II FZ 484/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Antoni Hanusz po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. sp. z o.o. w organizacji z siedzibą w S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Po 498/13 w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. w organizacji z siedzibą w S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 20 marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Po 498/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek A. sp. z o.o. w organizacji z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego i adwokata. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Sąd podniósł, że w dniu 3 kwietnia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 295/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, jakie spółka wniosła na wydane w niniejszej sprawie postanowienie z dnia 21 stycznia 2014 r., którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił jej przyznania prawa pomocy. Dalej Sąd zaznaczył, że w odpowiedzi na wezwanie Sądu, spółka nie złożyła żadnych dokumentów. W oświadczeniu wskazała, że nie posiada dokumentów, o które została wezwana. Z akt administracyjnych wynika, że strona wystąpiła do Sądu Rejonowego w Poznaniu ze zgłoszeniem rejestracyjnym, do którego należy dołączyć m.in. oświadczenie wszystkich członków zarządu, że wkłady na pokrycie kapitału zakładowego zostały przez wszystkich wspólników w całości wniesione. Sąd dodał, że wniesienie wkładów pieniężnych do spółki, wniesienie aportu do spółki, poniesienie wydatków w celu rejestracji spółki czy zaciągnięcie kredytu lub pożyczki jest zdarzeniem o charakterze majątkowym lub finansowym powodującym zmianę w aktywach lub pasywach. Wystąpienie chociażby jednego takiego zdarzenia powoduje obowiązek otwarcia ksiąg rachunkowych w ciągu 15 dni od daty wystąpienia zdarzenia. Podmioty, które prowadzą księgi rachunkowe muszą sporządzić na dzień bilansowy sprawozdanie finansowe. W przypadku gdy rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym, dniem bilansowym jest 31 grudnia. Od tego momentu spółki mają trzy miesiące na ukończenie sprawozdania, które składa się z bilansu rachunku zysków i strat, a także informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie do sprawozdania oraz dodatkowe informacje i objaśnienia. Z umowy spółki wynika, że jej rok obrotowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym. Pierwszy rok obrotowy skończył się 31 grudnia 2012 r. W związku z czym skarżąca za 2012 r. miała obowiązek sporządzenia sprawozdania finansowego. Sąd zauważył, że nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Ponadto Sąd dodał, że to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu istotnym jest również, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powołać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że ich nie ma, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że skarżąca nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania, prawa pomocy. Wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia konkretnych, wskazanych w wezwaniu, dokumentów źródłowych obrazujących jej aktualną sytuację materialną czego nie uczyniła. W konsekwencji niewyjaśnione pozostały okoliczności istotne dla oceny jej realnych możliwości finansowych oraz jej stanu majątkowego. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie w całości "ponieważ jest ono niezgodne ze stanem faktycznym sprawy a żądany wpis wygórowany". 3. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zażalenie spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy zapewnić ma prawo do sądu osobom najuboższym w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Z treści powyższych przepisów wynika, że to wnioskodawca ma obowiązek wykazać, iż spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy, poprzez złożenie stosownych oświadczeń na urzędowym formularzu. Natomiast ocenę okoliczności przytoczonych w nim przez wnioskodawcę ustawodawca pozostawił uznaniu sądu. Ocena ta jest swobodna, jednak nigdy nie dowolna. Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy musi wyczerpująco odnieść się do przytoczonych w nim okoliczności oraz wyjaśnić z jakich powodów wniosek spółki zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się w ocenie, którą przedstawił Sąd pierwszej instancji, elementów przemawiających za zmianą zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że spółka nie udowodniła, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Strona została wezwana do przedłożenia konkretnych, wskazanych w wezwaniu, dokumentów źródłowych obrazujących jej aktualną sytuację materialną, czego nie uczyniła. Tym samym spółka uniemożliwiła sądowi zapoznanie się z jej realnymi możliwościami finansowymi i stanem majątkowym. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny pragnie podkreślić, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Ponadto należy zauważyć, że to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy W związku z powyższym zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione przez spółkę zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.