I OW 205/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Anna Lech (spr.), Sędzia NSA Maciej Dybowski, Sędzia del. WSA Iwona Kosińska, Protokolant starszy asystent sędziego Małgorzata Penda, po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta S. z dnia 16 lipca 2013 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta S. a Prezydentem Miasta T. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J. C. o skierowanie do domu pomocy społecznej postanawia: wskazać Prezydenta Miasta T. jako organ właściwy do rozpoznania wniosku J. C. o skierowanie do domu pomocy społecznej. Prezydent Miasta S. – Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. reprezentowany przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. złożył wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta T. – Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w T. poprzez wskazanie Prezydenta Miasta T. jako organu właściwego dla rozpoznania wniosku J. C. o skierowanie do domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan sprawy: J. C. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w T. o skierowanie jej do Domu Pomocy Społecznej z uwagi na podeszły wiek oraz stan zdrowia. Strona obecnie przebywa u siostry w T., zaś zameldowana jest na pobyt stały w S. przy ul. [...]. Zawiadomieniem z dnia 27 lutego 2013 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T. przekazał sprawę J. C. do rozpoznania Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Rodzinie w S. W podstawie prawnej powyższego pisma powołano przepis art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz.182). W następstwie czynności podjętych przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S., ustalono, iż J. C., pomimo zameldowania w S., od dłuższego czasu związana jest z miastem T. Wskazuje na to przede wszystkim historia jej leczenia w Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym w T. Wskazano, że z pozyskanej dokumentacji wynika, iż od 12 maja 2004 r. jest pacjentką Poradni Psychogeriatrycznej, na wizyty uczęszcza regularnie. Ostatnia wizyta miała odbyć się w kwietniu 2013 r. Ponadto, lekarz orzecznik ZUS w T. w dniu 8 kwietnia 2009 r. ustalił trwałą niezdolność strony do samodzielnej egzystencji. Zdaniem organu z powyższego wynika, iż strona już od 2004 r. coraz bardziej wiązała się z T., gdzie regularnie odbierała specjalistyczną pomoc lekarską i medyczną. Wraz z pogorszeniem jej stanu zdrowia, T. ostatecznie stał się centrum jej spraw życiowych. Strona zamieszkała u siostry w T., która już w styczniu 2013 r. sprawowała nad nią stałą, faktyczna opiekę. W oświadczeniu z dnia 25 marca 2013 r. strona sama wskazała jako miejsce zamieszkania T. oraz podała, iż nie ma możliwości powrotu do S. z uwagi na fakt, iż w miejscu jej zameldowania nie uzyska wymaganej opieki. Zdaniem organu z powyższym koresponduje oświadczenie siostry strony, która podkreśla, że dopiero w przypadku niewydania decyzji kierującej J. C. do domu pomocy społecznej, zmuszona będzie do szukania odpowiedniego wsparcia w S. Sama strona wnioskuje natomiast o skierowanie jej do Domu Pomocy Społecznej w T., co także potwierdza fakt skoncentrowania jej interesów życiowych w tym mieście oraz zamiar dalszego w nim pobytu. Wynika to wprost z treści części VI formularza rodzinnego wywiadu środowiskowego. W ocenie organu powyższe okoliczności wskazują na to, że na dzień złożenia wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej, centrum spraw życiowych strony znajdowało się w T. i w konsekwencji, to Prezydent Miasta T. i Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie właściwy dla tej gminy winien rozstrzygnąć sprawę J. C. i wydać stosowane decyzje administracyjne. W odpowiedzi na wniosek, Prezydent Miasta T. – Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w T. wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta S. – Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku J. C. o skierowanie do domu pomocy społecznej. W ocenie organu fakt przebywania J. C. w T. w celu leczenia i zapewnienia jej należytej opieki ze strony rodziny nie może przesądzać o tym, że jej miejsce zamieszkania stanowi T. Wskazano, że zarówno J. C., jak i jej siostra oświadczyły, że centrum życiowe J. C. nigdy nie było i nie jest w T. W oświadczeniach z dnia 25 marca 2013r. zarówno bowiem J. C., jak i jej siostra B. K. stwierdzają, że J. C. przebywa w T. u siostry ze względu na zły stan zdrowia oraz konieczność zapewnienia stosownej opieki. Ponadto w oświadczeniu złożonym w dniu 27 sierpnia 2013 r. B. K. wyjaśnia szczegółowo okoliczności pobytu swojej siostry w T. Zgodnie z tym oświadczeniem J. C. pozostawiła w swoim mieszkaniu w S. cały swój dobytek i wyposażenie. Pod jej nieobecność w mieszkaniu tym nikt nie zamieszkuje, a opłaty uiszcza regularnie. Również z ZUS w S. J. C. otrzymuje świadczenie emerytalne. W ocenie organu pobyt w T. jest pobytem czasowym w związku ze złym stanem zdrowia. Jednakże przyjęcie takiego rozwiązania i zabezpieczenie opieki dla J. C. nie przesądza – w ocenie organu – o przeniesieniu do T. jej centrum życiowego. Wobec tego stwierdzono, że organem właściwym do rozpoznania wniosku J. C. o skierowanie do Domu Pomocy Społecznej jest Prezydent Miasta S. – Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 powołanej ustawy należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, niemające wspólnego organu wyższego stopnia, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W obu przypadkach spór kompetencyjny (i spór o właściwość) może powstać tylko w ramach konkretnej sprawy administracyjnej, która jest przedmiotem prowadzonego postępowania, albo co do której odmówiono nadania biegu postępowaniu. W rozpatrywanej sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta T. a Prezydentem Miasta S. w sprawie organu właściwego dla rozpoznania wniosku J. C. o skierowanie do domu pomocy społecznej. Właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznawania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Ustawa w art. 101 ust. 3 przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Nie dotyczy to jednak spraw – jak w tym przypadku – związanych ze skierowaniem do domu pomocy społecznej. Oznacza to, że w sprawie dotyczącej skierowania do domu pomocy społecznej właściwą do jej rozstrzygnięcia będzie zawsze gmina miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu jej kierowania do domu opieki społecznej, o czym stanowi art. 59 ust. 1 w związku z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Ponieważ jednak powołana ustawa o pomocy społecznej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania", dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, uwzględnić należy regulację zawartą w przepisach kodeksu cywilnego. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 Kodeksu cywilnego, jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania w świetle omawianego przepisu decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Z unormowania tego wynika, że do przyjęcia zamieszkiwania danej osoby w określonej miejscowości konieczne jest ustalenie występowania dwóch przesłanek, a mianowicie przebywania i zamiaru stałego pobytu w określonej miejscowości, przy czym przesłanki te muszą wystąpić kumulatywnie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki nie nastręcza zwykle trudności, o tyle mogą one wystąpić przy ustalaniu zamiaru stałego pobytu. W tej materii mogą decydować różnorakie okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że miejscem stałego pobytu osoby fizycznej mającej zdolność do czynności prawnych jest miejsce, w którym koncentrują się czynności życiowe danej osoby, i to bez względu na adres jej zameldowania. Trzeba w tym miejscu wskazać, że wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Jednocześnie zauważyć należy, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy jest tutaj kwestia zameldowania, będąca kategorią prawa administracyjnego, lecz nieprzesądzająca o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego. Samo zameldowanie jest czynnością materialno-techniczną o charakterze deklaratoryjnym i służy celom ewidencyjnym potwierdzającym fakt pobytu w danym lokalu. Mając powyższe na uwadze przyjąć należy, że w przypadku J. C. obie wymienione przesłanki spełnia Miasto T., nie ulega bowiem wątpliwości, że od 2004r. całą swoją aktywność życiową skoncentrowała w tym właśnie mieście. Jak wynika z dokumentacji niniejszej sprawy, to w T. mieszka, korzysta ze specjalistycznej opieki lekarskiej i medycznej. We wniosku o skierowanie do domu pomocy społecznej także wskazała T., co potwierdza, że jej interesy życiowe koncentrują się w tym właśnie mieście. Zatem przebywanie w T. połączone ze ześrodkowaniem aktywności życiowej przez J. C. w tym mieście wskazuje na zamiar stałego pobytu, czyniąc z niego miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego. Skoro zatem właściwość miejscową gminy w sprawie dotyczącej skierowania do domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 59 ust. 1 w związku z art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ustala się według właściwości gminy miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej w dniu jej kierowania do domu opieki społecznej, a miejscem tym w rozpoznawanej sprawie, jak wyżej wskazano, jest T., to właściwym do rozpatrzenia wniosku J. C. o skierowanie do domu pomocy społecznej jest Prezydent Miasta T. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.