II GSK 2386/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 15 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt V SA/Wa 2600/13 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej postanawia: oddalić skargę kasacyjną. I Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę J. P. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. W uzasadnieniu postanowienia WSA wskazał, że stosownie do treści art. 57 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: p.p.s.a.), skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym. Z kolei art. 215 p.p.s.a. stanowi, że w każdym piśmie wszczynającym postępowanie sądowe w danej instancji należy podać wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty. Wobec tego, na mocy art. 49 § 1 p.p.s.a. zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z [...] grudnia 2013 r. skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi przez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia - w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono stronie w dniu [...] grudnia 2013 r., zatem siedmiodniowy termin na jego wykonanie upłynął w dniu [...] grudnia 2013 r. Sąd I instancji stwierdził, że w zakreślonym terminie brak formalny skargi nie został usunięty, wobec czego, na mocy art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 58 § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę. II J. P., działając przez pełnomocnika z urzędu, zaskarżył postanowienie Sądu I instancji w całości zarzucając mu: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na odrzuceniu skargi z powodu nieusunięcia w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi przez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, w sytuacji, gdy w dacie wydania zaskarżonego postanowienia, tj. w dniu 10 stycznia 2014 r. skarżącemu nie przyznano jeszcze prawa pomocy przez ustanowienie zawodowego pełnomocnika procesowego, o co wnosił już w skardze, a co nastąpiło dopiero postanowieniem z dnia 3 lutego 2014 r., podczas gdy w okolicznościach sprawy niniejszej, m.in. mając na uwadze charakter sprawy, nieporadność skarżącego w kwestiach prawnych i wiążącą się z tym możliwość niezrozumienia przez niego kwestii związanych z zagadnieniem tzw. wartości przedmiotu zaskarżenia, WSA powinien w pierwszej kolejności rozstrzygnąć przyznanie skarżącemu pełnomocnika z urzędu, a dopiero po wyznaczeniu takiego pełnomocnika, dokonywać (kierowanych już do pełnomocnika) wezwań do usunięcia braków skargi; 2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie i tym samym naruszenie prawa do sądu na skutek odrzucenia skargi bez wcześniejszego rozpoznania wniosku o udzielenie skarżącemu prawa pomocy. Wskazując na powyższe zarzuty skarżący działający przez pełnomocnika z urzędu wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.. Ponadto wniósł o przyznanie skarżącemu, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawa pomocy również przez zwolnienie go od kosztów sądowych w całości, przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne w postępowaniu kasacyjnym wykonane na zasadzie prawa pomocy. Jednocześnie pełnomocnik skarżącego oświadczył, że koszty udzielonej pomocy nie zostały zapłacone w całości, ani w części, Jednocześnie, z daleko posuniętej ostrożności procesowej, pełnomocnik skarżącego zastrzegł sobie prawo do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi przez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 215 § 1 p.p.s.a. w każdym piśmie wszczynającym postępowanie w sprawie należy podać wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty. Pismem takim jest skarga, od której pobiera się wpis stosunkowy, gdy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna (art. 231 p.p.s.a.). W tej sytuacji niewskazanie przez skarżącego w skardze, w której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, wartości przedmiotu zaskarżenia stanowi brak formalny, który strona zobowiązana jest usunąć w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi (art. 49 § 1 p.p.s.a.w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi przez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, lecz w zakreślonym terminie wartości tej nie wskazał. Wobec tego Sąd I instancji działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził, że w zakreślonym terminie ów brak nie został usunięty i postanowieniem z dnia 10 stycznia 2014 r. odrzucił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie podziela pogląd zaprezentowany w postanowieniu składu siedmiu sędziów NSA z dnia 21 stycznia 2008 r., sygn. akt I GSK 2039/06 (niepubl.), zgodnie z którym: "niewskazanie w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia, na wezwanie przewodniczącego wydziału sądu administracyjnego o uzupełnienie braku formalnego skargi w terminie określonym w art. 49 § 1 p.p.s.a., jest obwarowane rygorem odrzucenia skargi określonym w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Rygor ten dochodzi do skutku, jeżeli strona nie zastosowała się do tego wezwania. Należy przy tym zaznaczyć, że wymóg wskazania przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia zawarty w art. 215 § 1 p.p.s.a. jest spełniony nie tylko przez wyraźne określenie kwoty tej wartości przy wnoszeniu skargi lub w odpowiedzi na wezwanie przewodniczącego do wskazania wartości, lecz także wówczas, gdy wartość wynika z treści skargi lub z treści odpowiedzi na powyższe wezwanie". Wbrew poglądowi prezentowanemu w skardze kasacyjnej, jeżeli strona nie wskazuje wyraźnie wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze lub później z własnej inicjatywy (przed otrzymaniem wezwania do uzupełnienia tego braku skargi), albo na wezwanie przewodniczącego, ani też ta wartość nie wynika z treści skargi lub z treści odpowiedzi na wezwanie, to bez względu na przyczyny takiego zachowania strony należy przyjąć, że nie doszło do oznaczenia przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia, a tym samym, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, zasadnie Sąd I instancji odrzucił skargę. Wypada w tym miejscu zauważyć, że skarżący poza wezwaniem do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, otrzymał wezwanie do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, i do tego wezwania zastosował się, osobiście składając formularz w Biurze podawczym Sądu. Również i w tym formularzu dotyczącym przyznania pełnomocnika z urzędu skarżący miał możliwość wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia (pole 3.5), czego jednak nie uczynił. Odnosząc się do kluczowego, w ocenie skarżącego, poglądu, że WSA powinien w pierwszej kolejności rozstrzygnąć przyznanie skarżącemu pełnomocnika z urzędu, a dopiero po wyznaczeniu takiego pełnomocnika, dokonywać (kierowanych już do pełnomocnika) wezwań do usunięcia braków skargi, stanowisko to nie jest usprawiedliwione. Niewskazanie, mimo wezwania, wartości przedmiotu zaskarżenia powoduje odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 w zw. z art. 49 § 1 i w zw. z art. 215 p.p.s.a. W takiej bowiem sytuacji nie można określić wysokości należnego wpisu stosunkowego i podjąć czynności, o których mowa w art. 220 § 1 w zw. z art. 230 i 231 p.p.s.a., tj. wezwać skarżącego do uiszczenia określonej kwoty wpisu stosunkowego, a tym samym nadać sprawie dalszego biegu. Jako nieuprawniony należy również ocenić zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie i tym samym naruszenie prawa do sądu na skutek odrzucenia skargi bez wcześniejszego rozpoznania wniosku o udzielenie skarżącemu prawa pomocy. Otóż, postanowieniem z dnia 3 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, o którego wyznaczenie zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. Z kolei w złożonej w dniu 19 kwietnia 2014 r. skardze kasacyjnej od zaskarżonego postanowienia działający w imieniu skarżącego pełnomocnik z urzędu wniósł o przyznania skarżącemu zwolnienia z kosztów sądowych (postanowienie WSA z dnia 5 sierpnia 2014 r.) oraz "zastrzegł sobie prawo do wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia". Skoro więc skarżącemu zostało przyznane prawo pomocy w każdym wnioskowanym zakresie: pełnomocnika z urzędu i zwolnienia z kosztów sądowych, a tym samym dalszy jego udział w postępowaniu jest możliwy, również w zakresie sygnalizowanego przez pełnomocnika wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, nie można uznać za usprawiedliwiony zarzut "naruszenia prawa do sądu na skutek odrzucenia skargi bez wcześniejszego rozpoznania wniosku o udzielenie skarżącemu prawa pomocy". W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.