IV SA/Gl 158/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta C., na podstawie art. 2 pkt 3, pkt 10, art. 12 ust. 2, art. 25, art. 27 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawniony do alimentów (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 ze zm.) oraz art. 104 i 109 k.p.a., określił dłużnikowi alimentacyjnemu A.G. należność do zwrotu w kwocie [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie [...] oraz dalszymi odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej P.G. przyznanych za okres od [...] do [...]. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że wierzycielce D.K. decyzją z dnia [...] nr [...] przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz P.G. w okresie od [...] do [...]. Następnie organ podjął wiadomość, że osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, otrzymała alimenty od dłużnika alimentacyjnego A.G., tj.: - [...] zł w dniu [...]; - [...] zł w dniu [...]; - [...] zł w dniu [...]; - [...] zł w dniu [...]; - [...] zł w dniu [...], - [...] zł w dniu [...]; - [...] zł w dniu [...] w łącznej kwocie [...] zł. Jednocześnie, jak zaznaczono, pierwsza wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego nastąpiła [...] a ostatnia w dniu [...] na łączną kwotę [...] zł. Następnie organ wskazał, że D.K. wpłaciła do Kancelarii Komornika Sądowego kwotę [...] zł z tytułu wpłat dokonanych przez dłużnika z dnia [...] w kwocie [...] zł, z dnia [...] w kwocie [...] zł, z dnia [...] w kwocie [...] zł, z dnia [...] w kwocie [...] zł Na spłatę zadłużenia komornik sądowy z kwoty [...] zł przekazał organowi kwotę [...] zł (po odliczeniu kosztów). Ponadto komornik sądowy na wniosek D.K. postanowieniem z dnia [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne przeciwko dłużnikowi alimentacyjnemu. W związku z powyższym decyzją z dnia [...] uchylono z tym dniem decyzję z [...], mocą której przyznano świadczenia z funduszu alimentacyjnego i od [...] świadczenia na rzecz P.G. nie były wypłacane. Natomiast decyzją z dnia [...] zażądano od D.K. zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości [...] zł, w związku z wpłatami dłużnika z [...] i [...]. Organ wskazał, że łącznie należność do zwrotu z tytułu wypłaty świadczeń za okres od [...] do [...] w wysokości [...] zł została pomniejszona o kwotę [...] zł, na co składa się kwota należności przekazanych przez komornika w wysokości [...] oraz kwota nienależnie pobranych świadczeń w wysokości [...] zł. Do zwrotu pozostała zatem kwota [...] zł, w tym [...] stanowiąca należność główną oraz [...] zł odsetki, które nadal są naliczane aż do momentu wpłaty należności. A.G. wniósł odwołanie od powyższej decyzji domagając się jej uchylenia jako bezzasadnej. Podniósł, że systematycznie przekazywał D.K. kwoty zasądzonych alimentów, na co przedłożył w organie I instancji dowody wpłat. Zdaniem odwołującego wpłaty dokonane przez komornika nie dotyczą jego zadłużenia tylko zadłużenia D.K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] Nr [...], na mocy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium podzieliło ustalenia oraz wnioski organu I instancji. Powołując się na treść art. 27 ustawy wyjaśniło, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Natomiast w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami. Kolegium wskazało, że w aktach brak jakiegokolwiek dowodu, że komornik wyegzekwował kwoty od A.G. w drodze egzekucji, przeciwnie to ww. udokumentował comiesięczne wpłaty w wysokości [...] zł do rąk D.K. Jednakże wierzycielka zwróciła do komornika kwotę [...] zł, który następnie przekazał na spłatę należności organowi kwotę [...] zł. Zdaniem Kolegium organ I instancji zobowiązany był zatem określić A.G. pozostałą do uregulowania kwotę [...] zł wraz z odsetkami, którą ten powinien wpłacić organowi, a ewentualnie dochodzić jej zwrotu od D.K. Kolegium podzieliło przy tym stanowisko odwołującego, że przez jej działanie został pokrzywdzony. W skardze od powyższej decyzji A.G. domagał się uchylenia tego rozstrzygnięcia uznając je za krzywdzące. Ponownie podniósł okoliczność płacenia alimentów D.K. Wyraził wątpliwość co do możliwości równoległego otrzymywania alimentów od niego i z MOPS. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1271 ze zm.). Ponadto wojewódzkie sądy administracyjne rozstrzygają w granicach danej sprawy nie będąc jednak związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 wyżej wymienionej ustawy). W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego – A.G. należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną P.G. w okresie od [...] do [...], świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Zgodnie z art. 27 ust. 1 powołanej przez organy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawniony do alimentów (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 1 poz. 7 ze zm.) dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Natomiast stosownie do art. 27 ust. 2 tej ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Orzekające w sprawie organy uznały, że w sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, w konsekwencji zastosowały art. 27 ust. 2 tej ustawy. Zdaniem Sądu stosowanie instytucji zwrotu świadczeń zgodnie z celem ustawy, którym niewątpliwie jest uzyskanie regresu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, dotyczy takich świadczeń, których wypłata - oceniana w dniu rozstrzygania o zobowiązaniu dłużnika alimentacyjnego do zwrotu - była zasadna, a wypłacone świadczenie należne. Tylko bowiem takie świadczenia z funduszu, które zostały prawidłowo przyznane oraz wypłacone podlegają zwrotowi na podstawie art. 27 ust. 1 cyt. wyżej ustawy (por. wyrok WSA w Gliwicach 7 czerwca 2011, sygn. akt IV SA/Gl 765/10 publik. w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych). W niniejszej sprawie organ I instancji decyzją z dnia [...] nr [...] przyznał świadczenia alimentacyjne na rzecz P.G. reprezentowanego przez matkę D.K. na okres świadczeniowy od [...] do [...] w kwocie [...] zł. miesięcznie. Pierwsza wypłata świadczeń do rąk D.K. za okres [...], [...], [...] nastąpiła w dniu [...] w kwocie [...] zł. Tymczasem jak wynika z akt administracyjnych za wskazany okres w/wym. otrzymała bezpośrednio od dłużnika alimenty w kwocie [...] zł i to jeszcze przed wypłatą świadczeń ([...] zł w dniu [...] za [...] i [...] zł w dniu [...] za [...]). Zatem za wskazany okres D.K. równolegle otrzymała alimenty i świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Co więcej jak wynika z akt skarżący w dniu [...] wpłacił D.K. kwotę [...] zł tytułem wyrównania alimentów za [...] i [...] zł tytułem alimentów za [...]. Z dowodów wpłat wynika również, że od [...] do [...] regularnie dokonywał wpłat po [...] zł miesięcznie a za [...] i [...] wpłaty były dokonane odpowiednio w miesiącach [...] i [...] po [...] zł. każda. Organ I instancji nie rozważył czy w tych okolicznościach wypłata przyznanych świadczeń w [...] była należna, skoro D.K. otrzymała zaległe i bieżące alimenty na syna. Nie ocenił także czy w związku z dobrowolnymi wpłatami alimentów zaległych i bieżących z pomięciem komornika, do rąk przedstawicielki ustawowej wierzyciela alimentacyjnego nie było podstaw do przyjęcia, że egzekucja stała się skuteczna. Jednocześnie jak wynika z akt D.K. w pozostałym okresie świadczeniowym otrzymywała równolegle bieżące alimenty od dłużnika alimentacyjnego, co w ostateczności doprowadziło do zawieszenia postępowania egzekucyjnego oraz uchylenia decyzji z dnia [...] o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego z dniem [...]. Tymczasem organy okoliczności tych nie rozważyły, choć miały one wpływ na ocenę zasadności wypłaty świadczeń z funduszu. Nie można bowiem zaakceptować sytuacji, gdy za ten sam okres osoba uprawniona otrzymywała alimenty z dwóch źródeł. W tym względzie na uwadze należy mieć również regulacje prawne stanowiące o obowiązku zwrotu organowi nienależnie pobranych świadczeń. Przy czym okoliczność, że postępowanie prowadzone w sprawie nienależnie pobranego świadczenia w stosunku do D.K. objęło miesiąc [...] - jak to wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji - w postępowaniu dotyczącym zobowiązania dłużnika alimentacyjnego do zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie wyłącza oceny okoliczności dotyczących zasadności pobierania przez matkę dziecka świadczeń z funduszu w sytuacji jednoczesnego otrzymywania od skarżącego alimentów na to dziecko w tym samym okresie w pełnej wysokości. W ocenie Sądu przekazanie przez matkę dziecka komornikowi sądowemu pewnych kwot odpowiadających wysokości otrzymanych alimentów nie może obciążać dłużnika obowiązkiem zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu po pomniejszeniu ich o kwoty przekazane przez komornika organowi. Nie są to bowiem kwoty wyegzekwowane przez komornika od dłużnika alimentacyjnego w okresie pobierania tych świadczeń. Stosownie do regulacji art. 27 ust. 9 ustawy o pomocy osobom uprawniony do alimentów w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Natomiast, co jest bezsporne, skarżący udokumentował comiesięczne dobrowolne wpłaty, w wysokości [...] zł do rąk D.K. z pominięciem komornika. Można przy tym tylko marginalnie zauważyć, że przekazanie przez D.K. określonych kwot komornikowi następowało z dużym opóźnieniem w stosunku do terminów w jakich otrzymywała alimenty i po wypłaceniu jej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Za chybione należy zatem uznać stanowisko Kolegium, że od D.K. skarżący może dochodzić kwoty do zwrotu określonej w decyzji. Godzi się wskazać, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną zarówno postępowania administracyjnego w sprawie o przyznanie świadczeń z funduszu, jak i w sprawie o zwrot przez wierzyciela nienależnie pobranego świadczenia. Tym samym nie ma żadnego wpływu na zakres przyznanych i wypłaconych wierzycielowi świadczeń. Automatyczne przeniesienie skutków ewentualnych nieprawidłowości w tym zakresie na płaszczyznę postępowania o zwrot należności przez dłużnika mogłoby powodować nałożenie obowiązku zwrotu mimo całkowitego wywiązania się przez dłużnika z zobowiązań alimentacyjnych. Dlatego też w ramach postępowania o zwrot należności dłużnik może wykazywać, że wierzycielowi wypłacono świadczenia z funduszu bezpodstawnie. Natomiast organ jest zobowiązany do oceny czy istniały podstaw do żądania zwrotu, a więc czy wypłata świadczeń była zasadna, a wypłacone świadczenie było należne. Błędna wykładnia art. 27 ust. 1 o pomocy osobom uprawnionym do alimentów spowodowała, że sprawa nie została należycie wyjaśniona i oceniona pod tym względem. Wskazania co do dalszego postępowania organu wynikają wprost z przedstawionych wyżej wywodów, zawierających również wiążącą ocenę prawną. W szczególności organ winien ponownie rozważyć kwestię alimentów przekazywanych poza postępowaniem egzekucyjnym oraz ich wpływu na wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, co pozwoli w konsekwencji na prawidłową ocenę w kwestii istnienia obowiązku zwrotu należności przez skarżącego w trybie art. 27 ust. 1 tej ustawy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.