I OZ 211/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 1981/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. H. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie wezwania do opróżnienia lokalu postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 14 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt II SA/Wa 1981/13 odmówił E. H. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. E. H. wnioskując o zwolnienie z kosztów sądowych wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z dorosłym synem, który jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Podniosła, że jedyny dochód gospodarstwa domowego stanowi jej renta z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 738 zł brutto – 642,58 zł netto. Na comiesięczne koszty utrzymania składają się opłaty za mieszkanie w wysokości 950 zł miesięcznie, opłaty za energię elektryczną – 90 zł, za gaz – 100 zł, za abonament telefoniczny - 49,40 zł, a także koszty związane z zakupem leków - 50 zł oraz żywności - 300 zł. Łącznie 1540 zł miesięcznie. Oświadczyła, że samodzielnie uiszcza opłaty za gaz, energię elektryczną, jedzenie i leki, natomiast w pozostałym zakresie korzysta z pomocy rodziny, natomiast koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru ponosi jej ciotka. Mąż nie zamieszkuje z nią i nie utrzymuje kontaktów, mimo to nie ma orzeczenia o rozwodzie czy separacji albowiem nie posiada środków finansowych na jego przeprowadzenie. Posiada dostęp do wspólnego z mężem konta, z którego korzysta tylko w zakresie przesyłanego tam przez ZUS świadczenia rentowego. Prowadzi gospodarstwo domowe tylko z synem i utrzymuje się we własnym zakresie. Wobec powyższego, sytuacja majątkowa skarżącej w pełni uzasadnia jej wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania, co mylnie ocenił referendarz sądowy wydając odmowne postanowienie w tym zakresie w dniu 13 grudnia 2013 r. Postanowienie zostało zaskarżone sprzeciwem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozstrzygając o udzieleniu prawa pomocy skarżącej nie podzielił jej argumentacji i odmówił uwzględnienia wniosku w żądanym zakresie. Zaznaczył, że na obecnym etapie postępowania skarżąca obowiązana jest do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, który wynosi 200 zł. Sąd podkreślił, że mimo niskich dochodów i znacznej pomocy rodziny w utrzymaniu nie można nie zauważyć faktu, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim. Sąd zaznaczył, że nieuregulowanie sytuacji prawnej dotyczącej stanu faktycznego miedzy skarżącą oraz jej mężem nie stanowi okoliczności, która mogłaby decydować o przyznaniu prawa pomocy w niniejszej sprawie. Nie można bowiem z faktu ustnej umowy pomiędzy skarżącą i jej mężem wyciągać wniosku, iż jest on całkowicie zwolniony z jakiejkolwiek odpowiedzialności za los swojej żony i syna. Dopiero formalne orzeczenie separacji lub rozwodu powoduje, iż możliwe jest przyjęcie rozpadu wspólnego pożycia. Ponadto z oświadczeń złożonych przez skarżącą wynika, że korzysta ona z pomocy dalszej rodziny zarówno w przedmiocie regulowania opłat mieszkaniowych w kwocie ok. 950 zł. miesięcznie, jak i w kwestii regulowania wynagrodzenia pełnomocnika w niniejszej sprawie. Wynika stąd, że niezależnie od obowiązków męża, skarżąca może liczyć na pomoc finansową innych krewnych, przewyższającą wysokość wpisu w niniejszej sprawie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie jej prawa pomocy ewentualnie o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd I instancji. Zarzuciła Sądowi, że błędnie ocenił stan faktyczny opisujący jej sytuację majątkową i rodzinną, który jednoznacznie wskazuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powodu niskich dochodów musi korzystać z pomocy rodziny. Ponadto podniosła, że nieuregulowana prawnie sytuacja małżonków nie może wpływać negatywnie na ocenę jej zdolności finansowych pod kątem przyznania prawa pomocy, bowiem pozostawanie w związku małżeńskim nie wpływa na stan faktyczny świadczący niewątpliwie o trwałym i zupełnym rozkładzie pożycia. Małżonków nie łączy nic prócz wspólnego konta, z którego nie pobierała kwot większych niż te, które bezsprzecznie do niej należały. Zaznaczyła, że pomoc rodziny w zakresie opłat za mieszkanie i opłaceniu pełnomocnika nie uprawnia jej do żądania od krewnych dodatkowego, ciągłego wsparcia, które już i tak jest wysokie. Dalsze obciążanie ich kosztami może spotkać się z odmową. W świetle tych okoliczności zasadność zwolnienia jej z kosztów postępowania nie powinna budzić najmniejszych wątpliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.);dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy zatem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Wskazać ponadto trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela ugruntowany w orzecznictwie pogląd, że zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, iż obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dopiero gdy środki, którymi dysponuje wnioskodawca, okażą się niewystarczające, można wystąpić o przyznanie prawa pomocy (zob. np. postanowienie NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04, niepubl.). Naczelny Sąd administracyjny rozpoznając zażalenie w oparciu o art. 260 P.p.s.a. stwierdza, że zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i zasługuje na oddalenie. Sąd I instancji dokonał oceny sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej, w oparciu o jego oświadczenia złożone w treści formularza o przyznanie prawa pomocy i pisma z dnia 6 listopada 2013 r. Z informacji tam zawartych wynikało, że skarżąca (ur. 1955 r.) utrzymuje się z renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 738 zł brutto – 642,58 zł netto. Koszty utrzymania gospodarstwa domowego znacznie przewyższają dochody 1540 zł miesięcznie. Zamieszkuje razem z dorosłym, bezrobotnym synem (ur. 1975 r.). Samodzielnie uiszcza opłaty za gaz, energię elektryczną, jedzenie i leki, natomiast w pozostałym zakresie korzysta z pomocy rodziny. Koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika z wyboru ponosi jej ciotka. Mąż nie zamieszkuje z nią i nie utrzymuje z nią kontaktów. Sytuacja finansowa nie pozwala jej na przeprowadzenie postępowania rozwodowego. Zgodzić należy się z sądem I instancji, iż skarżąca nie udokumentowała ponad wszelką wątpliwość, iż bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wbrew stanowisku żalącej się fakt, iż pozostaje w związku małżeńskim należało wziąć pod uwagę przy analizie jej możliwości majątkowych i zarobkowych. Zgodnie z uregulowaniami kodeksu rodzinnego małżonkowie obowiązani są sobie pomagać. Ciążą na nich wzajemne zobowiązania alimentacyjne, w sytuacji gdy jedno z nich nie jest w stanie pokryć niezbędnych potrzeb. Faktyczna separacja nie wyłącza tego zobowiązania. W takiej sytuacji oczekiwanie pomocy ze strony państwa w postaci zwolnienia od kosztów możliwe byłoby jedynie wówczas gdyby skarżąca wykazała, że małżonek nie jest w stanie jej pomóc. W okolicznościach niniejszej sprawy wziąć należało pod uwagę także fakt, iż E. H. zamieszkuje ze swym pełnoletnim synem, na którym również ciążą obowiązki alimentacyjne względem matki, winien on także przyczyniać się do ponoszenia kosztów związanych z zajmowanym mieszkaniem, codziennym utrzymaniem. Skarżąca nie wykazała, by syn nie miał żadnych źródeł dochodu, by obiektywnie nie mógł ich uzyskać. Wniesione zażalenie okazało się zatem niezasadne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.