II SA/Wa 1669/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Maria Werpachowska, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym 1. uchyla zaskarżony rozkaz personalny oraz utrzymany nim w mocy rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2013 r., 2. stwierdza, że zaskarżony rozkaz personalny nie podlega wykonaniu w całości. Komendant Główny Policji rozkazem personalnym z dnia [...] czerwca 2013 r., działając na podstawie art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt. 1 Kpa, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swój poprzedzający rozkaz personalny z dnia [...] lutego 2013 r., wydany na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5 i § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych za otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.) w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), którym odmówiono policjantowi - M S. przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...] lutego 1993 r. do dnia [...] września 1996 r. oraz od dnia [...] kwietnia 1998 r. do dnia [...] kwietnia 2001 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, co następuje. Organ przeanalizował art. 101 ust. 1 i art. 102 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687 ze zm.) oraz przepisy wyżej przywołanego rozporządzenia w związku z art. 1 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy i stwierdził, iż z uwagi na wskazane przez policjanta okresy jego pracy w gospodarstwie rolnym, do określenia pojęcia "domownika" należy odpowiednio zastosować przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Na tej podstawie organ skonstatował, iż wszystkie wyżej wskazane przesłanki definiujące pojęcie domownika muszą być spełnione łącznie, a cytowana ustawa wprowadza wymóg stałej pracy w gospodarstwie rolnym. Przechodząc do oceny materiału dowodowego, zgromadzonego w niniejszej sprawie, organ powziął wątpliwości w przedmiocie wiarygodności oświadczeń świadków – M. Z. i J. S., przedstawionych przez M S., zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy i poprosił tych świadków o dokładne ustosunkowanie się do przedstawionych przez organ wątpliwości, co zostało przez te osoby wykonane. Organ ustalił, iż rodzice policjanta – A. i H. S. posiadali gospodarstwo rolne o powierzchni 24,88 ha i skarżący w przedmiotowym okresie był zameldowany razem z rodzicami w miejscowości [...]. M S. w latach 1992-1996 uczęszczał do [...]Liceum Ogólnokształcącego [...]. (oddalonego od miejsca zamieszkania ponad 50 km w obie strony). Następnie w latach 1997 2002 studiował na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...], gdzie uzyskał tytuł magistra prawa. W ocenie organu, skarżący wykonywał obowiązki związane ze statusem ucznia i nie ulega wątpliwości, że w trakcie nauki w liceum musiał uczestniczyć w zajęciach szkolnych (trwających przeciętnie 5-6 godzin dziennie), poświęcić niezbędny czas na dojazdy do i ze szkoły (w przedmiotowej sprawie, ze względu na odległość, z pewnością czasochłonne, bowiem uzależnione od ówczesnych warunków komunikacyjnych), domowe przygotowanie się do zajęć, czy też konieczny dobowy odpoczynek. Podobnie obowiązki związane ze statusem studenta na niewątpliwie absorbującym kierunku, jakim jest [...], wiązały się ze znacznym obciążeniem, tym bardziej, że nauka w systemie studiów zaocznych (obecnie niestacjonarnych) wymaga bez wątpienia samodyscypliny oraz poświęcenia znacznej ilości czasu na samodzielne przygotowanie się do zajęć, kolokwiów, zaliczeń i egzaminów. W okresie od dnia [...] października 1996 r. do dnia [...] marca 1997 r. M S. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę, w wymiarze 1/2 etatu, w gospodarstwie rolnym [...], w dniu [...] października 2000 r. ukończył kurs z zakresu podstaw użytkowania i obsługi mikrokomputera, a w okresie od dnia [...] kwietnia 1997 r. do dnia [...] kwietnia 1998 r. zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy [...], jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku. Nadto, zgodnie z zaświadczeniem z dnia [...] kwietnia 2004 r., znajdującym się w aktach osobowych, w okresie od dnia [...] listopada 2000 r. do dnia [...] kwietnia 2001 r. zarejestrowany był w Powiatowym Urzędzie Pracy [...], jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Ponieważ, zgodnie z ówcześnie obowiązującą ustawą z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 1995 r. Nr 1, poz. 1 ze zm.) bezrobotnym była osoba nie zatrudniona i nie wykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującego w danym zawodzie lub służbie (...) to w ocenie organu nie można uznać, że o status bezrobotnego ubiegała się i uzyskała go osoba świadcząca w tym samym czasie stałą pracę w gospodarstwie rolnym. Dlatego też całkowicie niewiarygodne są składane obecnie oświadczenia policjanta (po kilkunastu latach od zarejestrowania się jako bezrobotny w Urzędzie Pracy), że w powołanym okresie jednak świadczył stałą pracę w gospodarstwie rolnym rodziców. Organ podkreślił, że stała praca w gospodarstwie rolnym wymaga również pewnego nastawienia psychicznego, polegającego na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym. Pojmowana w ten sposób cecha stałości świadczy o istotnym znaczeniu nastawienia samego domownika na stałe świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym i odpowiadającą temu nastawieniu niezmienną możliwość skorzystania z jego pracy przez rolnika prowadzącego gospodarstwo. Nadto praca w gospodarstwie rolnym polega na wykonywaniu określonych czynności wynikających z aktualnych potrzeb tego gospodarstwa, przy czym potrzeby te determinowane są np. wielkością gospodarstwa, rodzajem upraw i hodowli, czy też porą roku. Przyjęcie zatem, iż dorywczo wykonywane przez daną osobę, w czasie wolnym od innych zajęć, czynności są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego, niezgodne jest nie tylko z zasadami doświadczenia życiowego, ale także z celem ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. O pracy w gospodarstwie rolnym można mówić tylko wtedy, gdy stanowiła ona główny cel i zajęcie pracującej osoby. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje. Ustosunkowując się do wniosku M S. dotyczącego przesłuchania świadków A. i M. S. (rodziców), zdaniem organu, koniecznym jest podkreślenie, że w przedmiotowej sprawie, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, pismami z dnia [...] grudnia 2012 r. zwrócono się do świadków M. Z. i J. S. z prośbą o udzielenie odpowiedzi na dodatkowe pytania. Z tych względów zeznania dalszych świadków są zbędne. W ocenie organu, świadkowie (M. Z. i J. S.) błędnie utożsamiają świadczoną przez zainteresowanego pomoc z pojęciem pracy. Reasumując Komendant Główny Policji stwierdził, że w żaden sposób nie kwestionuje, iż M S. w omawianym okresie posiadał określone obowiązki w gospodarstwie rolnym rodziców. Jednakże w świetle okoliczności wskazanych wyżej i znajdujących potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w przedmiotowej sprawie, wykonywanie tych obowiązków nie jest wystarczające do uznania, iż zainteresowany świadczył stałą pracę w gospodarstwie rolnym rodziców, zgodnie z wymaganiami wynikającymi z przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. M S. w gospodarstwie rolnym rodziców w okresach od dnia [...] lutego 1993 r. do dnia [...] września 1996 r. oraz od dnia [...] kwietnia 1998 r. do dnia [...] kwietnia 2001 r. świadczył jedynie doraźną pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika. M S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na wyżej opisany rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji, wnosząc o jego uchylenie i nakazanie organowi ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu skargi zarzucił błędne ustalenia stanu faktycznego. Konkludował, że zarejestrowanie się w okresie od dnia [...] listopada 2000 r. do dnia [...] kwietnia 2001 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy [...] jako osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku, nie wykluczało pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Podkreślił, że przez cały ten okres nie miał żadnej propozycji pracy a skoro gotów był podjąć się pracy w pełnym wymiarze czasu pracy - i wówczas zrezygnować z pracy u rodziców - to także świadczy o tym, iż pomimo zaocznych studiów mógł sobie na to pozwolić, gdyż praca w gospodarstwie rolnym rodziców nie była pracą zarobkową. W ocenie skarżącego, organ wypowiadając się w kwestii "czasochłonności" dojazdów do szkoły średniej i ilości godzin nawet nie zadał sobie trudu poczynienia w tym zakresie wiarygodnych ustaleń. Podobnie chybiony jest argument o rzekomej kolizji pracy w gospodarstwie i studiowania z uczestnictwem w kursie z zakresu podstaw użytkowania mikrokomputera, który odbywał się w okresie wakacyjnym i w niewielkim wymiarze godzin. Z faktu, iż inne osoby sezonowo pracowały w gospodarstwie rodziców wynika jasno, że pracy tej było bardzo dużo i nieuzasadnione jest twierdzenie jakoby moja praca była tylko pomocą. Organ niesłusznie też nie uwzględnił wniosku dowodowego o przesłuchanie świadków w osobach A. S. i M. S., gdyż okoliczności te miały istotne okoliczności dla sprawy skoro świadkom w osobach M. Z. i J. S. ten sam organ zarzucał brak szczegółowej wiedzy, co do czasu pracy oraz zakresu obowiązków i wykonywanych czynności. W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga jest zasadna. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Komendant Główny Policji w sposób niepełny ustosunkował się do całego materiału dowodowego, w tym także do istniejących w aktach osobowych skarżącego innych okoliczności, które mogły okazać się istotne dla wyniku sprawy, a których organ w ogóle nie uwzględnił w materiale dowodowym niniejszej sprawy. W tym zakresie organ naruszył przepisy art. 7, art. 8, art. 10 Kpa. Naruszenia te w sposób znaczący odbiły się na istotnych brakach w materiale dowodowym sprawy i zaważyły na prawidłowości uzasadnienia rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 Kpa). Po pierwsze aby określić nawet hipotetyczną możliwość świadczenia stałej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców skarżącego w okresie jego nauki w liceum ogólnokształcącym należało, co trafnie podniósł M S. w skardze, określić dokładną odległość pomiędzy miejscem zamieszkania a szkołą, ustalić jaka była wówczas komunikacja pomiędzy tymi miejscami w latach 1993 – 1996, częstotliwość połączeń i czas przeciętnego dojazdu oraz dojścia do środków lokomocji. Dopiero dysponując takimi danymi można przystąpić do oceny możliwości godzenia przez skarżącego nauki w liceum i pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. W tym też zakresie, odnośnie łączenia pracy skarżącego w gospodarstwie rolnym i jednoczesnego studiowania na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] w latach 1997 – 2002, wskazać należy i wyraźnie podkreślić, iż M S. studiował zaocznie. Należy zatem sprawdzić dokładnie kiedy (ile razy w tygodniu, czy miesiącu) odbywały się obowiązkowe zajęcia. Czy skarżący zamieszkiwał w tym czasie w T., czy mieszkał cały czas z rodzicami. Dokonując oceny możliwości jednoczesnego świadczenia pracy w gospodarstwie rolnym rodziców oraz nauki w obu tych okresach, organ powinien zważyć na bardzo wysokie wyniki w nauce skarżącego, co może świadczyć o szybszym procesie przyswajania wiedzy, a co za tym idzie - mniejszym niż zazwyczaj czasie potrzebnym na naukę. Nie bez znaczenia jest tu fakt ukończenia przez skarżącego dodatkowych studiów z zakresu filozofii. W tej części materiału dowodowego także należy dokładnie podać i ustalić wszystkie inne okresy wprost uniemożliwiające (z jednoczesnym wykazaniem dlaczego) świadczenia stałej pracy w tym gospodarstwie (np. praca z Urzędzie Pocztowym, praca najemna w innym gospodarstwie, okresy korzystania z zasiłku dla bezrobotnych). Organ w niniejszej sprawie częściowo dokonał takich ustaleń, co do okresów bezrobocia, czy okresów pracy w innym gospodarstwie, jednakże, ustalenia te nie mogą być automatycznie przenoszone na inne okresy. Dla przykładu, np. z faktu pobierania zasiłku dla osób bezrobotnych od dnia [...] kwietnia 1997 r. do dnia [...] kwietnia 1998 r. nie sposób wyciągać wniosku, iż skarżący nie mógł z tego powodu świadczyć pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w innym czasie. Drugim istotnym dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy elementem jest dokonanie ustaleń, co do gospodarstwa rolnego rodziców skarżącego. Należy ustalić (oczywiście w miarę możliwości) jakie były główne działy produkcji rolnej tego gospodarstwa w objętych sprawą okresach, czy była prowadzona wysokospecjalistyczna produkcja, zwierzęca czy roślinna. Czy rodzice M S. pracowali nadto w innym charakterze - czy rolnictwo było ich głównym i jedynym zajęciem. Jak wyglądała praca skarżącego w tym gospodarstwie, jakie czynności na ogół wykonywał. Czy prace w gospodarstwie świadczyło także rodzeństwo skarżącego i w jakim okresie. Ważne w tym zakresie jest także ustalenie poziomu zmechanizowania rzeczonego gospodarstwa, czy było skomasowane czy rozrzucone na większej powierzchni. Analizując potencjalne możliwości pracy skarżącego w tym gospodarstwie nie sposób nie odnieść się do jego rozmiarów (blisko 25 ha). Ta okoliczność sprawy musi zostać wyraźnie zindywidualizowana, gdyż na ogół organ ma do czynienia z pracą w stosunkowo małych gospodarstwach rolnych (2 – 4 ha). Zatem już chociażby i z tej przyczyny sprawa nie jest typowa. W tym też kontekście należy ustalić zakres korzystania przez rodziców skarżącego z pracy w tym gospodarstwie osób najemnych. Areał gospodarstwa rolnego ma niebagatelne znaczenie dla oceny realnej potrzeby pracy skarżącego w tym gospodarstwie, znaczenia tej pracy na efektywność tego gospodarstwa, zwłaszcza w kontekście wieku członków rodziny skarżącego. W tym aspekcie sprawy, poza skorzystaniem z zeznań świadków M. Z. i J. S. należy także dopuścić zeznania rodziców skarżącego, albowiem jako właściciele tego gospodarstwa powinni dysponować istotnymi dla niniejszej sprawy informacjami. Istotne w tej sprawie będą także wyjaśnienia skarżącego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Komendant Główny Policji prawidłowo ocenił aspekty prawne niniejszej sprawy. Prawidłowo (bacząc na okresy pracy w tym gospodarstwie) określono, zgodnie z treścią art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zakres definicji domownika – jako osoby bliskiej rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Prawidłowo podkreślono tu także na wymóg stałej pracy w gospodarstwie rolnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 lipca 2011 r., sygn. akt I OSK 321/11). Również w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ ma prawo, gdy poweźmie wątpliwości, opierać swoje ustalenia nie tylko na zeznaniach wskazanych przez stronę świadków, ale ma również inicjatywę dowodową, z której w miarę potrzeby powinien korzystać. W tym zakresie organ trafnie odwołuje się do teorii (A. Rzetecka-Gil, Komentarz do ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, LEX /el. 2008). Jednakże sfera zgromadzenia i oceny dowodów dokonana przez Komendanta Głównego Policji jest w niniejszej sprawie niedostateczna. Dlatego organ ponownie dokona oceny stanu dowodowego sprawy, wyważając swoje oceny i bacząc na wskazane wyżej wytyczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie wypowiada się czy wniosek skarżącego o przyznanie mu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od dnia [...] lutego 1993 r. do dnia [...] września 1996 r. oraz od dnia [...] kwietnia 1998 r. do dnia [...] kwietnia 2001 r. powinien zostać uwzględniony, czy też uwzględniony w części, albo załatwiony odmownie. O tym musi zdecydować prawidłowo podjęta przez Komendanta Głównego Policji decyzja (rozkaz personalny), zaś w jej uzasadnieniu należy rzetelnie i w sposób przekonujący podać powody podjętego rozstrzygnięcia. Z tych wyżej wskazanych przyczyn, na zasadzie przepisu art. 145 § 1 ust. 1 pkt c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.