II OZ 189/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 894/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T.M. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umarzenia postępowanie w sprawie legalności budowy postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 894/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił skarżącemu T. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że T. M. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podając, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem miesięcznego utrzymania wnioskodawcy pozostaje dochód uzyskiwany z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, iż [...]-hektarowe gospodarstwo rolne położone jest na słabej jakości gruntach, a głównym źródłem uzyskiwanego przychodu jest hodowla bydła mlecznego. Niezadowalająca kondycja finansowa gospodarstwa rolnego spowodowana jest licznymi konfliktami z E. S.. W skład majątku skarżącego wchodzą: dom o powierzchni [...] m² oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Wnioskodawca całość uzyskiwanych dochodów przeznacza na bieżące utrzymanie, w tym wysokie koszty produkcji rolnej oraz sprawy sądowego. Skarżący posiada oszczędności tj. około [...] zł zabezpieczone na spłatę E. S. ze współwłasności zgodnie z wyrokiem sądu rejonowego, które dodatkowo musi uzupełnić do kwoty ponad [...] zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 29 października 2013 r. wnioskodawca wskazał, iż posiada inwentarz żywy: [...] sztuki bydła, w tym [...] krów dojnych. T. M. jest właścicielem ciągnika rolniczego [...], rok produkcji [...] oraz kompletu podstawowych maszyn do uprawy gleby i zbioru plonów. Wyliczając wskazany we wniosku dochód z gospodarstwa rolnego skarżący przyjął średni dochód z 1 ha przeliczeniowego pomnożony przez liczbę ha przeliczeniowych użytkowanych przez niego, co dało mu kwotę około [...] zł. Wnioskodawca otrzymał dopłaty z Unii Europejskiej do prowadzonej produkcji rolnej w kwocie [...] zł. Do wydatków związanych z utrzymanie wnioskodawcy oraz prowadzonego gospodarstwa rolnego skarżący zaliczył: opłatę za śmieci – [...] zł, podatek rolny – [...] zł, KRUS - [...] zł, Internet – [...] zł, telefon – [...] zł, energię elektryczną – [...] zł, ratę kredytów – [...] zł, ubezpieczenie samochodów i maszyn rolniczych około [...] zł ([...] zł rocznie), stałe wydatki na pasze oraz inne rzeczy związane z prowadzeniem hodowli –[...] zł, paliwo w zależności od miesiąca – około [...] zł, koszty związane z utrzymanie gospodarstwa domowego (jedzenie, środki czystości itp.) – [...] zł. Wnioskodawca końcowo podniósł, iż posiada dwa samochody osobowe marki [...], rok produkcji [...] oraz [...], rok produkcji [...], a ich miesięczny koszt eksploatacji wynosi [...] zł. Wskazał także, iż w miesiącach wiosennych przychód ze sprzedaży mleka nie przekraczał kwoty [...] zł, w związku z czym część obecnego przychodu musi przeznaczyć na pokrycie powstałych strat. Do akt sprawy .T. M. dołączył: wyciągi z rachunku bankowego za okres sierpień – listopad 2013 r., kserokopię dokumentów potwierdzających część ponoszonych wydatków i dochód uzyskiwany ze sprzedaży mleka za okres sierpień – październik 2013 r. Postanowieniem z dnia 6 grudnia 2013 roku referendarz sądowy odmówił T.M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył T. M.. W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, że oceniając stan jego rachunku bankowego nie wzięto pod uwagę, iż Sąd zasądził na rzecz E. S. kwotę [...] zł i taką kwotę bezwarunkowo skarżący musi posiadać na koncie po uprawomocnieniu się wyroku. Podniósł ponadto, iż aktualnie znacznie pogorszyła się jego sytuacja majątkowa - nie dokonując żadnych inwestycji, skarżący ma stratę kilku tysięcy. Obecnie wnioskodawca posiada również zaległości w płatnościach m.in. KRUS, energii elektrycznej i podatku rolnym. Na potwierdzenie powyższych okoliczności T. M. przedłożył wyciąg z rachunku bankowego na dzień 18 lutego 2013 r. Na tej podstawie wniósł o przyznanie prawa pomocy. Powołując treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., Sąd stwierdził, że analiza materialnych i finansowych warunków życia skarżącego wykazała, iż jest on w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, a jego stan majątkowy nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd podniósł, że skarżący posiada stałe źródło dochodu z gospodarstwa rolnego, a wysokość przedmiotowego świadczenia jest wystarczająca zarówno do ponoszenia bieżących kosztów utrzymania jak i pokrycia kosztów postępowania w zainicjowanym postępowaniu. W złożonym oświadczeniu T. M. wykazał, iż pozostaje sam w gospodarstwie domowym. Jedynym źródłem utrzymania skarżącego pozostaje dochód uzyskiwany z tytułu gospodarstwa rolnego, w tym sprzedaży mleka. Dochód z tego tytułu za okres sierpień – październik 2013 r. kształtował się na poziomie około [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał przy tym, iż w miesiącach wiosennych przychód ze sprzedaży mleka nie przekraczał kwoty [...] zł, w związku z czym część obecnego przychodu musi przeznaczyć na pokrycie powstałych strat. Dodatkowo skarżący uzyskał dopłaty do gruntów rolnych w łącznej wysokości [...] zł, co w przeliczeniu na miesiąc daje kwotę [...] zł. Wykazane wydatki miesięczne wnioskodawcy, w tym związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (opłaty za: prąd, wodę, telefon itp.) wynoszą około [...] zł. Sąd zauważył ponadto, że sytuacja majątkowa skarżącego budzi uzasadnione wątpliwości, co do jej zgodności ze stanem faktycznym. Skarżący wskazuje wprawdzie we wniosku, iż utrzymuje się z gospodarstwa rolne, a dochody miesięczne z tego tytułu wynoszą około [...] zł. Natomiast wykazane wydatki wynoszą około [...] zł, co pokrywa się z dochodami uzyskiwanymi ze sprzedaży mleka. Wnioskodawca wskazał ponadto, iż w miesiącach wiosennych przychód ze sprzedaży mleka nie przekraczał kwoty [...] zł, w związku z czym część obecnego przychodu musi przeznaczyć na pokrycie powstałych strat. Niemniej jednak skarżący zarówno we wniosku, jak i wniesionym sprzeciwie nie wykazał, aby posiadał jakieś zadłużenie, czy też zaległości w opłacaniu bieżących płatności dotyczących utrzymania siebie i prowadzonego gospodarstwa rolnego. Dodatkowo skarżący uzyskał dopłaty do gruntów rolnych w łącznej wysokości [...] zł. Z przedłożonego zaś do akt wyciągu bankowego za okres sierpień – listopad 2013 r. wynika, iż saldo końcowe za każdy miesiąc zamyka się kwotą dodatnią tj. kwotą ponad [...] zł. Powyższe wskazuje, zdaniem Sądu, iż na datę złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. 28.10.2013 r. wnioskodawca dysponował środkami finansowymi do pokrycia kosztów wpisu od skargi oraz ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W uzasadnieniu wniosku oraz sprzeciwie skarżący podniósł, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w Z. Wydziału Zamiejscowego w W. w sprawie o zniesienie współwłasności, sygn. akt [...] jest zobowiązany do wpłaty kwoty [...] zł na rzecz E. S., niemniej jednak wnioskodawca także we wniesionym sprzeciwie nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających tę okoliczność oraz istniejące zobowiązanie, a także datę spłaty wskazanej należności. Nadto przedłożony wraz ze sprzeciwem wyciąg z rachunku bankowego z dnia 18 lutego 2013 r. jest dokumentem zbędnym przy rozpoznaniu niniejszego wniosku, gdyż najczęściej sytuacja materialna analizowana jest za okres trzech ostatnich miesięcy, a nie prawie rok wstecz. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł T.M. , zarzucając Sądowi pierwszej instancji błędne ustalenie sytuacji finansowej. Ponadto skarżący wskazał, że w ostatnim okresie zmuszony jest ponosić wysokie koszty związane z naprawą maszyn i budynków gospodarczych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wskazać bowiem trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i znajduje zastosowanie w stosunku do osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko ich podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy sąd bierze pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy strony. Przy czym stosowanie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W rozpoznawanej sprawie przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna uzasadnia przyjęcie stanowiska, że jest on w stanie ponieść koszty postępowania, które na obecnym etapie postępowania obejmują wpis sądowy w wysokości 500 zł oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela rozważania Sądu pierwszej instancji, które w konkluzji prowadzą do wniosku, że posiadany majątek oraz dochody z prowadzonej działalności świadczą o dużych możliwościach zarobkowych wnioskodawcy i umożliwiają mu wygospodarowanie kwoty potrzebnej do prowadzenia zainicjowanej sprawy sądowadministracyjnej. Skarżący podał, że uzyskuje miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł. Ponadto z załączonych faktur wynika, że ze sprzedaży mleka uzyskuje średnio ok. [...] zł miesięcznie. Dodatkowo skarżący korzysta z dopłat do gruntów rolnych w wysokości [...] zł. Przedstawione przez skarżącego zestawienie koniecznych wydatków (w tym związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego), poparte w dużej mierze stosownymi dokumentami, wskazuje na kwotę ok. [...] zł. Jednak, co słusznie podniósł Sąd, przy tak określonych wydatkach skarżący nie wykazał, aby posiadał jakieś zadłużenie lub zaległości w spłacie bieżących zobowiązań. Jednocześnie z wyciągów z rachunku bankowego wynika, że saldo końcowe za okres od sierpnia do listopada 2013 r. w każdym z tych miesięcy wynosiło ponad [...] zł. Odnośnie zaś zabezpieczenia na koncie kwoty [...] zł w celu wykonania wyroku Sądu Rejonowego w Z. Wydział Zamiejscowy w W., sygn. akt [...], wskazać trzeba, że skarżący na żadnym etapie postępowania w sprawie prawa pomocy nie przedstawił stosownych dokumentów potwierdzających powyższą okoliczności. Ponadto twierdzenia podnoszone w zażaleniu o koniecznych wydatkach na remont maszyn rolniczych oraz budynków gospodarczych również pozostają gołosłowne wobec braku ich udokumentowania. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.