II FZ 461/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. F. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 1054/13 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W. F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Lublinie z dnia 5 lipca 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie sygn. akt I SA/Lu 1054/13 odmówił W.F. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 5 lipca 2013 r. w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynika, że wnioskiem skarżąca zwróciła się do Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. We wniosku tym wskazała, że 1) gospodarstwo domowe prowadzi z mężem i córkami w wieku 6 i 18 lat, 2) skarżąca oraz jej mąż są osobami bezrobotnymi, 3) mąż skarżącej pracuje dorywczo przy pracach budowlanych osiągając dochód w wysokości od 1000 do 2000 zł miesięcznie, 5) mąż skarżącej posiada 30 udziałów o wartości nominalnej po 1000 zł każdy, w spółce B. sp. z o.o., w której pełni funkcję prokurenta, nie otrzymując z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, skarżąca natomiast posiada 35% udziałów tej spółki 6) B. sp. z o.o. nie generuje żadnego dochodu, 7) rodzina mieszka w domu o pow. mieszkalnej 200 m², 8) nie posiada żadnego innego majątku (ruchomego, nieruchomego), 6) na utrzymanie domu rodzina przeznacza ok. 1000 - 1500 zł miesięcznie. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że ani ona ani jej mąż nie posiadają rachunków bankowych ani nie składają zeznań podatkowych. W ocenie Sądu wniosek strony nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi nie wykazała w sposób przekonujący istnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie tj. że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów. Sąd uznał, że zestawienie wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie rodziny oraz uzyskiwanych dochodów nasuwa poważne wątpliwości, co do wiarygodności oświadczenia skarżącej. Sąd nie dał wiary twierdzeniom strony, że czteroosobowa rodzina utrzymuje się za kwotę 500 zł miesięcznie (kwota dochodu po odliczeniu kosztów utrzymania domu). W ocenie Sądu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ograniczonych nawet do niezbędnego minimum takich jak: zakup żywności, środków czystości, ubrań, leczenie, edukacja, dojazdy do pracy i szkoły wymaga znacznie większych środków niż zadeklarowane przez skarżącą. Oznacza to, że skarżąca albo korzysta z pomocy innych osób albo posiada inne niż wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy źródła dochodów. Sąd uznał, że nie bez znaczenia dla oceny sytuacji materialnej strony jest również fakt posiadania zarówno przez nią jak i przez jej męża (odpowiednio: strona 35% udziałów w firmie, mąż 30 udziałów o nominalnej wartości 1000 zł) praw o charakterze majątkowym w postaci udziałów w B. sp. z o.o., która zgodnie ze stanem wynikającym z bilansu sporządzonego na dzień 31 grudnia 2013 r. posiada aktywa trwałe w wysokości 653.680,28 zł oraz aktywa obrotowe w kwocie 777.435,82 zł. Końcowo Sąd zaznaczył, że skarżąca była i jest na obecnym etapie postępowania reprezentowana przez profesjonalnych pełnomocników, co wydaje się potwierdzać tezę o niewykazaniu przez skarżącą swojej pełnej sytuacji finansowej. Nie wydaje się bowiem prawdopodobne, aby przy tak niewielkich i nieregularnych dochodach była ona w stanie wygospodarować środki na pokrycie kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając mu błąd w ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść zapadłego postanowienia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. Strona powtórzyła raz jeszcze informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodała, że fakt posiadania przez nią 35 % udziałów w spółce B. sp. z o.o. nie świadczy o dobrej sytuacji jej rodziny, natomiast sprawowanie przez jej męża w tej spółce funkcji prokurenta nie daje żadnego dochodu, a sama spółka nie generuje żadnych zysków. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje: Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy koniecznego wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie stwierdził, że skarżąca nie wykazała, aby spełniała przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Mając bowiem na uwadze powyżej przywołane przepisy zważyć należy, iż instytucja prawa pomocy może zostać przyznana w wyjątkowej sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Poprzez "wykazanie" należy rozumieć swoiste przekonanie Sądu co do zasadności przyznania prawa pomocy, objawiające się w szczególności przedstawieniem np. dokumentów, oświadczeń pozwalających Sądowi na pełny wgląd w sytuację majątkową osoby wnioskującej, które następnie poddana zostaje weryfikacji, celem zbadania, czy występują przesłanki konieczne do przyznania osobie wnioskującej prawa pomocy. Dlatego tak ważnym z punktu widzenia wnioskodawcy jest czynne uczestniczenie w procesie weryfikacji jego sytuacji majątkowej, poprzez nadsyłanie odpowiednich dokumentów we własnym zakresie, jak również rzetelne odpowiadanie na wezwanie Sądu poczynione na zasadzie art. 255 P.p.s.a. Przypomnieć należy, że zarządzeniem z dnia 24 października 2013 r. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie stosownych dokumentów (karta 35-36 akt sądowych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca poinformowała Sąd, że wraz z mężem nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna w powiatowym urzędzie pracy i nie pobiera żadnego zasiłku. Nie osiągają żadnych dochodów i nie składają zeznań podatkowych, nie są również właścicielami żadnych pojazdów mechanicznych. Mąż jej pracuje dorywczo osiągając dochód ok. 1.000 - 2.000 zł, posiada 3/20 udziału w nieruchomości w L.oraz 30 udziałów w spółce B. sp. z o.o. każdy o wartości nominalnej 1.000 zł. Ona zaś nie jest właścicielem działki położonej w B. nr ewidencyjny ... Do powyższych informacji załączyła rachunki za m.in. wodę, telewizję cyfrową, gaz a także dokumenty finansowe spółki B. sp. z o.o. Nie załączyła natomiast żadnych dokumentów czy to z Urzędu Skarbowego czy to z Urzędu Pracy potwierdzających jej oświadczenie. Brak również w aktach sprawy informacji, iż czteroosobowa rodzina, której średnie miesięczne dochody po odliczeniu wydatków związanych z mediami wynoszą 500 zł korzystała z pomocy społecznej. Należy dodać, że posiadanie przez skarżącą 35 % udziałów w spółce, której aktywa trwałe wynoszą 653.680,28, w tym środki trwałe 436.800 zł, aktywa obrotowe w kwocie777.435,82 zł, w tym należności krótkoterminowe w wysokości 173.077,69 zł rzutuje na ocenę prawa do skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych. Te okoliczności sprawiają, że Sąd nie ma pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej i nie może jej zbadać pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Brak wiarygodnych i w pełni obrazujących sytuację finansową skarżącej danych powoduje, że powstają wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości okoliczności przywołanych przez nią. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że orzeczenie Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe, zaś zażalenie jako bezpodstawne podlega oddaleniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji