II OZ 107/14

Dnia 6 lutego 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski, , , po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego "Ś." na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2574/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego "Ś." na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 grudnia 2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 2574/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu Ekologicznemu "Ś." przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2013 r., w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. Sąd pierwszej instancji, odmawiając przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy we wskazanym zakresie, przywołał treść art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 oraz art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) i stwierdził, że realizując cele regulaminowe członkowie skarżącego Stowarzyszenia, jako stowarzyszenia zwykłego, powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. W ocenie Sądu, brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie Ekologiczne "Ś.". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przytoczonego powyżej przepisu wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, że znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, w tym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że sytuacja materialna skarżącego Stowarzyszenia nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Z przedstawionej przez skarżące Stowarzyszenie sytuacji finansowej nie można bowiem przyjąć, że nie jest ono w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji zbadał sytuację materialną strony i poddał ją wszechstronnej analizie również z punktu widzenia działalności organizacyjnej Stowarzyszenia wynikającej z regulaminu strony wnioskującej. Po pierwsze, z treści art. 42 ust 2 ustawy – Prawo o stowarzyszeniach wynika, że skarżące Stowarzyszenie jako stowarzyszenie zwykłe może uzyskiwać środki na swoją działalność ze składek członkowskich. Wynika z tego, że stowarzyszenie zwykłe winno zapewnić środki na prowadzenie swojej działalności poprzez utrzymanie wysokości składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Co prawda we wniosku skarżące Stowarzyszenie wskazało na ograniczone zasoby finansowe członków, jednak tego stwierdzenia nie poparło żadnymi konkretami. Dodatkowo wskazania wymaga, że w zażaleniu skarżące Stowarzyszenie przyznało o zwiększeniu się liczby jego członków, co niewątpliwie wiąże się z pozyskaniem dodatkowych środków finansowych od nowych członków. Po drugie, w związku z celami statutowymi skarżące Stowarzyszenie winno liczyć się z konsekwencjami podejmowanych działań. Jeżeli, jak twierdzi skarżące Stowarzyszenie, jego działalność ekologiczna stała się "rozległa", to nie ulega żadnych wątpliwość, na co zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że w takiej sytuacji skarżące Stowarzyszenie winno przewidzieć tego skutki tak aby zapewnić odpowiednie środki finansowe na prowadzenie swojej "rozległej" działalności. Nie ma tu znaczenia duża ilość spraw prowadzonych przez Stowarzyszenie, ponieważ mając na względzie obowiązujące przepisy prawa oraz zakres działalności statutowej Stowarzyszenia winno ono wygospodarować środki finansowe celem pokrycia kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika w sposób jednoznaczny, aby skarżące Stowarzyszenie nie było w stanie ponieść kosztów postępowania. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej – gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stowarzyszenie ubiegające się o taką pomoc winno najpierw poczynić kroki celem skutecznego uzyskania odpowiednich środków finansowych od jego członków. Z taką sytuacją z całą pewnością nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie, ponieważ skarżące Stowarzyszenie poczyniło takie działania (zwroty opłat sądowych) jednak okazały się one nieskuteczne. W oparciu o informacje zawarte we wniosku trudno też uznać, że wszyscy członkowie mają ograniczone zasoby finansowe uniemożliwiające pozyskanie odpowiednich środków finansowych na prowadzenie działalności skarżącego Stowarzyszenia. We wniosku tego nie wykazano. W tych warunkach Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że wnioskodawca nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto na obecnym etapie postępowania, celem zagwarantowania realizacji statutowej działalności Stowarzyszenia, wymagany koszt sądowy to 100 złotych wpisu sądowego od skargi. Sąd pierwszej instancji zasadnie stwierdził, że skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że nie jest w stanie wygospodarować takiej kwoty. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.