II GZ 91/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 2122/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia realizowanych w formie bezpośredniej ochrony fizycznej postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 2122/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), odmówił B. Spółce z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 2013 r., nr [...], w przedmiocie cofnięcia koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia realizowanych w formie bezpośredniej ochrony fizycznej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy powołała się na trudną sytuację finansową, spowodowaną brakiem środków finansowych. Spółka podała, że: 1) stan rachunku jej zysków i strat na koniec kwietnia 2013 r. wykazywał stratę w wysokości [...] zł, 2) nie posiada żadnych środków trwałych, 3) wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5000 zł, 4) na rachunku bankowym posiada 448,06 zł. Ponadto na wezwanie wystosowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. spółka nadesłała dokumenty wskazujące, że w 2012 r. poniosła stratę w wysokości [...] zł przy przychodzie w wysokości [...] zł, a także sprawozdanie z działalności za 2012 r., w którym wskazano, że "na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013", jak również wyciąg z rachunku bankowego za okres od 31 maja do 31 lipca 2013 r., na którym saldo końcowe wyniosło 49,86 zł. Sąd stwierdził ponadto, że do sprawy o sygn. akt VI SA/Wa 1196/13 strona załączyła dokumenty, z których wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w marcu 2012 r., zatrudniła 265 osób, osiągnęła przychód netto ze sprzedaży usług ochrony w wysokości [...] zł, a odnotowana strata finansowa netto w wysokości [...] zł była związana z zakupem 273 sztuk kas fiskalnych (niezbędnych ze względu na rodzaj prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej). Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wskazane dane świadczą o tym, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą o dużych rozmiarach i - jak sama podniosła - odnotowuje wzrost sprzedaży świadczonych przez siebie usług, co prowadzi do logicznego wniosku, iż działalność gospodarcza skarżącej rozwija się, przez co osiąga coraz większe przychody. Ponadto Sąd uznał, że ze zgromadzonych danych nie wynika, jaka jest rzeczywista kondycja finansowa skarżącej, przy czym przedstawienie tych danych przez stronę było konieczne dla ustalenia, czy faktycznie winna być zwolniona od kosztów sądowych. Równocześnie Sąd przytoczył fragmenty oceny sytuacji finansowej skarżącej, wynikające z uzasadnienia postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2013 r. (sygn. akt II GZ 621/13) i z dnia 24 stycznia 2014 r. (sygn. akt II GZ 7/14). W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca nie wykazała tym samym, że nie ma dostatecznych środków na prowadzenie niniejszej sprawy. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła B. Sp. z o.o. Wniosła o uchylenie tego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Strona zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., polegające na stwierdzeniu, że spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych, pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu strona wskazała w szczególności, że w sytuacji finansowej, w jakiej obecnie znajduje się spółka, nawet najdrobniejsze kwoty wydatkowane ze zgromadzonych nielicznych środków są dla niej bardzo dotkliwe i mogą doprowadzić do poważnych konsekwencji, a nawet do jej likwidacji. Zdaniem strony, ocena jej wydolności finansowej została dokonana "na wyrost", gdyż oparto ją na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Skarżąca podniosła, że aby dalej w pełni funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz". Wpłaty dokonywane na jej konto przez jedynego udziałowca są próbą ratowania spółki i nie można ich kwalifikować jako dodatkowego dochodu spółki. Zdaniem skarżącej, wysokość wpisu od skargi w niniejszej sprawie (5000 zł) znacznie przewyższa środki zgromadzone na rachunku bankowym spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie - mimo częściowo błędnego uzasadnienia - odpowiada prawu. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z całokształtu oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata za 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony. Zarządzeniem z dnia 12 września 2013 r. (wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a.) spółka została wezwana m.in. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy. Wykonując to wezwanie, spółka nadesłała wyciągi z jednego rachunku bankowego za okres od maja do lipca 2013 r. Z wyciągów tych wynika, że na koniec wspomnianego okresu saldo wynosiło 49,86 zł, zaś przeważające operacje na rachunku polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego i ZUS (w każdej z kategorii na ogół kilkudziesięciozłotowe wpłaty), a także kancelarii adwokackiej pełnomocników spółki (comiesięczne przelewy w wysokości od 4100 zł do 4305 zł). Wpłaty na rachunek (na ogół po kilka tysięcy złotych) pochodzą od jedynego wspólnika spółki i jednocześnie prokurenta - E. B. Jednocześnie z oświadczeń złożonych w imieniu spółki wynika, że wciąż prowadzi ona działalność gospodarczą i ponosi konieczne wydatki, takie jak m.in. wynagrodzenie pracowników, koszty najmu lokali, czy koszty paliwa (vide treść wniosku o wstrzymanie natychmiastowego wykonania decyzji). Tymczasem żadna ze wskazanych kategorii wydatków nie znajduje odzwierciedlenia w przedłożonych przez stronę wyciągów z rachunku bankowego, co może sugerować, że spółka posiada również inne (nieujawnione Sądowi) rachunki bankowe, a w każdym razie świadczy o niespójności między składanymi oświadczeniami o sytuacji majątkowej strony a dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać. W konsekwencji za trafną należy uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co prawidłowo skutkowało odmową przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rację ma natomiast autor zażalenia, że Sąd pierwszej instancji nie miał podstaw do stwierdzenia, iż skoro w 2012 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w dużych rozmiarach i odnotowywała wzrost sprzedaży świadczonych przez siebie usług, to logicznym jest, że działalność gospodarcza strony wciąż się rozwija i spółka osiąga coraz większe przychody. Przede wszystkim za oczywistością takiego wnioskowania Sądu nie przemawia już sam przedmiot niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej. Zaskarżona decyzja dotyczy cofnięcia spółce koncesji na prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie usług ochrony osób i mienia realizowanych w formie bezpośredniej ochrony fizycznej, co może wpływać na zmniejszenie dochodów spółki (Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu nie są znane inne profile działalności i źródła dochodu spółki). To uchybienie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia nie świadczy jednak, że samo rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji było wadliwe. Na podstawie zgromadzonych w aktach dokumentów nie można bowiem definitywnie stwierdzić zarówno, że działalność gospodarcza skarżącej rozwija się, jak i że sytuacja majątkowa strony nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ta druga okoliczność - o czym była już mowa - uzasadniała odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. PG