do akt skarżący przedkłada liczne dokumenty wskazujące na jego zadłużenie np. wezwanie z dnia [...] października 2013 r. do zwrotu nienależnie pobranych płatności ONW na kwotę 2.063, 72 zł, upomnienie z dnia [...] listopada 2013 r. na kwotę 1.549, 80 zł, wezwanie do zapłaty z dnia [...] grudnia 2013 r. wystawione przez [...] S.A. na kwotę 1.424,35 zł, zestawienie nieopłaconych faktur na rzecz operatora telefonii komórkowej w wysokości 2.487,79 zł z dnia [...] listopada 2013 r., niezapłacony za grudzień 2013 r. rachunek za energię elektryczną na kwotę 139, 37 zł oraz dokumenty mające świadczyć o jego niewypłacalności (postanowienie o umorzeniu egzekucji kwoty 780, 36 zł wobec stwierdzenia jej bezskuteczności z dnia 1 października 2013 r. i zarządzenie o umorzeniu należności sądowych w kwocie 2.604,79 zł). Przedstawiają one jednak tylko wybiórczo jego sytuację majątkową tzn. wyłącznie stronę zadłużenia. Nie wynika z nich natomiast w jaki sposób skarżący uzyskuje środki na bieżące utrzymanie i okazjonalne inne wpłaty (zwłaszcza przy wskazywanym ograniczeniu dochodowości gospodarstwa i braku sprzedaży płodów rolnych od sierpnia 2013 r.). W zażaleniu na powyższe postanowienie E. S. zarzucił Sądowi stronniczą i dowolną ocenę przedstawionych dokumentów świadczących o bardzo trudnej sytuacji materialnej, nie pozwalającej na ponoszenie jakichkolwiek kosztów sądowych. W jego ocenie Sąd całkowicie pominął dowody w postaci zaświadczeń lekarskich, które potwierdzają jego oświadczenie o złym stanie zdrowia. Jako rzeczywisty obraz sytuacji materialnej skarżącego, w jego ocenie, należałoby przyjąć wykazane przez niego zadłużenie. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Instytucja prawa pomocy ma na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, że – jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo. W świetle powyższego jako uzasadnione należy uznać uwzględnienie przez Sąd wszelkich złożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń przy jednoczesnym wzięciu pod uwagę dokumentów przedstawionych przez skarżącego w innej sprawie. Dysponując tak zebranym materiałem Sąd nie miał jednak podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Dokumenty zgromadzone w tym przedmiocie nakierowane były bowiem w zdecydowanej większości na ciążące na skarżącym zobowiązania, bez jednoznacznego wskazania wszystkich źródeł dochodu. Wobec powyższego zastrzeżenia budzić musiało, z jakiego źródła skarżący czerpie środki finansowe pozwalające na ponoszenie znacznych wydatków, których wysokość przekracza ujawnione przez niego dochody. W związku z powyższym należało uznać, że postanowienie Sądu odmawiające przyznania prawa pomocy, odpowiada prawu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.