I OZ 149/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2490/13 odmawiające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi H. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 2490/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił H. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu Sąd podał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi - złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym W oświadczeniu z dnia 14 listopada 2013 r. o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Jako źródła utrzymania wymienił rentę w wysokości [...] zł miesięcznie i świadczenie z pomocy społecznej w wysokości [...] zł miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazał: udział w 1/6 części w domu o powierzchni [...] m2, udział w 1/6 w mieszkaniu o powierzchni [...] m2, udział w 1/6 w nieruchomości gruntowej o powierzchni [...]m2 i udział w 1/6 w nieruchomości gruntowej o powierzchni [...]m2. Skarżący wskazał, że w gospodarstwie ma dwa barakowozy i drewnianą szopę. Oświadczył, że spłaca dług po [...] zł, nie może uczestniczyć w czynnościach procesowych, jest niepełnosprawny, od ponad 10 lat jest okradany. Pismem z dnia 22 listopada 2013 r. wezwano H. P. do złożenia dokumentów źródłowych oraz dodatkowych oświadczeń, potwierdzających jego stan majątkowy i dochody W odpowiedzi, w piśmie z dnia 4 grudnia 2013 r. H.P. wskazał, że zadłużenie, które spłaca powstało na podstawie ustnej umowy i regulowane jest przez niego bez udziału banku. Oświadczył też, że nieruchomość rolna nie przynosi dochodu, bo jest wydzierżawiona, oraz że nie osiąga dochodu z mieszkania i nieruchomości. Do pisma dołączył kopię własnego oświadczenia z dnia 25 kwietnia 2013 r., w którym podał, że pożyczkę zaciągnął po powodzi w lipcu 1997 r., z renty w wysokości [...] zł spłaca po [...] zł bez prowizji i procentów, a do spłaty pozostało mu [...] zł. Z kolei w oświadczeniu z dnia 20 maja 2013 r., którego kopię wnioskodawca również dołączył do pisma z dnia 4 grudnia 2013 r. wskazał, że pożyczkę otrzymał od prywatnej osoby, zobowiązując się do zatrzymania do wiadomości wszystkich danych osobowych pożyczkodawcy. Podał ponadto, że wydzierżawił nieruchomość rolną i utrzymuje się z renty. Skarżący złożył do akt sprawy także kopię zaświadczenia Burmistrza Gminy B. z dnia 13 maja 2013 r., potwierdzającego fakt wydzierżawiania nieruchomości rolnej, a także wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że podana w oświadczeniu z dnia 14 listopada 2013 r. wysokość renty jest wielkością netto, a w ciągu minionych trzech miesięcy skarżący za każdym razem jednorazowo wypłacał całość przelanego na rachunek świadczenia, aczkolwiek nie następowało to bezpośrednio po zaksięgowaniu kwoty świadczenia, a w okresie od około tygodnia do dwóch tygodni po wpływie środków. H. P. dołączył do pisma z dnia 4 grudnia 2013 r. również kopie informacji i zaświadczenia Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 9 maja 2013 r., z których wynika, że podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników, wysokość składki wynosi [...] zł kwartalnie, a jego konto nie wykazuje zadłużenia. Ponadto złożył kopię zaświadczenia ze Środowiskowego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 4 grudnia 2013 r., z którego wynika, że we wrześniu ubiegłego roku pobierał zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł, a także kopię własnego oświadczenia z dnia 22 października 2013 r., w którym wskazał, że lekarz sądowy wydał mu pismo, że nie może uczestniczyć w czynnościach procesowych. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 2490/13 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie ze względu na to, że nie wyjaśnił on w pełni swojej sytuacji materialnej, a cząstkowe informacje nie pozwoliły na uznanie, że może on mieć trudności z pokryciem kosztów postępowania. Z postanowieniem tym nie zgodził się H. P. i wniósł sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wskazał, że wniesienie sprzeciwu zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. nr 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., spowodowało utratę mocy postanowienia referendarza i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem wniosku przez Sąd. W ocenie Sądu oświadczenia skarżącego nasuwają wątpliwości dotyczące stanu majątkowego skarżącego. Wątpliwość ta wynika przede wszystkim z porównania kwoty otrzymywanej renty z wysokością deklarowanych przez niego obciążeń związanych ze spłatą pożyczki. Sąd wskazał, iż wyjaśnieniu tych wątpliwości służyło wezwanie z dnia 22 listopada 2013 r. w zakresie, w jakim obejmowało nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia i miesięczną wysokość kosztów jego spłaty, a także informacji i dokumentów dotyczących rodzaju i wysokości miesięcznych wydatków na podstawowe potrzeby życiowe. Skarżący nie wykonał wezwania w tym zakresie, co uniemożliwia ustalenie jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Chociaż w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego wyjaśniono, że strona nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających istnienie długu, a także nie wskazała i nie udokumentowała wiarygodnie źródeł pokrycia kosztów swojego utrzymania, co w konsekwencji doprowadziło do braku możliwości pełnego wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej, to we wniesionym sprzeciwie H. P. nadal nie przedstawił wiarygodnych dokumentów, które pozwoliłyby określić jego rzeczywiste możliwości płatnicze, zaś przedstawione przez niego wyjaśnienie jest niewystarczające. W szczególności w zakresie deklarowanego zadłużenia, nie zawiera ono żądnych informacji, które mogłyby uwiarygodnić uprzednio składane przez stronę oświadczenia. Sąd stwierdził także, że zobowiązanie do niepodawania danych osobowych pożyczkodawcy nie może stanowić usprawiedliwienia dla braku należytego wykazania tej okoliczności w toku rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym Sąd, jako dysponent środków publicznych, decyduje o przesunięciu na Skarb Państwa ciężaru kosztów postępowania, zasadniczo należnych od strony tego postępowania. W ocenie Sądu oświadczenie o sytuacji dochodowej i wydatkach gospodarstwa domowego wnioskującego o przyznanie prawa pomocy, budzi wątpliwości, Sąd, decydując o przeniesieniu kosztów postępowania ze strony na Skarb Państwa, nie może poprzestać wyłącznie na niepopartych jakimikolwiek wiarygodnymi dokumentami, gołosłownych oświadczeniach strony. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł H.P.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji powołanej normy prawnej wynika, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione, przy czym stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie - nawet w części - obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać ponadto trzeba, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez wnoszącego skargę. Zwolnienie od tegoż obowiązku ma charakter wyjątkowy i muszą za nim przemawiać uzasadnione okoliczności faktyczne wskazujące, iż obiektywna sytuacja finansowa strony nie daje jej możliwości zgromadzenia odpowiednich środków na poniesienie kosztów sądowych. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy bowiem zauważyć, że mimo wezwania nie udzielił żądanych informacji, które pozwoliłyby Sądowi ocenić jego stan materialny i możliwości płatnicze w kontekście spełniania przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Nie ulega wątpliwości, iż dla takiej oceny niewystarczające były zawarte we wniosku oświadczenia strony. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, iż oświadczenia skarżącego nasuwają wątpliwości dotyczące stanu majątkowego skarżącego. Skarżący nie wykonał wezwania zobowiązującego do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia i miesięczną wysokość kosztów jego spłaty, a także informacji i dokumentów dotyczących rodzaju i wysokości miesięcznych wydatków na podstawowe potrzeby życiowe. W takiej sytuacji udzielona odpowiedź nie czyniła zaś zadość temu wezwaniu, co w rzeczywistości uniemożliwiło Sądowi merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego. Skoro skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, Sąd pierwszej instancji zasadnie wywiódł, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest niezasadny. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia zaskarżanego postanowienia. Ze wskazanych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.