II GZ 10/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ryszarda P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Po 520/13 w zakresie umorzenia postępowania w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Ryszarda P. na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na pismo w sprawie dotyczącej płatności do gruntów rolnych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 7 grudnia 2016 roku umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi Ryszarda P. na postanowienie Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia na pisma w sprawie dotyczącej płatności do gruntów rolnych na rok 2005. Sąd I instancji wskazał, że pismem z dnia [...] września 2016 r. Ryszard P. wystąpił z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat i kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W rubrykach odnoszących się do stanu rodzinnego oraz majątkowego wpisał: "Nie mam" lub "Nie dotyczy". Wskazał, że w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym zapadły już prawomocne orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie wniosków Ryszarda P. o przyznanie mu prawa pomocy (k. 50, 117, 207, 276 akt sądowych). Na żadnym etapie toczących się postępowań w przedmiocie przyznania prawa pomocy skarżący nie złożył oświadczenia majątkowego o treści pozwalającej Sądowi dokonać rzetelnej oceny jego zdolności płatniczych. Z tych względów Sąd ten uznał, że składanie przez Skarżącego kolejnego wniosku, o tożsamej treści, co poprzednie, które zostały rozstrzygnięte negatywnie, nosi znamiona nadużycia prawa i umorzył postępowanie na podstawie art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016, poz. 718 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Zażalenie na powyższe postanowienie WSA złożył Ryszard P. (dalej: skarżący) wnosząc o jego uchylenie i przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sad Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą zaskarżonego postanowienia był art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy umarza się jeśli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Przepis ten może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, str. 989). W tej sprawie powodem umorzenia przez Sąd pierwszej instancji postępowania w przedmiocie kolejnego już wniosku o przyznanie prawa pomocy, była ocena, że rozpoznanie wniosku było zbędne, a więc druga z przywołanych przesłanek art. 249a p.p.s.a. WSA uznał bowiem, że treść obecnie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zbieżna z uprzednio składanymi wnioskami strony, które zostały rozpoznane negatywnie prawomocnymi postanowieniami. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na tle okoliczności niniejszej sprawy zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji nie narusza prawa. Z akt sprawy wynika, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy było czwartym tego rodzaju postępowaniem w tej sprawie. Wnioski o przyznanie prawa pomocy skarżący sporządził uprzednio w dniu [...] lipca 2013 r., w dniu [...] września 2014 r., w dniu [...] maja 2015 r. i w dniu [...] lutego 2016 r. Wszystkie te wnioski zostały oddalone, zaś referendarze sądowi, WSA i NSA w wydanych w tej sprawie postanowieniach uznawali (vide: postanowienie referendarza sądowego z 3 grudnia 2013 r., postanowienie WSA z 23 stycznia 2014 r., postanowienie NSA z 18 marca 2014 r. o sygn. akt II GZ 109/14, postanowienie WSA z 5 listopada 2014 r., postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., postanowienie referendarza sądowego z 20 sierpnia 2015 r., postanowienie WSA z dnia 24 września 2015 r., postanowienie NSA z dnia 26 listopada 2015 r., zarządzenie o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania z dnia 18 marca 2016 r. oraz postanowienie WSA w tym samym przedmiocie z dnia 5 maja 2016 r. a następnie postanowienie NSA z dnia 12 lipca 2016 r., postanowienie WSA z dnia 28 października 2016 r.), m.in. że: 1) skarżący nie wykazał, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, 2) nie załączył dokumentów, o które był wzywany, 3) jego sytuacja majątkowa nie ulegała zmianie w okresie od wydania poprzedniego orzeczenia o odmowie przyznania prawa pomocy do czasu złożenia kolejnego wniosku w tym zakresie, 4) skarżący nie złożył wniosku na urzędowym formularzu, do czego był wzywany. Wniosek o przyznanie prawa pomocy sporządzony w dniu [...] lutego 2016 r. należało zatem ocenić w kontekście art. 165 p.p.s.a., który pozwala na zmianę nawet prawomocnych postanowień niekończących postępowania w sprawie w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył w zaskarżonym postanowieniu, że treść wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] września 2016 r. jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków. Do stanowiska takiego prowadzi proste zestawienie treści oświadczenia zawartego we wspomnianym wniosku z 19 września 2016 r. z treścią oświadczeń składanych we wcześniejszych wnioskach w sprawie. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zbędne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tego rodzaju działania strony - polegające na składaniu w tej samej sprawie kilku kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy, zawierających taką samą lub bardzo zbliżoną argumentację - stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.