I SA/Rz 1013/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska / spr./ WSA Jarosław Szaro Protokolant sekr. sąd. Eliza Kaplita-Wójcik po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 12 grudnia 2013r. sprawy ze skargi S. Ć. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy - oddala skargę- I SA/Rz 1013/13 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr 68/2013 Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2013r. nr [...], odmawiającą umorzenia S.Ć. (dalej: skarżący) należności z tytułu: składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2009r. do stycznia 2011r. w łącznej kwocie 16 805,48 zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2003r. do grudnia 2007r. oraz od marca 2009r. do stycznia 2012r. w łącznej kwocie 28 195,16 zł, a także składek na Fundusz Pracy za okres od marca 2009r. do czerwca 2009r. w łącznej kwocie 288,56 zł. Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 22 maja 2013r. zwrócił się z prośbą o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy ("całości zadłużenia po abolicji"), związanych z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą. W uzasadnieniu wskazał, że o obowiązku opłacania tychże składek od 1999r. dowiedział się po złożeniu pod koniec 2011 r. wniosku o zawieszenie prowadzonej działalności gospodarczej (usługi geodezyjne). Nieopłacenie składek, jak wskazał, wynikało z niewiedzy, zwłaszcza, że nie został o istnieniu obowiązku ich opłacania poinformowany, ani wezwany do zapłaty jakichkolwiek składek przez wiele lat. Sądził, że nie jest zobowiązany do opłacania składek zdrowotnych ze względu na to, że przyznane mu świadczenie emerytalno – rentowe nie przekraczało kwoty minimalnego miesięcznego wynagrodzenia, a dochód z prowadzonej działalności gospodarczej nie przekraczał miesięcznie 50 % kwoty najniższej emerytury. Z działalności gospodarczej osiągał niskie dochody, ze względu na zły stan zdrowia, a dodatkowe straty spowodowała powódź w 1997r. Dodał, że kwota zadłużenia jest dla niego nieosiągalna, bo utrzymuje się z emerytury w wysokości 1200 zł, a przy tym ponosi wydatki na zakup leków. Decyzją z dnia [...] lipca 2013r. nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie dotyczące umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne za maj i czerwiec 2003r. ze względu na ich przedawnienie, zaś decyzją z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od marca 2009r. do stycznia 2011r. w łącznej kwocie 16 805,48 zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca 2003r. do grudnia 2007r. oraz od marca 2009r. do stycznia 2012r. w łącznej kwocie 28 195,16 zł, a także składek na Fundusz Pracy za okres od marca 2009r. do czerwca 2009r. w łącznej kwocie 288,56 zł, w oparciu o art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – dalej: u.s.u.s. Organ uznał, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność, o której mowa w art.28 ust.3 u.s.u.s., a także nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Na podstawie informacji z Krajowego Rejestru Ksiąg Wieczystych z dnia 13 czerwca 2013 r. organ ustalił, że skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowej – działki nr 2899, oznaczonej jako droga, ponadto posiada majątek ruchomy: samochód marki OPEL Astra rok produkcji 1992, Hondę Prelude 1,8 składak, rok produkcji 1996, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.200,04 netto, które nie jest obciążone egzekucją. Gospodarstwo domowe prowadzi z małżonką, która nie uzyskuje dochodu i pozostaje na jego utrzymaniu. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem oscylują wokół 470,00 zł i obejmują opłaty za czynsz, energię, gaz, koszty leczenia, dojazdy do placówek służby zdrowia. Średniomiesięczny dochód przypadający na jednego członka rodziny to kwota 600,02 zł. Po odliczeniu wydatków, do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota 730,04 zł. Na podstawie informacji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. organ ustalił, że rodzina skarżącego nie korzystała z pomocy społecznej. W świetle powyższych okoliczności organ doszedł do przekonania, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na jednorazowe uregulowanie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jednak nie można przyjąć, że brak jest jakichkolwiek możliwości ich uregulowania. Skarżący posiada bowiem stałe źródło utrzymania, z którego możliwe jest prowadzenie egzekucji, choćby w systemie ratalnym. Organ podkreślił przy tym wyjątkowy charakter decyzji umorzeniowych, w których organy, działając w granicach uznania administracyjnego, biorą pod uwagę z jednej strony interes wnioskodawcy, a z drugiej stan finansów Zakładu. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S.Ć. stwierdził, że nie jest już właścicielem działki nr [...] (droga dojazdowa), a samochody wyrejestruje w wyznaczonym terminie. Dodał też, że przekwalifikowanie świadczenia rentowego na emerytalne nastąpiło automatycznie, nie wiedział o tym i nie wnosił o przywrócenie wypłat rentowych. Decyzją z dnia [...] września 2013 r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2013r. nr [...], podtrzymując zawarte w niej stanowisko. Odnosząc się do stawianych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutów, organ wskazał, że informacja o współwłasności nieruchomości wynikała z zapisów w księdze wieczystej, ale nie miała zasadniczego wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Odnośnie wyznaczenia terminów na wyrejestrowanie pojazdów organ uznał się za niewłaściwy oraz wskazał, że ze złożonych wniosków wynika zamiar ich wyrejestrowania, ale jeszcze tego nie dokonano. Organ wyjaśnił też, na podstawie jakich przepisów nastąpiło przekwalifikowanie świadczenia rentowego na emerytalne i wskazał, że zostało to dokonane z korzyścią dla skarżącego, ponieważ podleganie ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej stało się dobrowolne. W skardze na powyższą decyzję S.Ć. wskazał, że obecnie nie posiada żadnego samochodu, bo jeden już został wyrejestrowany, a co do drugiego procedura jest w toku. Nie jest też właścicielem żadnej nieruchomości, bo działka nr [...] została przeniesiona na innego nabywcę. Ponadto dodał, że w złożonym do organu oświadczeniu o stanie majątkowym nie wskazał wydatków na zakup węgla na ogrzewanie domu; w rzeczywistości stałe miesięczne wydatki na utrzymanie domu i rodziny wynoszą 710 zł, w związku z czym do dyspozycji pozostaje mu kwota 490 zł. Do skargi dołączył kopię decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu, zaświadczenia o demontażu, a także aktu notarialnego (umowy darowizny). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. nr 153,poz. 1269) oraz art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz,1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. Skarga nie jest zasadna. Podstawą prawną umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzjach art.28 u.s.u.s. Powyższy przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na fundusz pracy, fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych i na ubezpieczenie zdrowotne. W niniejszej sprawie nie występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, o której stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Definicję legalną nieściągalności, obowiązującą na gruncie przepisów tejże ustawy, zawarto w ust. 3 art. 28, w oparciu o którą należy stwierdzić, że nieściągalność wiąże się generalnie z brakiem majątku u dłużnika. Przepisy u.s.u.s. dają także możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a). Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r., zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może, ale nie musi umorzyć należności. Trzeba dodać przy tym, że ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją, a sądowa kontrola w takich przypadkach nie odnosi się do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi, lecz do zbadania, czy organ wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania administracyjnego. Tylko prawidłowo przeprowadzone postępowanie pozwala bowiem na wyczerpujące i pełne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, a w konsekwencji na prawidłowe zastosowanie prawa materialnego. W szczególności sąd bada zatem, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, obligującej do podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego Dz. U. z 2013r. poz. 267 – dalej: k.p.a.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 k.p.a.), czy zapewniony został stronie czynny udział w postępowaniu, a decyzje wydane w jego toku są prawidłowo uzasadnione (art. 107 § 3 k.p.a.). Oceniając sprawę w zakresie istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy stwierdzić, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż skarżący osiąga stały dochód z emerytury w kwocie netto 1.200,04 zł miesięcznie, z którego utrzymuje siebie i żonę. Ponadto w dacie wydawania zaskarżonej decyzji z akt sprawy wynikało, że S.Ć. jest właścicielem dwóch samochodów - posiada zatem majątek, z którego możliwa jest egzekucja należności. Sąd orzekający w niniejszej sprawie dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny z daty wydawania tej decyzji. W skardze do tut. Sądu S.Ć. powołał się na fakt demontażu i wyrejestrowania tych pojazdów, ale zdarzenia te nastąpiły już po wydaniu decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i nie miały wpływu na ustalenia w zakresie stanu faktycznego, który był podstawą orzekania. W wyniku wyjaśnień skarżącego, organ skorygował ustalenia faktyczne w zakresie własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr 2899. Wprawdzie obecnie skarżący nie jest już właścicielem żadnej nieruchomości, ale jest to skutkiem dobrowolnego wyzbycia się nieruchomości na rzecz swoich dzieci. Jak bowiem wynika z zalegającej w aktach kserokopii aktu notarialnego z dnia 23 stycznia 2012r. S.Ć. wraz z małżonką darowali swojej córce udziały w nieruchomościach gruntowych i lokalach użytkowych położonych w M., a S.Ć. darował swoim synom nieruchomość (grunt wraz z budynkami) w miejscowości Dąbrowica. Skarżący dokonał powyższych darowizn o wartości 60.000,00zł, chociaż już wtedy posiadał zadłużenie w ZUS z tytułu składek. Skarżący twierdzi, że jest chory i dużą część emerytury przeznacza na leki, ale jego choroba nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu, bo uzyskuje emeryturę, a wydatki na leki i dojazdy do placówek służby zdrowia wraz z kosztami utrzymania mieszkania – wg oświadczenia wynoszą 470,00zł miesięcznie (bez wydatków na zakup węgla). Ponadto we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek wskazał na to, że w 1997r. dotknęła go powódź. Nie sprecyzował, jakie poniósł straty w wyniku tego zdarzenia i nie wykazał, aby te straty spowodowały, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości prowadzenia działalności. W świetle zebranego materiału dowodowego należy uznać, że nie zachodzą w niniejszej sprawie przesłanki uzasadniające umorzenie należności na podstawie § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r.. W ocenie Sądu, przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i poczynione w ich trakcie ustalenia uzasadniają uznanie przez ZUS, że sytuacja materialna skarżącego nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu składek, a spłacenie zadłużenia w ratach, w uzgodnionych kwotach i terminach, nie pozbawi skarżącego i jego rodziny środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.