II GZ 667/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1424/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1424/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił A. M. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2013 r., w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że skarżący wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z dnia [...] czerwca 2013 r. wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2013 r. referendarz sądowy odmówił mu przyznania prawa pomocy wskazując między innymi tym, że skarżący posiada stabilne źródło dochodów uzyskując regularnie dochody ze świadczenia emerytalnego w wysokości netto 2.710 zł. Ponadto w 2012 r. uzyskał dochód z innego tytułu niż emerytura, co wynika z przedstawionej informacji o dochodach (...) - PIT/11 za 2012 r., a także wskazał, że uzyskuje dochody z wykonywanej umowy zlecenia w kwocie 267,66 zł, ale pomimo wezwania nie przedstawił tej umowy. W ocenie referendarza sądowego nie wszystkie z wykazanych przez skarżącego wydatków można zaliczyć do kosztów niezbędnego utrzymania. Na skutek wniesionego sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. rozpoznał sprawę i zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie wskazując, że skarżący posiada stały dochód w wysokości 2.900 zł netto miesięcznie, z którego pokrywane są wydatki do niezbędnego utrzymania jednej osoby, biorąc pod uwagę oświadczenie skarżącego, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Już ta okoliczność powoduje to, że nie sposób zaliczyć go do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie, a co za tym idzie środków na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania, a co najmniej na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto, do wydatków niezbędnych do utrzymania nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych pożyczek i kredytów, gdyż nie można ich uznać za zobowiązania o charakterze priorytetowym przed kosztami sądowymi. Strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Oceniając zatem sytuację materialną skarżącego wzięto pod uwagę wyłącznie oświadczone wydatki niezbędne dla utrzymania, których wysokość to kwota około 1.200 zł. Zatem porównując omawianą kwotę z wysokością miesięcznego dochodu nie można było przyjąć, że wnioskodawca wykazał brak dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto skarżący, pomimo stosownego wezwania, nie wskazał, jak kształtują się inne niezbędne wydatki związane z utrzymaniem. A. M. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wskazując, że nie ma na chleb i lekarstwa, a kredyty zaciągnął w celu pokrycia leczenia prywatnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Wniosek ten znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez nią dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. W świetle przedstawionych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. faktów, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podzielił stanowisko tegoż Sądu, który stwierdził, że ze wskazanych przez skarżącego okoliczności nie wynika, aby nie był on w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna jest trudna. Wręcz przeciwnie, przyjął postawę roszczeniową twierdząc, że jest osobą chorą i że prawo pomocy mu się należy. Tymczasem, tak jak to już wyżej wskazano, prawo pomocy nie przysługuje z urzędu każdemu, kto z takim wnioskiem wystąpi, a jedynie takiej stronie, która w sposób przekonujący wykaże, że rzeczywiście jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów związanych z dochodzeniem swoich roszczeń przed sądem. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd Sądu I instancji, iż skarżący uchylając się od przedstawienia dokładnych danych odnośnie swojej sytuacji majątkowej i dochodowej uniemożliwił dokonanie realnej oceny wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wobec powyższego, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.