I OZ 301/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 249/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] stycznia 2013r., nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej postanawia: oddalić zażalenie Pismem z dnia 10 grudnia 2013r. M. B. wniósł o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z dnia 9 stycznia 2014r. wezwano skarżącego do nadesłania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie wskazano, że skarżący powinien udokumentować aktualną wysokość uzyskiwanego dochodu (np. poprzez nadesłanie przekazu pocztowego tzw. odcinka potwierdzającego pobranie emerytury za ostatni miesiąc) oraz określić i udokumentować miesięczną wysokość kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, w którym skarżący zamieszkuje poprzez nadesłanie faktur VAT, paragonów i dowodów wpłat potwierdzających wydatki z tytułu czynszu i opłat za tzw. media oraz wydatków na zakup żywności i środków czystości. Ponadto stwierdzono, że wnioskodawca powinien podać także inne okoliczności dotyczące jego sytuacji majątkowej, w tym, czy nadal jest współwłaścicielem domu, a także, kto ponosi koszty związane z jego utrzymaniem. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca w nadesłanym urzędowym formularzu wskazał, że nie posiada pieniędzy na zakup żywności, lekarstw oraz pokrycie kosztów leczenia. Nadto nie posiada środków na zakup odzieży, węgla, gazu oraz innych niezbędnych artykułów do życia. Nie stać go również na uiszczenie opłat za porady prawne, kserokopie dokumentów itp. W rubryce 6. formularza jako stan rodzinny wskazał "kobietę lat [...]" oraz "dziecko lat [...]". Podkreślił, że nie posiada żadnego majątku, zamieszkuje sam i nic nie wie o dochodach wymienionych wyżej osób. Jednocześnie nie osiąga żadnego dochodu i pozostaje na utrzymaniu "litościwych" osób. W świetle powyższego Sąd Wojewódzki – powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a."– postanowieniem z dnia 12 lutego 2014 r. odmówił uwzględnienia powyższego wniosku wskazując, że wnioskodawca nie wykazał, okoliczności uzasadniających wydanie odmiennego rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, M. B. zaznaczył, że nie posiada żadnych dochodów, środków pieniężnych oraz majątku, co uzasadniałoby przyznanie mu prawa pomocy. Jednak pomimo wezwania nie określił miesięcznej wysokości kosztów związanych z bieżącym utrzymaniem. Ponadto nie podał, skąd czerpie środki na pokrycie tych wydatków zaznaczając jedynie, że "jest na utrzymaniu litościwych ludzi". Jego oświadczenia o braku jakichkolwiek dochodów i majątku pozostawały przy tym – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - w sprzeczności z ustaleniami dokonanymi w trakcie postępowania administracyjnego. Z akt administracyjnych wynikało bowiem, że wnioskodawcy przysługuje prawo do emerytury oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz współwłaścicielem (wraz z żoną) domu o pow. [...] m2 oraz działki o pow. [...] m2. Zaznaczono również, że wnioskodawca złożył sprzeczne oświadczenia w zakresie dotyczącym jego stanu rodzinnego. W rubryce 6 formularza wniosku podał, że pozostaje w gospodarstwie domowym z kobietą i córką, w rubryce 8 zaś zadeklarował samodzielne zamieszkanie. Powyższe, w ocenie Sądu Wojewódzkiego spowodowało, że skarżący – pomimo ciążącego na nim obowiązku - nie wyjaśnił okoliczności dotyczących jego aktualnego stanu rodzinnego i majątkowego, a także dochodów oraz ponoszonych wydatków, co musiało skutkować odmową uwzględnienia jego wniosku. Odnosząc się do wniosku strony o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Sąd Wojewódzki wskazywał, że w świetle art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. skarżący kwestionując działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku ich uiszczenia. M. B. w złożonym zażaleniu, zaskarżając powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i wnosząc o jego uchylenie, wskazywał, że Sąd rozpoznając wniosek powinien wziąć pod uwagę, że skarżący jest inwalidą, odmówiono mu udzielenia pomocy społecznej, ma obecnie [...] lat i wymaga całodobowej pomocy. Wskazywał również, że rodzina odmówiła mu udzielenia opieki, dlatego też powinien zostać skierowany do Domu Opieki Społecznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 cytowanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Według art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa uzasadniała wydanie odmiennego, niż zaskarżone postanowienia. Analiza informacji zawartych w przedłożonym formularzu oraz innych dokumentów prowadzi do wniosku, że nie wskazał w sposób rzetelny swoje sytuacji majątkowej, podając sprzeczne, a przez to mało wiarygodne informacje w tym zakresie. Należy ponownie podkreślić, iż ustawodawca jednoznacznie uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – a więc także w zakresie wnioskowanym przez skarżącego o ustanowienie pełnomocnika – od wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący był zatem zobligowany udowodnić, że takimi środkami finansowymi nie dysponuje. Obowiązkowi temu jednak nie sprostał. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając przedmiotowy wniosek prawidłowo zatem przyjął, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, dokonując w tym kontekście prawidłowej weryfikacji przedstawionych przez skarżącego informacji. W świetle powyższego Sąd I instancji zasadnie uznał, iż skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanej części. Zasadnie Sąd Wojewódzki również przyjął, że - z uwagi na przedmiot sprawy - skarżący nie ma obowiązku uiszczać kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., postanowił zażalenie oddalić.