II OZ 233/14

Dnia 13 marca 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 949/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. K. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Olsztynie z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 949/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił A. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 28 listopada 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 949/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. K. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Olsztynie z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Po otrzymaniu wyroku wraz z uzasadnieniem, sporządzonym na wniosek skarżącego, A. K. zwrócił się o ustanowienie adwokata do reprezentowania go w postępowaniu kasacyjnym, w związku z zamiarem wywiedzenia skargi kasacyjnej, od przedmiotowego wyroku, który w ocenie skarżącego nie odpowiada prawu. Podał, że nie jest w stanie pokryć kosztów wnioskowanego pełnomocnika bez jakiegokolwiek uszczerbku w swoim utrzymaniu. Z danych zawartych we wniosku wynika, że skarżący sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada majątku, znacznych oszczędności, ani też przedmiotów wartościowych. Jego miesięczny dochód, uzyskiwany ze stosunku pracy wynosi 2425,28 zł brutto (1710,42 zł netto). Ponosi miesięczne wydatki na wynajęcie "lokum" w kwocie 400 zł, czesne uczelniane - 340 zł, przejazdy - 140 zł, obiady w stołówkach - 420 zł, śniadania i kolacje - 280 zł, telefon - 70 zł, środki czystości - 20 zł, kontakty z rodziną, w tym dojazdy do niej - 20 zł. Skarżący wyjaśnił, że wyszczególnione wydatki w ogólnej kwocie 1690 zł - są stałe i niezbędne. Ponadto wskazał, że z wynagrodzenia zobowiązany jest opłacać podatki inne należności, w tym ubezpieczenie, w kwocie 714,86 zł. Podał też, że ponosi wydatki nieplanowane, związane z nauką, ubiorem, czy stanem zdrowia, "co zakłóca równowagę budżetową". Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2014 r. Referendarz sądowy odmówił ustanowienia dla skarżącego adwokata. W uzasadnieniu podniesiono, że z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej P.p.s.a.), nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W niniejszej sprawie, z uwagi na jej przedmiot, cenę za sporządzenie skargi kasacyjnej oszacowano na ok. 220 zł. Zatem zdaniem Referendarza sądowego skarżący nie wykazał, że w sprawie spełniona została przesłanka, uzasadniająca ustanowienie dla niego adwokata. Od powyższego postanowienia sprzeciw wniósł A. K., wnosząc o przyznanie wnioskowanego prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata. Podniósł, że dopełnił obowiązku wykazania, ze nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym wskazywane przez niego okoliczności nie budzą wątpliwości, skoro Referendarz sądowy nie nakazał ich wyjaśnienia w trybie art. 255 P.p.s.a. Zarzucił, że ocena dokonana przez Referendarza sądowego jest nieobiektywna i niepraworządna, a nawet dyskryminująca. Przy czym Referendarz sądowy nie wziął pod uwagę okoliczności, ze skarżący zamierza wywieść skargę także w innej sprawie zawisłej przez WSA w Olsztynie. Wskazując na powyższe Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy. Ponadto wskazano, że do swoich wydatków skarżący zaliczył potrącaną mu z wynagrodzenia kwotę na podatki i ubezpieczenie w wysokości 714,86 zł. Jednakże kwota ta jest odliczana od wynagrodzenia brutto. Natomiast skarżący określił wysokość swojego wynagrodzenia zarówno brutto, jak i netto, a w związku z tym, w ocenie tegoż Sądu, nie może powoływać się na okoliczność, że kwota ta należy do jego comiesięcznych wydatków. Sąd pierwszej instancji odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego okoliczności, że zamierza wnieść skargę kasacyjną także w innej sprawie, wskazał, iż to skarżący decyduje o tym, w ilu sprawach zamierza wywieść skargi kasacyjne i nie może kosztów związanych z taką decyzją przerzucać na Skarb Państwa. W zażaleniu A. K. zaskarżono powyższe postanowienie w całości i zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik postępowania, a mianowicie naruszenie: 1) Art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 P.p.s.a., stanowiącego, że ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co też powyższe skarżący dopełnił nie budząc niejasności w ocenie dowodów sprawy, gdyż ww. Sąd nie wzywał strony skarżącej w zakresie ich oceny do wyjaśnienia niejasności czy wątpliwości w tej ocenie informacji z wniosku strony i tam oświadczeń czy do uzupełnienia wniosku o pomoc i wskazanych w nim dochodów w zakresie posiadanych źródeł dochodów ponoszonych wydatków oraz zadeklarowanych oświadczeń, bowiem niejasności oświadczeń strony we wniosku o pomoc faktycznie w ogóle nie było, jaki i też wątpliwości, co do przedstawionych w nim przez stronę wnioskującą informacji we wnioskowanym zakresie, gdyż nie stosowano w sprawie art. 255 P.p.s.a. w celu wyjaśnień powyższego. 2) Art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a., przez wadliwe przyjęcie, gdyż wbrew dowodom aktowym sprawy i podnoszonym przez stronę argumentom w jej wniosku o pomoc oraz w sprzeciwie na postanowienie Referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, iż strona skarżąca posiada środki pieniężne w nadmiarze oraz posiada faktyczne możliwości bez uszczerbku w swojej sytuacji materialnej i na sfinansowanie w całości udziału adwokata w postępowaniu sądowym odnośnie skargi kasacyjnej oraz w zakresie jej sporządzenia i wniesienia, o co strona wnioskuje urzędowym wnioskiem PPF o prawo pomocy, gdyż w tym zakresie ocena dowodów sprawy jest wprost nieracjonalna i nieadekwatna do sytuacji i możliwości materialnych strony, bowiem do tej oceny nie przeprowadzono należycie analizy posiadanych dowodów w oparciu o wiedzę i doświadczenie życiowe, co obecnie stanowi faktycznie prawne ograniczenie do prawa w dostępie do sądu i jego procedury i go pozbawia. 3) Art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a., przez niedorzeczność wywodów, że skarżący nie jest uprawnionym kwoty 714, 86 zł w zakresie obligatoryjnych i co miesięcznych potrąceń na ubezpieczenie, podatkowych od wynagrodzenia, na ZUS, które to skarżący ponosi ze swojego brutto wynagrodzenia do zaliczania kwoty tej do swoich wydatków w zakresie wynagrodzenia brutto, skoro kwota ta jest z tego wynagrodzenia przez pracodawcę pobierana i pomniejsza to wynagrodzenie brutto o kwotę 714, 86 zł czyniąc, iż faktycznie skarżący otrzymuje nie wynagrodzenie brutto w wysokości 2425, 28 zł, a netto i to w wysokości 1710, 42 zł, co w ocenie dowodów aktowych niniejszej sprawy jest jednoznaczne i nieobojętne dla wysokości faktycznie "na rękę" otrzymywanego wynagrodzenia. 4) Art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a., przez niedorzeczność wywodów, że kwota 714, 86 zł, która to de facto pomniejsza wynagrodzenie brutto do kwoty netto nie może stanowić, co miesięcznych wydatków strony skarżącej w zakresie wynagrodzenia brutto, skoro jest faktycznie od tego brutto wynagrodzenia pobierana, wydatkowana w jego zakresie oraz skoro faktycznie skarżący jej nie otrzymuje i gdy musi zakresem urzędowego wniosku o pomoc PPF wykazać w rubryce nr 10 kwotę brutto, a nie netto, jak w jego uzasadnieniu takową wykazuje. 5) Art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a., przez kuriozalność wywodu, że fakt zamiaru wywiedzenia skargi kasacyjnej od innego niż powyższe postępowanie sądowe, bo od zawisłego przez WSA w Olsztynie o sygn. akt II SAB/O1 72/13, nie ma faktycznego obiektywnego znaczenia dla oceny możliwości płatniczych strony i z powyższego do faktycznych możliwości poczynienia opłat wnioskowanego przez stronę jej wnioskiem adwokata i to bez zachwiania sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych w utrzymaniu i w bycie i to koniecznym celem przeżycia. 6) Art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 247 P.p.s.a., przez kuriozalność wywodu, że okoliczność podnoszonej przez stronę niezgodności wyroku WSA w Olsztynie z dnia 28 listopada 2013 r. o sygn. akt II SA/Ol 949/13 z przepisami prawa nie mieści się w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, gdyż wywód ten jest wadliwy ze względu na zapis art. 247 P.p.s.a. stanowiący, iż prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. 7) Art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przez wadliwą ocenę dowodów sprawy i niedorzeczne przyjęcie, że posiadane przez stronę skarżąca środki w wysokości netto 1710, 42 zł po ich uszczupleniu o konieczne i niezbędne w zakresie utrzymania strony wydatki w miesięcznej stałej kwocie 1690, 00 zł nie przyczyniają się do tego, że z powyższego są one tak skromne i miernie wystarczające na poczynienie nieprzewidzianych wydatków, że pozwalają stronie na poczynienie z nich w pierwszym rzędzie dodatkowych wydatków, tu na adwokata, gdyż zdaniem ww. Sądu nie spowoduje to zachwiania sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych w utrzymaniu i koniecznym celem przeżycia i tak, aby nie spowodowało to daleko idących negatywnych w szerokorozumianym pojęciu konsekwencji w dalszym bycie i utrzymaniu strony i z powyższego w jej warunkach do zapewnienia minimum warunków socjalnych, jakie to do tej pory strona ponosiła i uznane zostały przez ww. Sąd za konieczne celem jej przeżycia w zakresie warunków bytowych, gdyż ten Sąd nie podważa celu i konieczności ich poczynienia, a jakimi to skarżący dysponuje i dysponować faktycznie może i tylko obecnie takimi jak wskazuje i nie innym, gdy innych nie posiada. 8) Art. 141 § 4 P.p.s.a., przez niezgodne ze stanem dowodowym sprawy przedstawienie przez sąd informacji o wykazanych przez stronę oświadczeniach i dowodach na ich poparcie w zakresie koniecznych niezbędnych wydatków strony i wadliwe przyjęcie, że strona skarżąca swój dochód netto w kwocie 1710, 42 zł pomniejszyła o kwotę "podatków" w wysokości 714, 86 zł, gdyż w tym zakresie wywody ww. Sądu są wprost irracjonalne i niedorzeczne, bowiem skarżący nie wskazał ww. kwoty, jako samoistnej kwoty "podatku" i tylko, jako "podatek", ale jako kwotę opłaty comiesięcznej i obowiązkowej odejmowanej przez pracodawcę od wynagrodzenia brutto strony skarżącej, którą to skarżący jest obligatoryjnie obowiązany opłacać w zakresie podatków od wynagrodzenia i "podatków" składek ZUS, tak jak każdy praworządny obywatel Rzeczpospolitej Polskiej nakazem prawa - na tzw. "podatki", bo obowiązkowe daniny emerytalne, rentowe, wypadkowe, chorobowe, na kasę chorych, ubezpieczenia zdrowotne mimo pobierania podatku od samej podstawy wynagrodzenia brutto. 9) Art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 2 P.p.s.a., gdyż kuriozalny i niezrozumiały oraz chybiony jest wywód ww. Sądu, gdy skarżący występuje o prawo pomocy na mocy art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jako osoba fizyczna wnioskiem PPF, że skarżący nie dopełnił wymogów wnioskowanego prawa pomocy określonych art. 246 § 2 P.p.s.a., iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co skutkuje oddaleniem jego wniosku, skoro w sprawie skarżący występuje, jako osoba fizyczna, a nie prawna, gdyż składał wniosek o pomoc PPF. W oparciu o powyższe strona skarżąca wniosła o; - przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym wnioskiem strony o prawo pomocy PPF z dnia 16 grudnia 2013 r. w przedmiocie ustanowienia adwokata celem reprezentacji przed NSA oraz sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Olsztynie z dnia 28 listopada 2013 r. o sygn. akt II SA/Ol 949/13. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Zgodnie natomiast z art. 252 § 1 i § 2 P.p.s.a., podstawę do przyznania stronie prawa pomocy stanowi złożone na urzędowym formularzu oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Informacje zawarte w oświadczeniu powinny być kompletne, tak aby umożliwiły dokonanie oceny, czy strona spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, w zakresie całkowitym albo częściowym, następuje gdy wykaże ona istnienie przesłanek warunkujących przyznanie tego prawa w odpowiednim zakresie. Zatem, to na stronie spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia określone przesłanki do przyznania jej prawa pomocy, jednakże to na Sądzie ciąży obowiązek uzyskania takich informacji i dokumentów, by jego rozstrzygnięcie było prawidłowe i sprawiedliwe. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zawarte w uzasadnieniu postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 lutego 2014 r. miesięczne przychody i wydatki, na które skarżący powołał się także w złożonym sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 7 stycznia 2014 r. mogą stanowić wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony. Z akt sprawy wynika, że Sąd pierwszej instancji nie wzywał strony, na podstawie art. 255 P.p.s.a., do przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację finansową i majątkową, w celu udokumentowania wydatków na które powoływał się skarżący, a co zarzuca również w zażaleniu. Stąd Sąd, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., powinien wezwać stronę do przedłożenia w zakreślonym terminie dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów i wydatków, tak aby informacje pozyskane przez Sąd były na tyle kompletne, aby umożliwiły dokonanie oceny, czy strona spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.