I FZ 15/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Artur Mudrecki po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1656/13, w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wykraczającym poza zwolnienie od wpisu od skargi ponad 1000 zł w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 kwietnia 2013 r., nr [...], w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego, kwoty różnicy podatku, kwoty podatku do zapłaty w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do marca 2007 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. 1. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1656/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznał stronie prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad 1.000 zł; w pozostałym zakresie odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Sąd stwierdził, że z nadesłanych do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów wynikało, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą, a jej przychody z tego tytułu wyniosły w 2012r. 484.038,04zł, przy kosztach uzyskania przychodów - 468.560,74zł. Spółka odnotowała więc dochód - 15.477,30zł. Do 30 września 2013r. Spółka poniosła stratę - 73.919,76zł. Deklaracje podatkowe VAT-7 nadesłane przez Spółkę wskazują, że osiągane przez Spółkę przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów zmniejszyły się znacznie w porównaniu z 2012r. (sprzedaż i zakupy towarów i usług od stycznia do czerwca 2013r. na łącznie ponad 70.000zł). Skarżąca Spółka posiada też zajęty rachunek bankowy. Na koniec lipca 2013r. wartość środków trwałych Spółki wyniosła 24.846zł, udziały w innych jednostkach – 163.765,63zł, należności – 55.061,22zł, w kasie posiadała - 1.286,36zł. Z porównania bilansów rachunków zysków i strat sporządzonych na dzień 30 czerwca oraz 31 lipca 2013r. wynikało, że sytuacja Skarżącej z miesiąca na miesiąc ulega pogorszeniu. Na przestrzeni miesiąca Spółka odnotowała wzrost straty z działalności o 6.956,15zł. Nieznacznemu zwiększeniu uległy też zaciągnięte przez Spółkę zobowiązania i zadłużenia na rachunkach bankowych. Część kontrahentów odstąpiła lub zaprzestała kontynuacji współpracy ze Spółką, co doprowadziło do powiększania się z miesiąca na miesiąc straty bilansowej (strata na 6 listopada 2013r. - 73.919,76zł). Sprzedaż usług została zmniejszona do zera, a pracownicy Spółki otrzymali wypowiedzenia umów z pracy. Sąd, oceniając sytuację finansową Spółki, przyjął, że jest ona w stanie partycypować częściowo w jedynym na obecnym etapie postępowania sądowego koszcie - przez uiszczenie połowy wpisu sądowego: 1.000zł. W ocenie Sądu sumę taką można w ostateczności pożyczyć, np. od członka zarządu Spółki. Sąd miał także na względzie, że jakkolwiek działalność Spółki w ostatnim czasie przechodzi znaczny kryzys, który może w ostateczności doprowadzić do zaprzestania prowadzenia przez nią działalności, z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynikało, że pomimo posiadania zobowiązań (6.886,42zł) posiada ona również należności w wysokości 55.061,22zł. Z bilansów Spółki załączonych do wniosku o przyznanie prawa pomocy wynikało ponadto, że Spółka, oprócz środków trwałych w postaci dwóch samochodów i mebli biurowych, które wykorzystuje w prowadzonej działalności, posiada znacznej wysokości udziały w innych jednostkach – 163.765,63zł i te ostanie można w ostateczności częściowo spieniężyć. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie, sporządzonym przez pełnomocnika skarżącej, wniesiono o uchylenie postanowienie w części w jakiej Sąd nie przyznał skarżącej prawa pomocy w postaci zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania. W zażaleniu podniesiono, że nie można mówić o potencjale do gromadzenia środków finansowych, które mogłyby być przeznaczone na pokrycie wpisu, wziąwszy pod uwagę nie tylko stratę rosnącą z działalności Spółki, ale całokształt sytuacji finansowej w jakiej Spółka się znalazła. Wskazano, że wobec toczącej się przeciwko egzekucji – trudno wyobrazić sobie możliwość systematycznego gromadzenia przez Spółkę środków na uiszczenie wpisu od skargi, która jednocześnie nie stwarzałaby dla członków zarządu (dokonujących następnie stosownego rozporządzenia takimi hipotetycznymi środkami) ryzyka poniesienia odpowiedzialności karnej na podstawie art. 300 § 1 Kodeksu karnego. Z tych samych powodów niebyłoby możliwe uzyskanie przez skarżącą środków finansowych na pokrycie części kosztów sądowych poprzez zaciągnięcie przez Spółkę pożyczki od członka zarządu, czy też częściowe spieniężenie majątku – w postaci dwóch samochodów i mebli biurowych, które Spółka wykorzystuje w prowadzonej działalności gospodarczej. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (dalej u.p.p.s.a.), prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. W zaskarżonym orzeczeniu Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że sytuacja finansowa spółki systematycznie się pogarsza, zwiększają się jej zobowiązania i zadłużenia. Część kontrahentów odstąpiła lub zaprzestała kontynuacji współpracy ze Spółką, co doprowadziło do powiększania się z miesiąca na miesiąc straty bilansowej. Sprzedaż usług została zmniejszona do zera, a pracownicy Spółki otrzymali wypowiedzenia umów z pracy. W przestawionych okolicznościach Sąd pierwszej instancji uznał, że Spółka jest w stanie partycypować częściowo w jedynym na obecnym etapie postępowania koszcie – przez uiszczenie połowy wpisu. Sąd uznał, że Spółka, w ostateczności, może taką sumę pożyczyć od członka zarządu. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazanie przez Sąd pierwszej instancji na możliwość pożyczenia przez Spółkę środków od członka zarządu jest twierdzeniem bezrefleksyjnym. Niewiadomo bowiem jaka jest kondycja finansowa członka, a co za tym idzie, czy faktycznie spółka jest w stanie taką pomoc uzyskać. Opisane w zaskarżonym orzeczeniu okoliczności, w tym podniesiona w zażaleniu wysokość zadłużenia w kwocie 410.180.13 zł., wskazują na trudną sytuację finansową Spółki. Potwierdzeniem tego jest wyrażona w zaskarżonym orzeczeniu ocena, że działalność Spółki w ostatnim czasie przechodzi znaczny kryzys, który może w ostateczności przerodzić się do zaprzestania prowadzenia przez nią działalności. Tym samym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w nakreślonych okolicznościach Spółka wykazała, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów sądowych. Z wymienionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.