II FZ 711/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 1238/13 w przedmiocie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 17 lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1238/13, odmówił przyznania prawa pomocy J.i K. – nazywanemu dalej "Skarżącym". Z uzasadnienia postanowienia sądu pierwszej instancji wynika, że Skarżący wystąpił z wnioskiem o udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi w wysokości 100 zł i ustanowienie adwokata. Z wniosku Skarżącego oraz załączonej do niego dokumentacji wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, synem i wnuczką. Na ich dochody składają się emerytura Skarżącego i jego żony w kwocie 4.023 zł netto oraz wynagrodzenie za pracę syna w wysokości 139 zł netto (po odjęciu zajęcia komorniczego na poczet świadczenia alimentacyjnego). Skarżący okazjonalnie świadczy usługi w ramach umowy zlecenia. Z tego tytułu Skarżący osiąga średnio wynagrodzenie w wysokości 1.226 zł netto. Koszty zostały opisane następująco: czynsz (278 zł), media (141 zł), śmieci (21 zł), gaz (100 zł), prąd (60 zł), telewizja, Internet i telefon (150 zł), ubezpieczenia (83 zł), leki (250 zł), węgiel i drzewo na opał (249 zł), zobowiązania kredytowe (602 zł, 1593 zł, 280 zł). Ponadto Skarżący podał, że z uwagi na umiarkowany stopień niepełnosprawności ponosi dodatkowe wydatki na leki. Podobne wydatki ponosi żoną Skarżącego, wobec której orzeczono lekki stopień niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że w opisanym stanie faktycznym nie wystąpiły przesłanki udzielenia prawa pomocy w zakresie całkowitym określone w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Sąd zwrócił uwagę, że Skarżący nie odniósł się do kwestii posiadanych rachunków bankowych, chociaż został do tego wezwany. Stąd też nie sposób było ustalić w jakiej sytuacji majątkowej znajduje się jego syn oraz jaki jest stan rachunku jego żony, z którego dokonała przelewu kwoty 800 zł na rachunek Skarżącego. Skarżący nie przedstawił także żadnych rachunków potwierdzających zakup leków. Zważywszy, że wynagrodzenie syna pomniejszane jest o świadczenie alimentacyjne, okoliczność ponoszenia dodatkowych wydatków na utrzymanie i leczenie wnuczki budziła wątpliwości sądu. Skarżący został wezwany do wyjaśnienia tej kwestii i przedstawienia odpowiedniej dokumentacji, czego nie uczynił. Wobec powyższego, zdaniem sądu pierwszej instancji, niebyło możliwym poznanie rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącego. Niemniej jednak, nawet biorąc pod uwagę wszystkie wskazane przez Skarżącego wydatki, pozostała mu do dyspozycji kwota pozwala na poniesienie kosztów postępowania sądowego w kwocie 100 zł oraz kosztów zastępstwa adwokackiego w wysokości 295,20 zł. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący podniósł, że dostarczył wszystkie niezbędne dokumenty, a prowadzone przeciwko niemu postępowania egzekucyjne jest niezasadne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko sądu pierwszej instancji. Przede wszystkim zauważyć należy, że sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy związany jest przesłanką zawartą w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a." brakiem zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zwolnienie w zakresie całkowitym). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje zatem gdy osoba ta wykaże wystąpienie powyższej przesłanki. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę sądu pierwszej instancji w przedmiocie możliwości poniesienia przez Skarżącego kosztów postępowania, dokonaną na podstawie danych przedstawionych we wniosku. Wynika z nich bowiem, że przychód Skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi w przybliżeniu 5.388 zł. Ponoszone koszty wynoszą natomiast 3.807 zł. Tymczasem koszty postępowania (wpis od skargi oraz wynagrodzenie pełnomocnika) wynoszą, jak wskazał sąd pierwszej instancji, 395 zł. Nawet jeżeli uwzględni się koszty wyżywienia, których nie wymieniono we wniosku, Skarżącemu pozostaje do dyspozycji wystarczająca kwota dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Stanowisko sądu pierwszej instancji zasługuje na aprobatę tym bardziej, że Skarżący zignorował wezwanie do złożenia dokumentacji w zakresie osiąganych przychodów (wyciągi z rachunków bankowych) oraz ponoszonych wydatków (zakup leków i koszty utrzymania wnuczki). W konsekwencji nie przedstawienia wskazanych dokumentów sąd pierwszej instancji doszedł do właściwego wniosku, że nie jest możliwym stwierdzenie, że Skarżący spełnia przesłanki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 przywołanej ustawy.