II SA/Lu 432/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz, Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Protokolant Referent Julita Kula, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 listopada 2013 r. sprawy ze skargi Korporacji [...] w L. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę Decyzją z dnia .... Wojewoda po rozpatrzeniu odwołania K. Sp. z o.o. w L. utrzymał w mocy decyzję Starosty z dnia ...orzekającą zwrot na rzecz W. D., S. D., A. D. – B., H. D., B. D., B. D. i T. Y. E. G. części wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w L. przy ul. S., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka nr ..., wchodzącej częściowo w obszar aktualnej działki nr ..., oznaczonej jako projektowana działka nr ... o pow. 0,3375 ha oraz orzekającą zwrot na rzecz Gminy zwaloryzowanego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość w kwocie ..... zł. W uzasadnieniu wskazano, że decyzją Prezydenta Miasta z dnia ....wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość stanowiącą współwłasność Z. D., H. D., B. D. i B. D. o łącznej pow. 0,7547 ha, oznaczoną w dacie wywłaszczenia jako działka nr .... Wywłaszczenia dokonano z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego "C." w L. na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W dniu 10 listopada 2011r. H. D. oraz W. D., S. D., A. D. –B., B. D., B. D. i T. Y. E. G. jako spadkobiercy pozostałych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości wystąpili do Prezydenta Miasta z wnioskiem o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości wchodzącej częściowo w obszar aktualnej działki o nr .... położonej w L. przy ul. S., podnosząc, że teren ten nie został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia. W toku postępowania została sporządzona dokumentacja geodezyjno – prawna wywłaszczonej nieruchomości, która została zarejestrowana w Miejskim Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej - część wywłaszczonej nieruchomości, będącą przedmiotem żądania zwrotu, wchodząca częściowo w obszar aktualnej działki nr .... została oznaczona w tej dokumentacji pod nr ... o pow. 0,3375 ha. Ustalono, że w dacie wywłaszczenia działka ta objęta była Ogólnym Planem Zagospodarowania Przestrzennego L. "P.", zatwierdzonym uchwałą Prezydium Rady Narodowej z dnia .... i zgodnie z rysunkiem tego planu była przeznaczona pod mieszkalnictwo zbiorowe. W toku oględzin w dniu 9 sierpnia 2012r. stwierdzono, że obecnie działka niemal w całości stanowi nieużytek porośnięty wysokim chwastem, znajduje się na niej jedno drzewo i krzewy z samosiewu. Przecina ją nieutwardzona ścieżka, a na niewielkim obszarze od strony zachodniej została wykoszona trawa. Dokonano na niej nasadzeń kilku ozdobnych drzew, jednak nasadzenia są młode, pochodzą z okresu dwóch ostatnich lat. Ponadto na działce znajduje się złącze energetyczne w postaci niewielkiego murowanego obiektu o wysokości ok. 1m. Przedmiotowa działka - na podstawie umowy z dnia 2 stycznia 1998r. - została oddana przez Gminę L. w dzierżawę K., która w toku postępowania i w odwołaniu od decyzji organu I instancji podnosiła, że teren został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia pod tereny zielone, uzupełniające infrastrukturę osiedla mieszkaniowego, zaś K. zamierza zrealizować na tym terenie inwestycję, na którą poniosła już koszty przygotowania projektu koncepcyjnego oraz koszty wieloletniej dzierżawy. Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutów odwołania stwierdzając, że zamiar realizacji celu wywłaszczenia w przyszłości nie stanowi przeszkody uniemożliwiającej zwrot nieruchomości. Ponadto cel wywłaszczenia w postaci budowy osiedla mieszkaniowego nie może być już zrealizowany, bowiem plan miejscowy uległ zmianie - uchwałą z dnia 17 listopada 2005r. Rada Miasta zatwierdziła nowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego, zgodnie z którym przedmiotowy teren został przeznaczony pod usługi komercyjne. Organ stwierdził, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, w szczególności na przedmiotowej działce nie zrealizowano terenów zielonych, które stanowiłyby infrastrukturę uzupełniającą osiedle mieszkaniowe. Działka jest niezabudowana, zaniedbana i zarośnięta, nie posiada żadnych wytyczonych czy utwardzonych alejek, ścieżek lub dróg, obiektów małej architektury, ławek ani innych urządzeń świadczących o jej zagospodarowaniu, zaś nasadzenia są młode i niewykluczone, że zostały dokonane już po wszczęciu postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Skoro zatem cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, to w świetle art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami – należało orzec zwrot przedmiotowej nieruchomości. Przeszkodą do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie było przy tym istniejące na działce nr .... złącze energetyczne. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że wniosek pochodzi od wszystkich, prawidłowo ustalonych przez organ I instancji spadkobierców byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K.. Sp. z o.o. w L. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazując, że wniosek o zwrot nieruchomości jest dopuszczalny tylko w terminie 3 miesięcy od zawiadomienia przez organ stron o zamiarze użycia nieruchomości na inny cel, natomiast takiego zawiadomienia w niniejszej sprawie nie było, a zatem roszczenie o zwrot wygasło zgodnie z art. 136 ust. 5 cyt. ustawy. Poza tym, w przekonaniu skarżącej, skoro organ nie dokonał takiego zawiadomienia w związku z powstaniem nowych okoliczności faktycznych i prawnych, to świadczy to o tym, że uznał, iż skarżąca zrealizowała cel wywłaszczenia. Skarżąca zarzuciła również, że nie zostało bezspornie ustalone czy wniosek pochodzi od wszystkich współwłaścicieli – działka nr .... stanowi bowiem tylko część wywłaszczonej nieruchomości nr ..., a więc wniosek - zdaniem skarżącej - powinien pochodzić od współwłaścicieli całej wywłaszczonej nieruchomości; następstwo prawne powinno przy tym być wykazane nie tylko postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku, ale również umową o dział spadku. Wskazała, że organ miał obowiązek zawiesić niniejsze postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa do czasu uregulowania sprawy własności nieruchomości, a skoro tego nie uczynił, to znaczy, że uznał, że nie istnieją przesłanki uzasadniające zwrot nieruchomości. Skarżąca podniosła, że nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia tj. pod tereny zielone, czyli obszar rekreacyjny dla mieszkańców osiedla; skarżąca dokonała na niej nasadzeń, a przewidziane są także zmiany w zakresie dróg i ciągów pieszych oraz innej infrastruktury towarzyszącej, w związku z którymi skarżąca poniosła już koszty przygotowania projektu koncepcji planowanej inwestycji. Zwrot nieruchomości godziłby w interes społeczności miasta L., gdyż uniemożliwiałby przeprowadzenie inwestycji, która ma przysporzyć dodatkowe miejsca zamieszkania, ale także miejsca pracy, godziłby zatem w słuszny interes publiczny. Skarżąca zarzuciła również naruszenie przez organ art. 107 § 3 kpa poprzez nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, Zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2010r., Nr 102, poz. 651 ze. zm.), zwanej dalej u.g.n., który stanowi, że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przepis art. 137 stanowi natomiast, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. W sprawie niniejszej organ prawidłowo ustalił, czego skarżąca nie kwestionuje, że celem wywłaszczenia nieruchomości, obejmującej projektowaną działkę oznaczoną nr ..., objętą wnioskiem o zwrot - była budowa osiedla mieszkaniowego "C.". Wywłaszczenie zostało dokonane decyzją Prezydenta Miasta z dnia .... w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz.U. z 1974r., Nr 10, poz. 64) Organ zasadnie również uznał, że cel wywłaszczenia na działce nr .... o pow. 0,3375 ha nie został zrealizowany, bowiem - jak wynika z przeprowadzonych w dniu 9 sierpnia 2012r. oględzin - działka jest niezagospodarowana, stanowi nieużytek porośnięty wysokim chwastem, znajduje się na niej jedno drzewo i krzewy z samosiewu. Wbrew zarzutom skargi nie można przyjąć, że nasadzenie na niej kilkunastu drzew świadczy o zagospodarowaniu terenu jako zieleń osiedlowa. Wprawdzie w przypadku wywłaszczenia nieruchomości pod osiedle mieszkaniowe uznaje się, że realizacja celu wywłaszczenia polega nie tylko na wybudowaniu budynków mieszkalnych, ale również obiektów handlowych, ulic i ciągów pieszych, a także infrastruktury towarzyszącej, w szczególności terenów zielonych pełniących funkcje rekreacyjne, to jednak nie każda zieleń znajdująca się na działce objętej żądaniem o zwrot – będzie mogła być uznana za realizację celu wywłaszczenia polegającego na budowie osiedla mieszkaniowego. Istotny jest stopień zorganizowania roślinności na tym terenie. Za zieleń miejską nie można bowiem uznać luźno rosnących drzew i krzewów w szczególności tzw. samosiejek. Zieleń miejska stanowiąca uzupełniającą infrastrukturę osiedlową to zieleń urządzona w sposób zaplanowany, obejmująca nie tylko roślinność, ale również alejki wraz z urządzeniami towarzyszącymi (ławkami, koszami, latarniami etc.) Zieleń miejska będąca uzupełnieniem osiedla mieszkaniowego powinna w sposób wyraźny być widoczna jako miejsce rekreacyjne dla mieszkańców osiedla. W niniejszej sprawie, takie urządzenie zieleni miejskiej na działce nr .... dotychczas nie nastąpiło, bowiem – jak ustaliły organy obu instancji – dokonano na niej jedynie nasadzenia kilkunastu drzew, co – mając na uwadze zwłaszcza jej dość dużą powierzchnię 0,3375 ha - nie może być uznane za teren rekreacyjny służący wypoczynkowi mieszkańców osiedla. Ponadto drzewa są młode, mają ok. 2 lata, a zatem zostały posadzone po terminach wymaganych do realizacji celu wywłaszczenia wskazanych w art. 137 u.g.n. W sytuacji występującej w sprawie organ zasadnie zatem uznał, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a okoliczność, że skarżąca, jako dzierżawca terenu zamierza ten cel zrealizować w przyszłości i poniosła już w związku z tym koszty, nie stanowi negatywnej przesłanki zwrotu. Przepis art. 136 ust. 3 u.g.n. wymaga ustalenia przez organ w jaki sposób jest zagospodarowana wywłaszczona nieruchomość w dacie orzekania o zwrocie z uwzględnieniem okresów (7 lat na rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu i 10 lat na realizację celu wywłaszczenia), nie ma zatem znaczenia to, że planowana jest w przyszłości realizacja celu wywłaszczenia. Zasadnie zatem organ orzekł o zwrocie wywłaszczonej działki nr .... na rzecz spadkobierców poprzednich właścicieli. Należy podkreślić przy tym, że przeszkody w orzeczeniu o zwrocie nie stanowiło istniejące na działce złącze energetyczne. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, urządzenia elektroenergetyczne, gazowe, kanalizacyjne, wodne etc. nie uniemożliwiają zwrotu wywłaszczonej nieruchomości (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2011r., II SA/Po 158/11). Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi stwierdzić należy, że nie są one zasadne. Wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości może być złożony w każdym czasie i – wbrew zarzutom skargi – nie jest uzależniony od uprzedniego zawiadomienia poprzedniego właściciela o zamiarze wykorzystania nieruchomości na inny cel, aniżeli określony w decyzji o wywłaszczeniu. Obowiązek dokonania takiego zawiadomienia ma miejsce tylko wówczas, gdy organ rezygnuje z celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, w sytuacji, gdy organ w ogóle nie realizuje tego celu, zawiadomienie, o którym mowa w art. 136 ust. 2 u.g.n. jest zbędne. Wygaśnięcie roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, o którym mowa w art. 136 ust. 5 u.g.n. dotyczy zatem tylko takiego przypadku, gdy zawiadomienie zostało dokonane, a mimo to w ustawowym terminie poprzedni właściciel nie złożył wniosku o zwrot. Sytuacja taka nie miała natomiast miejsca w niniejszej sprawie. Z tego względu, wbrew stanowisku skarżącej, brak zawiadomienia nie świadczy o tym, że organ uznał, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany. Wbrew zarzutom skargi, wniosek o zwrot działki nr ..., stanowiącej część wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej w dacie wywłaszczenia nr 2 pochodzi od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli, którymi byli, jak wynika z decyzji o wywłaszczeniu z dnia ... (k.6, t.I): Z. D. (żona zmarłego w dniu 26 listopada 1973r. W. D., k. 17, t.I), B. D. (syn W. D.), H. B. D. (córka W. D.) oraz B. D. (syn W. D.). Organ prawidłowo ustalił spadkobierców tych osób, a w aktach sprawy znajduje się dokumentacja urzędowa (postanowienia sądów oraz akty notarialne) potwierdzająca kolejne etapy dziedziczenia. Wynika z niej, że spadkobiercami po Z. D. były jej dzieci: H. D., B. D. i B. D. (k.12, t.II), z kolei spadkobiercami po B. D. zostali - jego żona Z. M. D. oraz dzieci A. D. – B., S. D. i W. D., a po śmierci żony Z. M. spadkobiercami zostały ich dzieci (k. 4 i 7, t.II), zaś po B. D. – B. Z. D. (żona), B. D. i T. D. (k.18, t.I), która obecnie nosi nazwisko T. Y. E. G. (k. 10, t.II). Wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyli D., S. D., A. D. – B., H. D., B. D., B. D. i Y. E. G., a zatem wniosek pochodzi od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej wówczas nr .... Wbrew zarzutom skargi, nie było podstaw do zawieszenia postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 kpa, a uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie naruszają art. 107 § 3 kpa. Wobec powyższego skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw prawnych podlega oddaleniu na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.)